• 20.01 "Куян Эдвардның гаҗәеп сәяхәте". Кариев театры, 13:00
  • 21.01 "Хикмәт әкиятләре". Кариев театры, 18:30
  • 22.01 Беренче музыкаль ТМТВ балалар премиясе. Уникс. 18:30
  • 23.01 "Озын-озак балачак". Кариев театры, 18:00
  • 28.01-31.01 Ришат Төхвәтуллин. УНИКС. 18:30
  • 28.01 "Мио, минем Мио!". Кариев театры, 13:00
  • 30.01 "Яратып туялмадым". Кариев театры, 18:00
  • 12.02-18.02 Мунча ташы. Уникс. 20:00
  • 18.03 Айдар Галимов. Ленин клубы. 18:30
Туган көннәр
  • 19 Гыйнвар Артур Гыйниятуллин
    19 Гыйнвар саксофончы
  • 20 Гыйнвар Минтимер Шәймиев
    20 Гыйнвар дәүләт эшлеклесе
  • 20 Гыйнвар Фердинанд Хафизов
    20 Гыйнвар актер
  • 20 Гыйнвар Җәмилә Низаметдин
    20 Гыйнвар җырчы
  • 20 Гыйнвар Азат Зыятдинов (1939 — 2017)
    20 Гыйнвар галим
  • 21 Гыйнвар Фирзәр Мортазин
    21 Гыйнвар җырчы
  • 21 Гыйнвар Эльнара Нурмөхәммәтова
    21 Гыйнвар җырчы
  • 21 Гыйнвар Иван Егоров
    21 Гыйнвар дәүләт эшлеклесе
  • 21 Гыйнвар Наил Мөхәррәмов
    21 Гыйнвар галим
  • 23 Гыйнвар Ркаил Зәйдулла
    23 Гыйнвар язучы
  • 18.01.21 Актаныш. Натяжной потолок урнаштырабыз. Килеп улчәү, консультация бушлай, светильниклар да куябыз. Актаныш, Актаныш районы буенча эшлибез 8-937-581-42-52 Айдар
  • 17.01.21 Бик яхшы сыйфатлы, үзебезнең умарталыктан бал сатам. 3л -110 сум, кәрәзле бал - 700 сум, чикләвекле бал(550 мл) - 500 сум. Казан буенча китереп бирү мөмкинлеге бар. Күпләп алучыларга яхшы скидкалар. 89625497103
  • 16.01.21 натяжной потолокка диаметры 4см.янып чыккан лампа кирэк иде.булмэдэ артык якты-буш тормасын очен. Казан 89 393 75 70 48
  • 15.01.21 Кварталның Ф.Әмирхан урамында бер бүлмәле фатир снимать итәргә начар гадәтләре булмаган бер татар кызы эзлим. Барлык уңайлыклар бар. Айлык туләү - 13000 (6.500 сум). Тел.: 89393079089, 89179068047.
  • 15.01.21 Биектауда 1 булмле фатир арендага бирелэ Юбилейная урамы, барлык унайлыкларда бар. 89655953070
  • 14.01.21 1 булмэле фатир Академика Глушко урамында тэртипле (моселман) гаилэгэ арендага бирелэ. Мебель бар. 13 мен+ коммуналка+залог. Собственник. 8-98-69-17-51-15
  • 14.01.21 Минская урамында 2 булмэле квартира арендага бирелэ. Собственник 8-98-72-976-453
  • 12.01.21 Лада калина машинасы сатыла.2016 елгы. 89274740656
  • 12.01.21 Казанда Новоселья урамында оч булмэнен берсе буш. кызлар керэсегез килмиме . 89277896680
  • 11.01.21 Братьев Касимовых 22/7 (рынок мавлютова) адресы буенча урнашкан булмэгэ, иптэшкэ бер ир-егет кертэм. 89274433797.

 
 

 
Архив
 

               

06.09.2012 Җәмгыять

И мәче, мәче, мәче, нервыма тимәче!

Мин мәче яратмыйм. Әмма өебездә мәче яши. Сәбәбе бер – кызым сораганга. Шәһәр фатирында нинди дә булса хайван асрарга мәҗбүр булучы мин генә түгел инде: кемдер тутый кош, кемдер – кенәри, кемдер әрлән яки күсе, кемдер декоратив куян асрый. Мин дә кызыма аквариумдагы балыклар яки читлектәге кенәри, тутый кош вариантларын тәкъдим итеп караган идем – якын да килмәде. Җирән песи баласы – и бетте!

