поиск новостей
  • 30.11 "Җинаять һәм Җәза", 12+, Минзәлә татар дәүләт драма театры, 15:00
  • 01.12 "Про моря и про маяк.Про мальчиша", 8+, Әкият курчак театры, 11:00
  • 01.12 "Хуш, авылым.Хыял", 16+, Камал театры,14:00
  • 01.12 XIII Бөтенроссия яшь режиссура фестивале ачылышы, "Камыр батыр", 6+, Кариев театры, 17:00
  • 02.12 "Иваново детство", 14+, Казан яшь тамашачы театры, 18:30
  • 02.12 "Адәмнәр",16+, Әкият курчак театры, 18:30
  • 03.12 "Кроткая",16+, Әкият курчак театры, 15:00
  • 03.12 "Таң вакыты",16+, Камал театры, 15:00
  • 03.12 "Сиротливый запад", Кариев театры, 18+, 18:00
  • 04.12 "Алмачуар", 6+, Кариев театры, 15:00
  • 05.12 "Цацика идет в школу", 6+, Кариев театры, 13:00
  • 05.12 "Шобага", 12+, Кариев театры,18:00
  • 11.12 «БОЛГАР РАДИОСЫ»НЫҢ IX МИЛЛИ МУЗЫКАЛЬ ПРЕМИЯСЕ ОНЛАЙН! "ТНВ-ТАТАРСТАН" һәм "ТНВ-ПЛАНЕТА" телеканалларында!
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. "Фәрештә түгел". УНИКС
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. Фәрештә түгел. КСК "Уникс"
  • 18.12 Татар җыры. «Казань Экспо», И.Шакиров ис. концертлар залы. 17:00
Бүген кемнәр туган
  • 28 Ноябрь
  • Гадел Кутуй (1903-1945) - язучы
  • Кәрим Хәкимов (1882-1938) - дипломат
  • Әсхәт Якушев - көрәшче
  • КАЗАН ШЭХЭРЕНДЭ КАР КОРЭУ, ГРУЗЧИК, ГАЗЕЛЬ ХЕЗМЭТЕ КУРСЭТЭБЕЗ. 89196271171
  • требуется дворник,центр Казань, 89377734777, в день2-3 часа
  • ДВОРНИК ИР КЕШЕ ЭЗЛИБЕЗ ЭШ УРЫНЫ УЛ.ЧУЙКОВА УРНАШКАН, 67 ЯШЬТЭН ОЛЫ БУЛМАСЫН! 5/2 7:00,16:00 БЕР СЭГАТЬ ОБЕД ТЕЛ 89957664503
  • Актаныш.услуги:жалюзи рулонные шторы рольставни рольворота ,ремонт москитных сеток 89375814252 Айдар
  • Актаныш. Натяжной потолок урнаштырабыз. Килеп улчәү, консультация бушлай, светильниклар да куябыз. Актаныш, Актаныш районы буенча эшлибез 8-937-581-42-52 Айдар
  • Яхшы хэлдэге " Рубин 6" баян сатыла. Бэясе- 15000 сум. Тел: 89196439407
  • Гитара сатып алам 89274846434 Актаныш
  • Общежитиедә бүлмә снимать итәм, Авангардная, Техническая урамнарыннан.(Хозяйкадан)89274823084
  • Актаныштан йорт яки 2-3 булмэле квартира сатып алабыз тел 89506668765
  • Куплю гитару Актаныш 89274846434

 

 
 

 
Архив
 
05.12.2014 Җәмгыять

Мөхәммәт Мәһдиев һәм Нургали Миңнеханов белән бергә флотта хезмәт итү хатирәләрем

1953 елның октябрь азагында армиядән кайтып, туган ягымда өч-дүрт ел эшләгәннән соң, сентябрь аенда миңа военкоматтан: «3 айга хәрби сборга, Амур флотилиясенә барырга!» – дигән повестка җибәрделәр.

Бер дә еракка китәсем килмәде. Беренчедән, читтән торып, авыл хуҗалыгы институтында укыйм, чираттагы сессиягә бара алмавым ихтимал. Икенчедән, хатынымның беренче балабызны табу вакыты җитеп килә иде. Өченчедән, мин моряк түгел бит. «Нигә бик еракка – Амур флотилиясенә озатасыз?» – дип тә әйтеп карадым, җибәрмәүләрен сорадым. Үтенечемне кабул итмәделәр. «Син Тын океан флоты офицерлары резервында торасың, безнең башка кандидатурабыз юк», – дип җавап бирделәр. Авылдашым – военкомат хезмәткәре Сөнгатулла абый Яруллин мине Кукмарага кадәр озатты. Билет алып, поездга утыртып җибәрде. Бу юлы, пассажир поезды вагонында рәхәтләнеп, тәрәзәдән мәһабәт Урал тауларын, данлыклы Байкал күлен, иксез-чиксез урман-далаларны һәм шәһәр-авылларны хозурланып күзәтеп бардым.

