Газета укыйсы килә-ә-ә... Әмма авылларга газета килү хәл итеп булмаслык проблемага әйләнде

Безнең буын шулай тәрбияләнгән инде, газета-журнал укымыйча тора алмыйбыз. Интернет белән дә дуслык бар анысы, көн саен анда кереп, дөньядагы, илдә, республикадагы яңалыклар белән танышу, газета-жур­налларның электрон вариантларын карап чыгу күптән гадәткә керде.

Әмма өстәл янына утырып яки диванга сузылып ятып газета яки журнал укуның ләззәте һәм рәхәте бөтенләй икенче төр­ле бит ул. Нигәдер алардагы яңалыклар да башкачарак кабул ителә, тиз генә күңелдән китми. Проблемалы яки аналитик язмаларны шунда ук башыңда әйләндерә башлый­сың, уйланып йөри­сең, чишелеш юлларын эзли­сең. Файдалы мәгълүматны кисеп алып җыеп та куясың әле. Күршеләреңә дә бирәсең.

Тик соңгы вакытта, көн дә дип әйтмим, атнага бер тапкыр газета килү дә хәл итеп булмаслык проблемага әй­ләнде. Бу хакта редакциягә респуб­ликаның шәһәр­ләреннән дә, авылларыннан да, хәтта Казан­ның үзеннән дә һәр көн шалтыратып торалар. Ярый инде, Әлки яки Тәтеш районының ерак авылларына почта кө­нендә барып җитмә­сен дә ди (ә җитәргә тиеш!), шәхсән үзем Казаннан 29 чакрым ераклыктагы гына авылда яшәсәм дә (берничә ел инде без шулай авылда яшәп, Казанга йөреп эшлибез), көндәлек газетаны вакытында укый алмаудан га­җиз. Алай гынамы, айга бер-ике генә мәртәбә китерәләр аны безнең Өбрә авылына. Анда да барлык саннарын түгел. Кайчак җомга санының урта битләре дә юкка чыккан була. Бездә генә түгел, ре­дакциягә шалтыра­тучы­ларның күбесе шулай зарлана.

Мин бу хакта Биектау районы почта элемтәсе начальнигына да, Әлдермеш авылы элемтә бүлеге җитәкчесенә, хат ташучы ханымның үзенә дә берничә мәртәбә әйтеп карадым, файдасы булмады. Аптырагач, көндәлек матбугатны Казандагы киосклардан сатып алып укыйбыз.

Юкса бит көндәлек матбугатка подписка рәсмиләш­тергәндә, ә алар атнага дүрт-биш мәртәбә чыга, аны көн саен алырыңа ышанып язы­ласың. Тик менә “көндәлек” дигән төшенчәгә генә күптән кырау төште. Газеталарны район үзәкләре һәм авылларда атнага ике генә мәртәбә тарата башлауларына 6-7 еллар бар инде. Сәбәбен со­рашсаң, район һәм авыллардагы элемтә бүлеге җитәк­челәре, өстән шулай кушалар, диләр. Кем куша, ни өчен? 2009 елда бугай мин бу сорауны “Татарстан почтасы” җи­тәк­­­чесенә дә биргән идем, безнең андый күрсәтмә биргәнебез юк, дип күзгә карап җаваплады. Ярый, элегрәк поч­та атнага ике мәртәбә килә иде, инде хәзер ике атнага бер дә килми.

Ә бит редакцияләр газеталарны абунәчеләргә көн саен илтеп тапшырган өчен түли. Бәйрәм көннәрендә өләшкән өчен редакция­ләрдән бәяне икеләтә каерып алалар. Ә бәй­рәм санын авылларда яшәү­­­челәр төш­ләрендә дә күрә алмый. Гому­мән, редакцияләр бюджетындагы акчаның яртысыннан артыгы почта хезмәте өчен түләүгә китә. “Россия поч­тасы” ФГУПының филиалы – “Татарстан почтасы” идарәсе җитәкчесе Р.Кузнецова да ида­рәнең 2012 елгы 162 миллион сум кеременең 75 миллион сумы (!) подпискадан ке­рү­­ен инкарь итми. Бик зур сум­­­­ма бит бу. Шулай булгач, ре­дак­цияләр ни өчен түли соң?