Мондый проблема алдында калган ата-ана бирә торган традицион сорауны мин дә бирдем: кем җыештыра? Кызым, әлбәттә: «Мин!» – дип җавап бирде. Билгеле, бөтен бала шулай ди, әмма барыбер эше анага кала инде. Шулай буласын да белдем. Тик нишлим соң? Балага иптәш кирәк. Депутатлар «Бала өйдә үзе генә калырга тиеш түгел», – дип ун закон чыгарса да, калдыргалаштырырга туры килә. Алар әнә аналарның бала каравы өчен хезмәт хакы түләнә торган закон чыгарсыннар иде – рәхәтләнеп өйдә торыр идем – үзем мәче булып мыраулар идем.

 Кыскасы, башка чара юк – песи эзли башладык. Әйбер сайлый башласам, зурдан куба торган гадәтем бар: мәченең затлысын – токымлысын алырга уйладым. Алар, гадәттә, лоточекка һәм когтеточкага өйрәтелгән була, ди. Интернетта актарынып, минем шартларга туры килгән токымны эзли башладым. Беренчедән, ул бала өчен куркынычсыз булырга тиеш, ягъни бала күтәреп йөреп, уйнап, мәчегә зыян салса да, мәче үч алмасын. Ялгыш тырнау турында сүз бармый – тырнакларын алып кайтуга кисәчәкмен. Икенчедән, йоны кыска булырга тиеш – коеп йөрмәсен. Эзли торгач, үземә кирәклесен таптым: шотланд мәчеләре.

Белешмә. Шотланд мәчеләре колаклары катланып, башына сыланып торуы белән аерыла. Инглизчә, скоттиш-фолд ягъни. Русча «Шотландские вислоухие» диләр. Дөрес, бөтенесенең дә колаклары сыланып, ятып тормый. Бер үк анадан тегендие дә, мондые да туа. Әмма мәче балаларының колаклары сыланганнары – скоттиш-фолд дигәннәре кыйммәтрәк йөри. Шунысы бар: мондый мәчеләрне үрчеткәндә, скоттиш-фолд-анага страйт–фолд – ата, ягъни торган колаклысы кирәк икән.

Ярар, эзләргә тотындым мин «Авито» һәм «Из рук в руки» сайтлары аша шотланд мәчеләрен. Таптым табуын, тик бер, хәер, ике проблема килеп чыкты. Беренчедән, җирән шотландлар булмый, булса да чын түгелдер дип кәефемне төшерделәр. Зәңгәр яки ал төстәге була, янәсе, ә җирән юк. Икенчедән, бәяләре тырный булып чыкты: кыйммәт. Бәясе колакларына карап куела икән: 4 мең сумнан башланып, 8 меңгә җитә икән. Әле бу җәйге бәяләр. Кышкарак тагын да арта башлый ди. Мин җәй көне эзләгәнгә «заводчик»ларның берсе Валентина зәңгәр скоттишын 5 меңгә бирергә ризалашты ризалашуын, мин генә ризалашмадым. Кыйммәтсендем. Ул минем шундый «арзанга» да алмавыма аптырады.

Мәче эзләп йөрмәсәм, «заводчик» дигән сүз «кечкенә завод» мәгънәсендә йөри дип уйлар идем әле. Ул «үрчетүче» дигән сүз икән ләбаса. Теге скоттиш хуҗасы Валентина үзенең өч бүлмәле «хрущёвка»сында өч ата мәче асрый икән. Шуңа өстәп бер көтү эреле-ваклы мәче балалары чабыша. Берсе «пенсионер» карт кара мәче – анысы элеккеге «хезмәтләре»нә хөрмәт йөзеннән бушка ашап ятучы. Икесе акча эшләүчеләр. Хуҗа ханым мәчеләренә бер бүлмә биргән. Шунда яшиләр, шунда кунак кабул итеп «зөфаф кичләре» ясыйлар ди.