Амур флотилиясенең укыту базасында үзебезнең чордаш офицерлар белән таныша башладык. Татарстаннан без элемтәчеләр ротасында өчәү булдык: Арчадан – Мөхәммәт Мәһдиев, Сарманнан – Фәйзрахман Гыймазетдинов һәм бу юлларның авторы. Берничә көннән соң, без яшәгән торакның икенче катында – механиклар ротасында – Балык Бистәсе районыннан килгән тагын бер егет табылды. Соңыннан аның якташым булуы – Тәкәнеш районының Игенче авылында туган Нургали Миңнеханов (булачак Президентыбызның әтисе!) икәнлеге ачыкланды. Шулай итеп, Татарстаннан дүртәү булдык!..
 
...Амур флотилиясендә бергә булган чакта Мөхәммәт туган ягы Арча, аның булдыклы кешеләре, күргән-ишеткәннәре турында, төрле мәзәк хәлләрне дә өстәп, бик тә мавыктыргыч итеп сөйли белә иде. Коеп куйган укытучы икәнлеге, һөнәрен дөрес сайлаганы әллә кайдан сизелә. Өстәвенә, рус телен дә яхшы белә – шуңа рус егетләрен дә үз авызына каратып тота...
 
***
 
...Берзаман мин Мөхәммәт корда­шымның «Торналар төшкән җирдә» дигән атаклы әсәреннән түбәндәге юлларны укып, бик тәэсирләндем, дулкынландым:
 
«...Тәпи йөри башлау белән мин гел үзебезнең авылдан көньякка – Кояшка таба чыгып китәргә кызыксындым. Хыял гел шул якка тарта иде. Моның сәбәбен мин илле яшемә җиткәндә генә белдем. Мине бабайлар туфрагы тарткан икән. Чөнки әти ягыннан бабай бездән көньяк-көнчыгышта урнашкан Тәкәнеш ягыннан күчеп килгән; әни – көньяктагы Симет авылыннан. Күрәсең, аларны да кан тарткан, ә ул «тарту» миңа да күчкән».
 
...Аның шул хакта язып калдыруы: «Ул да мине эзләгән, ахры», – дигән фикеремне, хисләремне көчәйтте...
 
Шулай итеп, мин Мөхәммәт кор­дашымның безнең Тәкәнеш ягыннан икәнлеген сиксән яшем тулгач кына белдем. Аның нәсел агачы тамырларының безнең яктан булуы минем аңа булган игътибарымны һәм ихтирамымны тагын да көчәйтеп, дәрт өстәп җибәрде. Тәкәнеш районының Урта Тәкәнеш авылында туып-үскән, укыган, 32 яшемә кадәр Тәкәнеш районы үзәгендә яшәгән, эшләгән, районыбызның һәр авылында булып, бик күп якташларымны белгән кеше буларак, чиксез зур кызыксынуым белән, эзләнү эшләрен башлап җибәрдем. Шөкер, Мөхәммәтнең бабаларының кем исемле, кайсы авылдан булуларын да таптым. Миңа бу өлкәдә Татарстан Милли архивы хезмәткәрләре зур ярдәм иттеләр. Аларга бик тә рәхмәтлемен!
 
Чыннан да, Мөхәммәтнең Мөсәлим, Мәһди һәм Бәдретдин исемле бабалары безнең Тәкәнеш районы, Югары Өскебаш (халык телендә – Казаклар) авылында туып-үскәннәр, яшәгәннәр икән. Хәзер бу авыл, Тәкәнеш районы беткәннән соң, Кукмара районы сос­тавына керә. Мин әлеге шактый зур, матур авыл турында «Чорыбызның данлыклы шәхесләре» дигән очеркымда язган идем инде. Анда кордашым Нургали Миңнехановның хәләл җефете Васига Мөбарәкҗан кызы туган, балачак һәм үсмер елларын шул авылда уздырган. Нургали белән Васиганы – булдыклы, игелекле өч ул тәрбияләп үстергән шәхесләр буларак – халкыбыз яхшы белә.
 
