поиск новостей
  • 29.07 "Сүнгән йолдызлар" Тинчурин театры,18:30
  • 31.07 "Яратам! Бетте-китте!" Тинчурин театры, 18:30
  • 01.08 "Эх, алмагачлары",Тинчурин театры,18:30
  • 02.08 "Күрәсем килгән иде...",Тинчурин театры,18:30
  • 04.08 "Флешка,рэп һәм мәхәббәт", Тинчурин театры, 17:00
  • 06.08 "Төш", Тинчурин театры, 18:30
  • 07.08 "Ай,былбылым!", Тинчурин театры,18:30
  • 08.08 "Беренче мәхәббәт", Тинчурин театры, 18:30
  • 15.08 "Кияу урлау" Тинчурин театры, 18:30
  • 18.08 "Мәхәббәт баскычы" Тинчурин театры,17:00
  • 20.08 "Назлы кияу" Тинчурин театры,18:30
  • 21.08 "Полиөионер" Тинчурин театры,18:30
  • 22.08 "Алай түгел, болай ул", Тинчурин театры
  • 23.08 "Гомер буе сине көттем" Тинчурин театры, 18:30
  • 25.08 "Яратам! Бетте-китте!" Тинчурин театры, 17:00
  • 27.08 "Хыялый" Тинчурин театры,18:30
  • 28.08 "Кияу урлау"Тинчурин театры,18:30
  • 28.08 Кариев театрында-ПРЕМЬЕРА! "Тау битендә Сабантуй". Башлана:18:30
  • 29.08 "Эх, алмагачлары" Тинчурин театры,18:30
  • 29.08 "Ак чәчәкләр кебек..." Кариев театры, 18:30
Бүген кемнәр туган
  • 22 Июль
  • Хәмид Мөштәри (1900-1981) - галим
  • Тәлгать Галиуллин - галим
  • Стеналарны штукатурить, шпаклевать итүче (Обои ябыштыру өчен әзерлек эшләре) кирәк иде.Казан шәһәре. 89033133608
  • Казанда озак вакытка снимать итү өчен студия кирәк иде от хозяина.89503219329
  • Нержавейка мойка сатыла. Кулланышта булган. Яхшы хәлдә. Эчке диаметры 43 см., тышкы диаметры 53 см., тирәнлеге 17 см. Бәясе 3.500. Казан шәһәре. 89033133608
  • 1 булмэле фатир моселман гаилэсенэ озак вакытка арендага бирелэ ЖК Салават купере. Собственник ( риелтор тугел!!!)89509488227
  • Продаю суповой сервис новый.Тел 89178553159
  • Диван ике кресло сатыла. Коричневый төстә Уртача хәлдә. Бәясе 4.000. Казан шәһәре. 89033133608
  • Кулланышта булган өч ишекле, антресольле шифонер сатыла. Әйбәт хәлдэ. Коричневый төстә. Бәясе 4 мең. Казан шәһәре. 89033133608
  • Продаётся 1 комнатная квартира в жк светлый 44.6 кв метров
  • 19.06.2024. Кулланышта булган өч ишекле, антресольле шифонер сатыла. Әйбәт хәлдэ. Коричневый төстә. Бәясе 4 мең. Казан шәһәре.
  • Услуги автокрана 89179171171
Архив
 
08.02.2024 Җәмгыять

Халык синоптигы Рәис Шәкүров: Әдгам бураны да булмады бит әле

Ноябрь ахырында ук Арча районының халык синоптигы Рәис абый Шәкүров, көрәкләрегезне әзерләп куегыз, карлы кыш килә, дип кисәтеп куйган иде. Сүзе, гадәттәгечә, хак булды: декабрьдән бирле яуган карны көрәр өчен бер генә түгел, икешәр көрәк тузгандыр.

Туктый белмичә яуган бу кадәрле кар белән су басу куркынычы да юк түгелдер. Бу уңайдан Рәис абыйның фикерен беләсе килеп, шалтыраттык.
– Көрәкләрен яшереп куймасыннар, бураннар тагын булачак, – дип башлады ул сүзен. – Язны марттан башлана дисәк тә, чын кыш гадәттә 15 мартларга кадәр сузыла. Әдгам бураны да булмады бит әле.

– Анысы нинди буран соң аның? Беренче ишетүем...
– Безнең авылда Әдгам дигән кеше февральдә буранлы көндә хатыны, яшь сабые белән атка утырып чыгып киткән була. Юлда адашкач, хатыны белән баласын салам эскертендә калдырып, юл эзләп китә. Кире килгәндә, алар өшеп үлгән була. Февраль аендагы көчле буранны безнең авылда шулай дип әйтәләр. 
 