Мәченең акча эшләвенә килгәндә, эш болайрак. Ана мәче хуҗалары, вакыты җиткәч, «кияү егете» эзли башлыйлар. Кайсылары ата мәче «хезмәте» өчен акча түли, кайсылары белән мәче баласына килешәләр. Әлбәттә, иң матур баланы беренче сайлау хокукы ата мәче хуҗасына бирелә. Валентина әнә шул ата мәчеләренең балаларын сата икән. Ул «җирән шотланд мәчесе булмый» дигән сүзләрне юкка чыгарып, бер кочак журнал күтәреп килеп алдыма салды. Аның кебек «мәчече»ләр өчен Мәскәүдә махсус глянцевый журналлар чыга икән. Аларның берсендә Валентинаның мәчесе дә төшерелгән. Валентина үзе мәчеләре белән күргәзмәләрдә дә катнаша икән. Стенкасы тулы кубоклары шуны раслый. Минем кызым мәче балалары белән уйнаган арада, Валентина миңа – потенциаль сатып алучысына мәче турында шактый мәгълүмат сөйләде. Ул минем соклануымны көткәндер. Әмма барыбер кызыксындыра алмады. Мәче баласы эзләп Мәскәүгә кадәр баруы да көлке тоелды. Ул үзенекен сөйли, мин үземчә сорау бирәм. «Ата мәче сасы була диләр», – дим. «Вакыты-вакыты белән була инде. Аларның үз бүлмәләре бит», – ди…

Икенче «заводчица» Светлана ике ана мәче асрый. Ул да аларны күргәзмәләрдә йөртә икән. Фатиры зур, чиста, евроремонт ясалган. Страйт колаклы зәңгәр мәче баласын өч мең ярымга бирергә ризалашты. «Аксыл шәмәхә төслесе җиде мең сум иде, – ди. – Анысының алучысы бар». Кызыма зәңгәре ошамады. Бала гына булса да, эре гәүдәле иде ул. Җитмәсә, кызым аны күтәреп алганда, келәмгә төшереп җибәрде. Светлана ханымның шул вакытта чак кына истерикасы башланмады. Үзен тыеп, мәченең уенчык түгел, ә кызым өчен дус булырга тиешлеген аңлата башлады. Кызымның ризасыз йөзен күргәч: «Мин сезгә мәчене сатмыйм», – диде. Әмма уйлап торгач: «Сатсам да, дүрт мең сумга сатам», – дип өстәде. Әмма безнең инде бушка да аласы килми башлаган иде.

 Эзләнә торгач, мәче баласын «заводчик»лардан түгел, мәче асраучылардан арзангарак алып булганын аңладым. Алар мәчеләрен стерилизацияләргә жәллиләр дә, мәчеләреннән бала таптырып, арзанракка бирәләр. Шундыйларның берсеннән бигүк җирән һәм скоттиш булмаса да, юлбарыс төсендәге мәче бәбие алдык.

 Аллага шөкер, лоточек проблемасы булмады, мәче баласы үз бәдрәфен бутамады. Бәдрәфе пычрак булса, акыра-акыра чистарттыра, аннары гына йомышын йомышларга керә. Тырнак кайрагычында Сәлимә бер уйнап күрсәткәч, тиз аңлап алды, өй җиһазын тырнап йөрми. Аллага шөкер, әлегәчә өстәлгә менгәне күренми. Зәңгәр мәче хуҗасы Светлана әйтмешли, өстәлгә менәргә, ул бит урам Васькасы түгел, затлы токымнан.

 Ярый хуш, мәче баласы кайтты, бөтерелеп уйнап йөри – күңелле. Тик икенче проблема килеп басты. Сатып алу берни түгел икән: бер түлисең дә – бетте. Менә шул мәчене асрау шактый кыйммәт тора, ул гөл түгел, кран суы сибеп кенә үсми. Балаларын тәүлеккә дүрт ашатырга кирәк ди. Дөрес, үскәч, көнгә ике ашату да җитә дип язалар интернетта. Мәчене «китекат»- «вискас» кебек пакет ризыклары белән дә туендырырга була. Әмма алар хайванның ашказанын бетерә ди «мәчече»ләр. Әзер ризык ашатсаң, «премиум» класслысын гына алырга кирәк ди. Гафу итегез, премиум-ризык үзебезгә дә көн саен эләгеп тормый. Мәчегә тагын! Димәк, өстәлдә ни бар – шуны ашар!