Советлар Союзы Герое Сабир Әхтәмовның да (1926-2014) туган авылы ул Югары Өскебаш! 88 яшенә кадәр Казанда яшәгән Сабир ага туып-үскән төбәгенә еш кайтып йөрде. Ул – Республикабызның Бөек Ватан сугышындагы иң яшь Герое иде...
 
Мөхәммәтнең Тәкәнеш ягыннан Арча якларына күчеп киткән бабасы Бәдретдин исемле була. Ул Югары Өскебаш авылында Мәһди Мөсәлимов гаиләсендә туып-үскән, укыган, дини белем алган – имам-хатыйп һәм мөгаллим дигән дини дәрәҗәләргә ирешкән. Аны 28 яшендә Мамадыш өязенең Сикертән авылына (хәзер Арча районы составына керә) 1857 елның 19 сентябрендә 100 ел элек төзелгән мәчеткә мулла итеп билгелиләр. Сикертән – ул вакытта 137 хуҗалыгы булып, 883 кеше яшәгән борынгы авыл. Мулланың еллык хезмәт хакы 140 сум булуы да билгеле архив документларында.
 
1885 елның 1 гыйнварында Бәдрет­дин мулла һәм Шәмсеямал абыстай Мәһдиевләр гаиләсендә уллары Сөнгатулла дөньяга килә. Ул, авыл мәдрәсәсендә укып, дини белем ала, мулла булырга әзерләнә, әтисенә ярдәм итә. Сөнгатулла 26 яшендә, Диния нәзарәтенә барып, сынаулар бирә. Аңа 1911 елның 15 июнендә «имам-хатыйб һәм мөгаллим булырга сәләтле» дигән сүзләр язылган 3877 нче санлы таныклык тапшырыла. Аңа кадәр Сөнгатулла Сатыш мәдрәсәсен, Арча татар башлангыч училищесын тәмамлый. 1906 елның 20 августында бирелгән 360 нчы санлы таныклык шуны раслый.
 
Сөнгатулла Бәдретдиновның 107 нче Троицк пехота полкында хәрби хезмәттә булуы да билгеле.
 
Казан губерна идарәсе тарафыннан 1915 елның 19 сентябрендә бирелгән 3466 номерлы карар нигезендә, Сөнгатулла Бәдретдин улы 30 яшендә Малый Муй (Гөберчәк) авылына мулла итеп билгеләнә. 
 
Бу гаиләнең Гөберчәк авылында яшәгән чоры, анда булган фаҗигале хәлләр – әтисенә «халык дошманы» дигән нахак исем тагылып, кулга алынуы һәм 1938 елда аның атып үтерелүе турында Мөхәммәтнең әсәрләрендә җаны, йөрәге әрнеп язылган юлларны яхшы хәтерлиләрдер укучыларыбыз... Аларны кабатлап язып тормыйм...
 
Бу нәселнең (Бәдретдиннең, Сөн­гатулланың, Мөхәммәтнең) Мәһдиев дигән фамилиясе Мәһди Мөсәлимов (русча «Магадей Мусалимов» дип язылган архив документларында) исемле бабаларыннан башланган икән. Аның турында өстәмә белешмәләр табылды. 1834 елгы ревизия документларында Мәһди Мөсәлимовның Мамадыш өязе, Югары Өскебаш авылында йомышлы (служилый) татар икәнлеге, 45 яшьтә булуы, хатыны Газизә (43 яшь), кызлары Камилә (18 яшь), Хөсни (12 яшь), Шәмси (9 яшь), уллары Мөхәммәди (15 яшь), Хөснетдин (7 яшь), Бәдретдин (5 яшь), Җиһанша (3 яшь) икәнлеге язылган. (Фонд 3, опись 2, эш 69, 98-99 нчы битләр)
 
Мөхәммәт Мәһдиев муллалар гаиләсенең дәвамчысы булган икән. Дөньялар үзгәрмәгән булса, бәлки, ул да бик дәрәҗәле, хөрмәтле муллага әверелер иде. 
 
Мөхәммәтнең нәсел агачы киң тармак­лы: Мөсәлим – Мәһди – Бәдретдин – Сөнгатулла – Мөхәммәт – Искәндәр... Әлеге күркәм шәхесләрнең тамыры безнең Тәкәнеш ягыннан булуына, аларны табуыма бик тә шатландым һәм горурландым. Язмышыма, шундый бүләге өчен, аеруча рәхмәтлемен!..