Ошбу сорау март ахырында республика Дәүләт Советында узган “түгәрәк өстәл” янындагы сөйләшү вакытында да шактый кискен яң­гыраган иде. ТР Дәү­ләт Советы Рәисе урынбасары, ТР Журналистлар берлеге рәи­се Р.Ратникова, “Татмедиа” агент­­­лыгы җи­тәк­чесе И.Мин­нәхмәтов, ТР мәгъ­лүмат­лаш­ты­ру һәм элемтә министры Р.Шәй­хетдинов, “Россия почтасы” ФГУПының филиалы – “Татарстан почтасы” ида­рәсе җи­тәкчесе Р.Кузнецова, депутатлар, редакторлар газеталарга язылу кампаниясенең барышы, халыкка газета-жур­нал­ларның вакытында барып җитүе хакында шактый тәф­сил­ле сөй­ләш­теләр. Почта­ның про­бле­ма­ла­ры да аталды.

Беренче сәбәп итеп Р.Кузнецова хат ташучыларның хезмәт хаклары аз булуын ис­кәртте. Махсус белештем, чын­лап та аз. Мәсәлән, ик­есенә бергә 210лап хуҗа­лыгы булган ике авылга хез­мәт күрсәтүче хат ташучы айга кулына 3 мең 600 сум акча ала. Газета-жур­налларга күп­ләп яздыру­чылар исә 8-12 мең сумга кадәр алалар. Андыйлар өчен пре­мия­ләр дә, башка кызыксындыру чаралары да каралган. Бары тик иренмәскә, халык белән тәмле телеңне жәл­лә­мичә эш­ләргә генә ки­рәк. Көн­дәлек матбугатның абу­нәче­ләргә вакытында барып җит­мәү сә­бәп­ләре арасында шә­һәр­ләр­дәге күпкатлы йорт­­­лардагы почта әр­җәләренең ватык булуы да аталды. Анысы да чишел­мәс­лек проблема түгел. Дәүләт Советында булган очрашуда “Татарстан почтасы” җитәкчесе моның белән үзе дә килеште. Тик ике айдан артык вакыт узуга карамастан, абу­нәчеләргә көндәлек матбугат таратуда берни дә үз­гәрмәде диярлек. Хәер, үзгәр­де, язылу бәяләре 1 марттан янә 15 процентка артты. Элем­тәчеләр аны­сын онытмыйлар: һәр ярты ел саен бәя­ләрне арттырып торалар. Тик бу арту бары тик элем­тәчеләр файдасына гына. Күп редак­цияләр күптән инде үз бәяләрен бер чамада тоталар.

2013 елның икенче ярты­еллыгына подписка тәмам­ла­нырга өч атналап вакыт калып бара. Газета редакция­ләре үз абунәчеләрен югалтмас өчен ниләр генә эшләми? Шәһәр-районнардагы пред­приятие-оешмалар җи­тәк­че­ләре белән элемтәгә керү, үз укучылары белән очра­шулар үткәрү, өйдән-өйгә йөреп укучыла­рының ихтыяҗлары, фикер­ләре белән кызыксыну, теге яки бу газета-журналга күпләп яздыручы хат ташучыларны, элемтә бүлеге җитәкче­ләрен матди яктан кызыксындыру, укучылар арасында төрле бәйгеләр уздыру – күп алар. Ә элемтәчеләр, хат ташучылар бу уңайдан нинди чаралар күрә – анысы безгә караңгы.

Берничә ел элек, мәсәлән, һәр элемтә бүлегенә, һәр хат ташучыга, фәлән кадәр тираж җыярга тиешсез, дип конкрет бурыч куела һәм аны үтә­мәүчеләр матди яктан җәзага тартыла иде. Шул сәбәпле хат ташучылар һәр абунәче белән сөйләшә, әңгәмәдәшенең җаен табарга тырыша иде. Хәзер андый бурыч куеладырмы, белмим, һәрхәлдә, безнең авылда беркем белән дә алай сөй­ләшүче юк. Җайлы бит, матбугатка язмыйсың, димәк, аны өләшәсе дә юк.