Алганда ук мәчебезнең хуҗасы: «Сөт бирмә, эче китә», – дип кисәтте. Нигәдер безнең шотландкабыз кефир да эчмәде, эремчек тә ашамады. Сөттә пешкән боткага да исе китмәде. «Вамин» сөтендә пешкәненә дә, «Эдельвейс»ның тере сөтенә дә. Авылдан күршебез Гөлсу апа сыеры сөтен алып килеп ботка пешергән идем – анысын гына бераз капкалагандай итте. Бөтен ашаганы – ит тә балык. Суыткычның бер бүлеген килосы 45 сум торган Путассу балыгы белән тутырып куйдым, пешереп ашатам. Ә итнең пешкәнен түгел, чиен ярата: кибеттән фарш алам. Фаршны йә өч көн тотарга, йә өстенә кайнар су агызырга кирәк ди интернеттагы белгечләр. Мәчебез әллә нигә бер кишер, кәбестә, бәрәңге капкалап куя. Пенза мишәрләре ясап, хәләл мөһере сугып саткан хәләл казылыкны иснәп карады да, койрыгын күтәреп, сыртын кабартып китеп тә барды. Хәер, бертөрле сосисканы ашады үзе. Кайсы икәнен язсам – реклама булыр, язмыйм, таныш-белешләргә болай гына сөйләп йөрим. Кыскасы, колбаса мәсьәләсендә тере индикаторым булуы начар түгел.

Әнә мәче чи ит ашап юынып алды да уйный башлады. Матур инде үзе. Әмма… йә җәмәгать, чи ит ашаган шушы җан иясен ничек яратмак кирәк. Яратмыйм. «Мәчене никадәр ашатсаң да, ашатмадылар мине дип зарланачак ди, шуңа да ашарга биргәндә башына сугып бирергә кирәк», – дип әйтәләр иде. Дөрестер ул – бу җан иясе ашаткан өчен рәхмәтле була белми икән. Авылдагы этебез, мәрхүм, ашаткач койрыгын болгап рәхмәт укый иде. Ә бу ач чагында гына сырпалана. Тамагы туйгач, бар дип тә белми.

Мәче турындагы бу язманың азагы юк, чөнки кыйсса әле башлана гына. Үсеп җиткәч, язга таба кияү сорап кычкырып аптыратачак әле бу җан иясе. Алда әле күрәселәр! Хәйруллиннарның тере сөтеннән ясалган ботканы иснәп артын борган саен: «Ашамасаң, карт кыз итеп калдырам мин сине», – дип сүгәм үзен… 

Рузилә МӨХӘММӘТОВА
Шәһри Казан
№ |
Шәһри Казан печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№17 (814125) / 09.09.2012 17:19:45

Хайваннарны ярату,якын туганнарыңны яратырга комачауламый,әллә ниләр уйлап чыгармагыз инде.

№16 (813978) / 07.09.2012 09:19:01

Бөтен кеше ярату турында сүз бармады бит. Якыннарыңны, туганнарыңны, бергә аралашып яшәгән кешеләр турында бара.

"Назланып аякка чорналган җан иясен тибеп җибәргән юк." Минем күргәнем бар. Үзем турында әйтмим.Мин мәчеләр, этләр тотмыйм.
Икенчесе.Назланмыйча торганда тибәсезме? Сү шул турыда да. Хайваннар назланырга гына кирәк. назланасы булмаганда, ким дигәндә ике, яки өч ашарга биргәндә искә төшерәсез. Ә якын кешеләрең турында һәрвакыт уйларга, һәрдаим истә тотарга, бары үзең өчен генә нәрсә дә булса эшләгәндә дә, алар мәнфәгатьләрен истә тотарга кирәк.Сүз шул турыда.


№13))) нинди кыска юрганнар ул синдә))) минеке киң вә өзын, бөтен җирем сыя.

№15 (813968) / 06.09.2012 23:13:34

Безнең дә 2 яшлек мәчебез бар,Британия породасы,озын йонлы,бик матур,исеме БИБИ.Ул шул хәтле хәйләкәр,акыллы.Бөтен җирне тикшереп-барлап өйри.Берәр үзгәреш булса(өйдә) яки яңа әйбер күрсә ул аңа исләреәакыллары китеп тикшерә.Үзен полный хуҗа итеп тота.Зыйан итми.Кемдә булса өйгә вакытында кайтмасы ишек төбендә тик көтеп утыра,ашамый-эчми,көтә дә көтә.

№14 (813967) / 06.09.2012 23:03:17

Башны юрган астына,
тыктым дип әйтә Иркә!
Болай гына качалмассың,
Тотарлар бит бик, Иртә!