Автор турында: Миннәхмәт Кашапов (1930) – Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре, Россия Федерациясенең атказанган экономисты; публицист.
 
 
 
 
Солдат Сөнгатулла Бәдретдинов (уңда) Сабаның Шәйрән Елга авылы егете Гыйльметдин Шәйхетдинов белән. Вильна (хәзерге Вильнюс шәһәре, Литва). 1907 ел, март
 
 
Мөхәммәт Мәһдиев – Хәрби-Диңгез флоты офицеры
 
 
Миннәхмәт Кашапов «Гүрең якты, рухың шат булсын, Мөхәммәт кордаш! Син – гел истә, халкыбыз хәтерендә...»
 

Миннәхмәт КАШАПОВ
Безнең мирас
№ 12 |
Безнең мирас печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№18 (894069) / 20.12.2014 20:27:10

БЕЗНЕН МИРАС ж-н укыган идем-ни эчт-ге.Рэсемнэре ярыйсы гына конечно

№17 (892523) / 09.12.2014 09:31:02

ияреп очкан бака шикелле, мин дә авызымны ачыйм әле. Ни булса шул булыр, мәйтәм, Аллаһка тапшырып!

Җавапны мин язган идем. Рөстәм түгел.

Мин Әс-СәбилЛЛәһи, ягъни, Аллаһ Юлыннан, ин шәәәъ Аллаһ!

№16 (892428) / 08.12.2014 09:11:20

Мөхәммәт Мәһдиевнең аристократлар нәселеннән икәнен буй-сыны, төс кыяфәте кычкырып әйтеп тора...Колхозник кыяфәтле язучыларга кыяфәте генә түгел, иҗаты да контраст тәшкил итте.

№15 (892404) / 07.12.2014 19:41:43

Зур рәхмәт Сезгә, Миңнәхмәт абый матур итеп Мөхәммәт абыйны искә алганыгыз өчен! Мәрхүм гел әйтеп килә иде,әти ягыннан безнең нәсел Тәкәнеш-Кукмара якларына барып тоташа, дип.Сезнең белән бер күрешеп сөйләшәсе иде. Минем тел.8 917 938 18 68
Ихтирам белән, Рөстәм Рәшит улы Мәһдиев

№14 (892362) / 07.12.2014 15:54:06

Рәхмәт җавап өчен.

№13 (892360) / 07.12.2014 15:29:17

Афэрин Миннэхмэт агай !

№12 (892350) / 07.12.2014 13:59:51

Бәй, кеше куйган бәя кеше бәясе генә инде ул.
Аллаһта үлчәүнең иң төгәле!

Токым, ягъни нәсел мәсьәләсе белән дә эш шулайрак тора. Аллаһ Тәгалә китерә бу дөньяга! Кемгә, нәрсәгә, ничек тиеш шулай.

Ничек яшәвенә карап, шулай алып китә, киләчәген билгели. Әмма киләчәгебезне үзебез язабыз. Я әйбәт, я начар итеп. Иманлы булуга һәм Аллаһтан куркуга карап. Теләсәң ни эшлә, Аллаһ ирек бирде.

Азакта, гарәп телендә китерелгән аятьтә,
сүзгә сүз болай:

"..һәм Аллаһ сайлый(билгели) рәхмәте белән кемне тели, һәм Аллаһ Олугъ Фадыйләт иясе! Фазыйләт дигәнне, Аллаһ Тәгаләнең Бүләге дип аңлау тиеш. Материаль бүләк түгел, башкача дип!

№11 (892197) / 06.12.2014 14:29:55

Һин нимә яззың һуң, кем әйтмәешли, инәңне поп үпкере?

№10 (892193) / 06.12.2014 13:49:15

Ибраһим гәләйһиссәлләм иң югары - 7нче кат күктә - һәм ул Аллаһның хәбибе. Үзеннән соң киләчәк токымы өчен ул Аллаһтан менә ничек сорады! Аллаһ Тәгаләнең кешеләр арасыннан Үзе сайлап алган хәбибенә җавабын укып багыгыз! Әгудү билләһ:

"124. Заманында Раббы Ибраһимды бер нисə 
һүҙ менəн һынап ҡараны һəм эш тамам булғас,əйтте: 
— Мин Һине кешелəрҙе өндəүсе (имам) итеп 
ҡуясаҡмын, ‐ тине. 
Ибраһим: 
— Йə, Раббым, минең якыннарым (киләчәктә Җир йөзендә булачак аның буыннары турында сорады) араһынан да имамдар билгелə, — 
тине. 
Аллаһ əйтте: 
— Залимдар (кəферҙəр)гə вəғəҙəм юҡ, тине."(Әл-Бәкара). 

