Күпхатынлылыкмы, “ирекле мәхәббәт”ме?

Казанда яшәүче берәү өченче хатын алган. Бу ке­шенең ике хатын белән яшәгәнен белә идем инде, ә өченчегә дә өйләнүенә бө­тенләй хәйран калдым. Халык арасында танылган бу ир-ат “күп хатын берлән тормыш” алып барганын ке­ше­ләргә белдерергә яратмаса да, аның әйләнә-тирәсен­дәгеләр, якын танышлары аның гаилә хәленнән хәбәрдар.

Шулай бервакыт аның белән радиода тапшыру эшләргә туры килде. Мине исә тыңлау­чылар әрләп шалтырата. “Нигә син әле күпхатынлылыкны рекла­ма­лый­сың?” – ди бер ханым. “Рекламаламыйм, ничек бар шулай сөйлибез”, – дим аңарга. Ә ике хатынлы ир-ат үз тормыш кыйссасын дәлилләп аңлатырга тотынды. “Беренче хатыным бе­лән араларыбыз суынды. Көн саен әрләшәбез. Гаиләдә мәх­шәр, өйгә хәтта кайтасы да килми башлады. Аерылышу дәрә­җәсенә килеп җиттек. Инде шулай сөйләшкән дә идек. Ул вакытта ике балабыз бар иде. Бер көнне өйгә кайттым да, мин өйләнәм, дидем. Ул югалып калды. Шулай сөйләшә, аңлаша торгач, аерылышмый калдык. Аның рөхсәтен сорап, икенчегә өйләндем. Шуннан соң хатынымны үзгәртеп куйдылармыни?! Әкренләп башына яулык та япты, намаз укый башлады. Арабыз да җайланды. Әгәр аерылган булсак, балалар ятим кала иде”, – диде ул.

Бу кешегә кайберәүләр сә­ерсенеп карасалар да, аны ничек бар, шулай кабул итүчеләр дә юк түгел. “Ә хәләлең өстеннән чит хатыннар белән йөрү әйбәтме?” – дип әйткән иде ул чакта. Уйлап карасаң, аның фикерләвендә дә дөреслек бар.

Моннан берничә ел элек, Төркиягә ял итәргә барганда, самолетта Ксюша исемле бер кыз белән танышып киттек. Сөйләшә торгач, сүзебез аның шәхси тормышына ук барып тоташты. “Өйләнгән татар ире бе­лән биш ел очрашабыз, – диде ул. – Аэропортка да ул озатты. Бөтен капризларымны үти, нәр­сә теләсәм, шуны алып бирә”.

– Хатыны сезнең хакта бе­ләме соң? – дим.

– Белмидер, сөйгәнемнең эше гел командировкалар бе­лән бәйле. Аның хатыны өйдә бала гына карый, чыгып йөрми. Шуңа күрә кайдан белсен инде ул безнең турында.

– Сезнең гаилә беләме соң?

– Белә, әнием белән аралары бик яхшы. Безгә һәрвакыт кунакка килә, мунча керергә бер­гәләп бакчага барабыз.

– Кияүгә чыкмыйча, алга таба да өйләнгән ир белән яшә­мәкче буласыңмы?

– Күз күрер әле. Ояларга оясы булмаган, кунакларга куначасы булмаган 20 яшьлек “юеш борыннар” белән яшәгәнче, җи­тештә, рәхәттә, баш авырттырмыйча гына көн күрү кулайрак.

19 яшь тулган кызның шулай фикер йөртүе гаҗәпләндерде дә, шаккатырды да мине. Бүген күпчелек аның белән килешә. Ә өендә бала тәрбияләгән хатын-кыз иренең яшь кызлар куенында ятканын белми дә. Хәер, белүчеләре дә бар. Балда-май­да йөзгән, җитеш тормышта яшәгәнлектән, ашаган җиренә сыер да кайта, дип күз йомып яшәүчеләр дә җитәрлек.

“Мөселманнарда ике хатын белән яшәргә рөхсәт ителә, бәлки кияүгә чыгарсың”, – дип шаярткан идем Ксюшаны. Ул исә авызларын турсайтып: “Минем икенче буласым килми, бердәнбер буласым килә”, – диде. Хәзерге көндә үзенең икенче булуын аңлап бетерерлек дәрәҗәдә түгел иде, күрәсең.

Күпхатынлылык темасына хәз­­рәт­ләр белән шактый гәп куерткан булды. Коръәндә дүрт хатын алырга рөхсәт ителә дигән юлларны дөрес аңламау­чы­лар да җитәрлек икән. “Дүрт хатын алырга кирәк дигән өлешен укыйлар, ә калган җөм­ләләрен укып бетермиләр”, – дигән иде миңа бер хәзрәт. Берәү белән яшәү хәерлерәк дигәне дә бар бит әле аның. Чөнки дүрт хаты­ның булса, аларны ярату да, киендерү дә, ашату да бертигез булырга тиеш.

“Пәйгамбәребез яшәгән бит әле”, – ди кайберәүләр. Мондый фикерне, гадәттә, мөселманнар­дан, биш вакыт намаз укучылардан ишетәбез. Ул бит яшь кызларны кияүгә алмаган. Тол хатынга өйләнгән. Без исә бүген күбрәк хисләргә таянабыз кебек.

Бер иптәш кыз, Мисырга барып, бер кызыклы хәлгә тарыганлыгын сөйләгән иде. Ял итәргә баргач, бер кибет ху­җасы күреп, моны дүртенче хатынлыкка димли башлаган. Бик күп телләр белгән утыз яшьлек әлеге ир-атның инде өч хатыны бар икән. Берсен – Италиядән, икенчесен – Франциядән, өчен­чесен Мисырдан алган. Бу ил­ләрдә кибетләр тота икән. Ди­мәк, хатынның дүртенчесен алса, кибетен Россиядә ачачак. Мөселман илләрендә күпхатын­лылык киң таралса да, аның Коръ­ән кушкан асылына тө­шенеп җитә алмыйлар әле.

Көнчыгыш илләрендә таралган күпхатынлылыкны Көнба­тыш­­тагылар барыбер кабул итә алмый. Андый гаиләләрдә яшәү хатын-кызны кимсетә, аның хокукларын чикли дип белдерә­ләр. Бүген Америка Кушма Штат­ларында ир-атларга караганда хатын-кыз сигез миллионга күбрәк икән. Алар бу хәлдән ничек чыгарга тиеш? Аларда “ирек­ле мәхәббәт”, ирсез бала үстерү гадәти хәлгә әве­релеп бара. Бүген хатын-кызны “вәхши” күп­хатынлылыкмы, әллә “цивилизацияле” фахишә­лек ким­сетәме? Күпләр бүген әнә шул сорауга җавап эзли. Көн­батыш илләре үзләрендә хак­лы, Көнчы­гыш­тагылар – үзлә­ренчә.