1979 елның декабрен дә искә алды ул. Ул вакытта кар тагын да күбрәк яуган. Уңыш та яхшы булган. 
– Кар күп булган елны уңыш уңар. Быел да икмәк белән бәрәңге уңышы яхшы булырга тиеш, – ди Рәис абый. 
 
Су басулар булыр дип борчылмый. Ни өчен дигәндә, җирдә туң юк. Көз дә коры килгәч, җир дымны сеңдереп бетерергә тиеш дип саный. 
 
– Яз иртә килер төсле түгел, вакытында киләчәк. Көчле яңгырлар булмаса, карны үз җае белән эретеп бетерергә тиеш, – ди халык синоптигы.

Җирдә туң юк
Буада яшәүче ветеран-агроном, блогер-бакчачы Мөхәррәм абый Мөхәммәтҗанов та искә алды ул 1979 елны, әмма декабрен түгел, язын. Белгәнегезчә, 1978 елның соңгы ике көнендә Татарстанда кайбер районнарда салкынлык 50 градуска җитә. Ул елны җирдә туң була һәм 1979 елның язы да соңга кала. 
– 27-28 апрельдә генә җылыта башлады. Ике-өч көн эчендә җылылык 20-22 градуска җитеп, Зөя елгасы аша салынган күперләр акты. Елга урыны белән алты чакрым киңлеккә кадәр киңәйде. Алдагы ай ярымның ничек киләсен белеп булмый. 1979 елгы кебек яз аномаль салкын булыр дип уйламыйм. Кар дымга туенмаган, көпшәк. 10 сантиметр кар 10 миллиметр суга тәңгәл, хәзер кар катламы 100 сантиметр дип алсак, 100 миллиметр су дигән сүз. Еллык явым-төшем 600-700 миллиметр булуын истә тотканда, бу зур сан түгел. Әмма без бәрәңге базын, идән астын, су килү юлларын барыбер карап торырга тиеш, – диде ул.     

Җәй коры киләчәк
Авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты, галим Олег Шайтанов та борчылмаска куша. 
– Җир азрак туңган саен, су басу куркынычы кимрәк. Бигрәк тә кар күп яуганда. Калын кар катламы астында җир үзе җылына башлый. Быел республиканың өчтән бер өлешендә җир 15-20 сантиметрга кадәр туңды. Кайбер районнарда хәтта туң бөтенләй юк, чөнки көз сузылды һәм җир катырга өлгермичә, кар яуды, – ди ул. 
 
Чагыштыру өчен: 1970-80 елларда республикада туң 1,5 метрга кадәр тирәнлеккә төшкән вакытлар булган. 
– 80 нче еллардан соң ул кими башлады. Узган гасырның соңгы 20 елында республикада туң уртача 90 сантиметрны тәшкил итте. Хәзер исә – 40-45 сантиметр гына. 

– Кышлар җылы килгәнгә шулаймы ул?
– Моннан 40-50 еллар элек җир октябрь ахыры-ноябрь керүгә үк туңа башлаган. Хәзер исә ноябрь ахырында гына. Ә инде кар киресенчә элек җир туңып бер ай үткәч кенә яварга керешсә, соңгы елларда, мисалга узган елны туфрак туңып ике көн үткәч яуды. Туфрак туңарга өлгермәде. Хәзер дә кар астында эреп ята ул. Шуның белән язга су басулар куркынычы да көтелми. Әмма ел да су баса торган җирлекләрдә ул булмый калмас.    
 
Олег Шайтанов фаразлавынча, яз иртә килергә җыена. Кар февральдә үк эри башлаячак.  Ә менә җәйгә фаразлары бик үк күңелле түгел. 
– Биш-алты ел рәттән коры җәй килә дә, аннан шуның кадәр үк, бөтенләй дымлы булмаса да, бераз яңгырлы җәй була. Мисалга, 2009-2014 елларда җәй рәттән коры булды. Аннары һава торышы йомшарып китеп, бераз яңгырлы җәй килде. 2021 елдан тагын явым-төшемсез җәй күзәтелә. Агымдагы елда, 2025 елны да кертеп, коры булыр дип көтелә, – ди белгеч.

 


Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА
Шәһри Казан
№ --- | 08.02.2024
Шәһри Казан печать

▲ Өскә
 
Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Шаян
Татаркино
Татар телен һәм ТР яшәүче халыклар вәкилләренең<br />туган телләрен саклау, үстерү мәсьәләләре комиссиясе
«Элита»