Катырак итеп әйткәндә, татарчасы болайрак була дип фикерлибез: "Аттан ала да, кола да туа".

Аллаһ Тәгаләнең теләге белән. Ягъни ул кемне тели, шуны сайлый:

"105. ... вә Аллаһу йәхтәссу бирахмәтиһи мән йәшәәә^у, вә Аллаһу ду~әл-Фәдлый әл-Гәдыййм!"(әл-Бәкара).

№9 (892192) / 06.12.2014 13:45:14

Иркәгә. Безнең Арча районы Сикертән авылында Мөхәммәт Мәһдиев атлы (язучы адашының туганнан туганы) тагын бер туганыбыз бар иде. Хатыны мәрхүм булгач, Рабига апа белән кавышып бик матур яшәделәр.
Урта Саба зиратында әнинең әтисе мирза Мөхәммәтшәриф, ерак бабабыз Фәхретдин мулла һәм аның хәләл җефете каберләре бар. Ташлары борыңгы һәм затлы, чокып түгел, ә калкытып язылган.Казаннан ниндидер галим аламалары килеп Фәхретдин мулла ташының өскы өлешен китеп алып үрнәккә алып киткәннәр (астан китсәләр бер хәл иде, ахмак кыскарткан кыйссасындагыча эш
иткәннәр). Каберләр агач чардуган эчендә ( әни шулай кушкан иде). Мөхәммәтгариф ( Мөхәммәтшәриф бабайның әтисе) энесе Мөхәммәтйосыф губернатор киңәшчесе(советник) булган, адвокат, Фатих Әмирханның "Фәтхулла хәзрәт" әсәрендә "Шәйтан Елга Йосыфы" дип телгә алына.

http://rustemzaripov.blogspot.ru/search/label/%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B

№8 (892190) / 06.12.2014 13:40:53

И бичаралар икән, мескеннәр.

№7 (892177) / 06.12.2014 11:57:22

Менәтерәк, эрвәлүсия бутап бетерде барысын да!!!

Ә бүген алар сезгә аң белем өләшә,туры юлга өндиләр,алар шуңа сезнең арада...

№6 (892173) / 06.12.2014 11:52:36

Рәхмәт, "БМ" бу рәсемнәргә. Башка биткә куела торганнарга аермалы буларак бик кызыклы.

Рөстәм әфәнде, "әнием Саҗидә мирза Мөхәммәтшәриф кызы" - ул Урта Саба белән ничек бәйле? Ул безнең авылга Рабига апаларга килә иде кебек. Мин бәләкәәәй идем әле, әни белән бик озак сөйләшеп торган иделәр алар.Әти ягыннан ничектер бәйле кебек иде.

№5 (892172) / 06.12.2014 11:51:55

Менэтерэк

№4 (892163) / 06.12.2014 11:19:35

Затлылар затсызлар янына ничек килеп эләккән? Урыннары башка җирдә булырга тиешле дә бит.

№3 (892158) / 06.12.2014 11:07:16

Затлы нәселдән килгәннең фикер сөреше дә затлы шул...

Эй Аллакаем! дип утыручыларның нәселләре туҗе билгеле...

№2 (892156) / 06.12.2014 10:50:07

Эйтэм Зарипов, жае чыккан саен дахилык дэгъва итэсен!
Затлы нэселдэн чыккансын икэн бит!

№1 (892154) / 06.12.2014 10:41:47

Рәхмәт Миңнәхмәт әфәнде. Минем әбием, әнием Саҗидә мирза Мөхәммәтшәриф кызы ( Мөхәммәт шәриф Мөхәммәтгариф улы, калган бабайлар Шиһабетдин Мәрҗанинең Мөстафадел-әхбәр фи әхвали Казан вә Болгар" китабында китабында 329 бит, Мөхәммәтгарифның әтисе Фәхретдин бабайдан башлап ары санап узылган), Гайниҗамал Бәдретдин кызы, Сөнъгатулла агай белән бертуган.

▲ Өскә

www.work-zilla.com

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Татар дәүләт филармониясе
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Шаян
Татаркино
Татарстан Диния нәзарәте
ЕлМай
Татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе
«Элита»
Piter.tatar