№13 (813966) / 06.09.2012 22:58:05

Иркә башыңны юрган астына тыгып,артягың ачык кала бит нәрсәгә булсада өмет итү инде бу.

№12 (813964) / 06.09.2012 22:35:06

Син үзең кешеләрнең барсын да яратам,дип эйтергә тырышсаң,барыбер ышанучы булмаячак. Сине кемдер өнәп бетермәгән кебек, син яратып бетермэгән кешеләр дә байтак.Кешенең барсын да яратып бетерә алмаган кебек,хайваннарның барсын да яратып бетереп булмый.
Песи белэн эт тэ узләренә кирәк чакта киләләр.Кайчак синең кэефне сизеп, үзе күтәрергә тырыша. Назланып аякка чорналган җан иясен тибеп җибәргән юк.
Хотя сине әйтә алмыйм.

№11 (813961) / 06.09.2012 22:01:01

Мин крамольный сүз әйтим әле. Кешеләр ярата белмәгән кеше хайваннар ярата.Хайваннарны ярату җиңел бит. Уси-муси кирәк чакта яратасың, кәефең юк чакта сырпаланса, прәс кит дисең. Менә хәзер миңа тотыныгыз инде. Соры әйтмешли башны юрган астына тыктым))))

№10 (813957) / 06.09.2012 21:48:52

Безнекенә 16 сентябрьдә 11 яшь тулса да һич картаерга уйламый әле.Шәхси йортыбыз сүтелеп яңа фатирга күчкәндә элекке мәчебез тәки ияләнә алмады - гел урамга чыгарга сорады һәм бер көнне кире кермәде, югалды. Бер дә мәчесез яшәмәгәнгә бала мәче алдык. Бушка билгеле.Менә шуңа хәзер 11 тула инде. Ничек яратмаска мөмкиндер аны, аңлый алмыйм.Яратабыз шул, нихәл итик.

№9 (813945) / 06.09.2012 20:53:39

Балага мәче түгел, ата кирәк.

№8 (813933) / 06.09.2012 20:07:39

Песине бик яратсан гына алырга кирэк, ул семья члены булырга тиеш.

№7 (813930) / 06.09.2012 19:26:58

Хатының белән диванда йоклый штули?

№6 (813928) / 06.09.2012 19:13:06

Минем дә малай(18 яшлек) декабрь аеның сук төннендә 2-3 айлык песи баласы күтәреп кайткан иде, "эти берне генә кунып чыксын әле", дип.. 9 ай песи белән торабыз..Песи өйнең төп хуҗасына әйләнде..

№5 (813922) / 06.09.2012 18:23:57

ИИИ кара инде ә?? Кызына кияү эзли диярсең!

Юкка акча эрэм иткэнче,базар буенда утырган эбидэн алсаң җирәнкэеңне, песине хуҗалы, эбине рэхмэтле,үзеңне саваплы итэ идең..
Хайванкайның кайсын да тәрбияләргә кирәк. Бәдрәфкә йөрергэ,ашау урынына ойрәтү, "чәчләрен" тарау һ.б һ.б.
Моның өчен сабырлык һәм әлбәттә шәфкатьлелек сорала.
Авыл җирендә песинең миссиясе бүтән,шуна аның белән кәнфитләнеп тормыйлар.Аннан ул анда үзенә үзе хуҗа. Шәһәр фатирында тотар өчен кызны гына ярату аз, песәен дә яратырга кирәк шул Рузилә ханым.

№4 (813917) / 06.09.2012 17:42:01

Эй узебезнен мэчелэргэ ни житэ эле эшкэ дэ ярыйлар ни бирсэн шуны ашыйлар узебез кебек

№3 (813911) / 06.09.2012 16:52:31

зурдан кубып сайлангач арзан нәселсез мәче алган кызына. бердәнбер кызына 10мең җәлме инде.

№2 (813910) / 06.09.2012 16:45:36

Бераз ач тот, ботен эйбернедэ ашый башлар...

№1 (813909) / 06.09.2012 16:31:25

Мэче жэл... шул кадэр жирэнеп язгансыз.. сезгэ мэче ышанып биргэн кешен эйтер идем..

э ата мэче сорый башласа, стерилизовать итегез. барыбер балаларын карый алмаячаксыз. бэгырегез каты....

▲ Өскә

www.work-zilla.com

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Казан филармониясе
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Шаян
Татаркино
Татарстан Диния нәзарәте
ЕлМай
Татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе
«Элита»
Piter.tatar