02.07.2023 Мәдәният

Бүген Эмиль Җәләлетдиновның тууына 90 ел (ТАРИХИ ФОТОЛАР)

2 июльдә татар халкының күренекле җырчысы, ТАССРның халык, РСФСРның атказанган артисты Эмиль Усман улы Җәләлетдиновның тууына 90 ел тулды. Олуг җырчы быел 19 март көнне арабыздан мәңгелеккә китте, Казанда җирләнде. Рухы шат, урыны оҗмахта булсын.

Ул Үзбәкстанның Сәмәрканд шәһәрендә туып үсә. 1952 елда Сәмәрканд фельдшерлык-акушерлык училищесын һәм 1954 елда Сәмәрканд музыка училищесының хор-дирижерлык (кичке) бүлеген тәмамлый. 1954-1957 елларда Совет Армиясе сафларында була, хәрби полк хорына дирижерлык итә.

Эмиль Җәләлетдинов 1957 елда Ташкент дәүләт консерваториясенең вокал бүлегенә укырга керә. 1959 елда Казан дәүләт консерваториясенең өченче курсына күчә. Татар мохитенә, мәдәниятенә сусаган егет татар композиторларының яңа язылган әсәрләрен өйрәнергә керешә. Җәүдәт Фәйзи, Заһид Хәбибуллин, Рөстәм Яхин, Хөснул Вәлиуллин, Нәҗип Җиһанов иҗатларын үзенә якын итә.

Хезмәт биографиясен студент елларында ук М.Җәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театрында башлый. Консерваторияне тәмамалагач, 1962 елдан Э.Җәләлетдиновның иҗат юлы Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе белән бәйле: башта музыкаль-әдәби лекторийда һәм эстрада бүлегендә солист, 1989 елдан музыкаль-әдәби лекторийның сәнгать җитәкчесе була.
Җырчының 500 дән артык әсәрне берләштергән репертуары затлылыгы һәм төрлелеге белән аерылып тора. Ул татар, рус һәм чит ил композиторларының классик, камера-вокаль музыка әсәрләрен, татар, рус, украин халык җырларын зур осталык белән профессиональ дәрәҗәдә башкара. Милләт җанлы бу сәнгатькәр Алмаз Монасыйповның «Тукай аһәңнәре» дигән симфоник-вокаль поэмасын иң беренче булып сәхнәдән тамашачыга җиткерә. Ул бөек шагыйребез Г.Тукайның «Безнең авыл», «Сәрләүхәсез», «Бер татар шагыйренең сүзләре», «Китмибез» һәм башка бик күп шигырьләрен мәктәпләрдә, музейларда оештырылган әдәби-музыкаль кичәләрдә сөйли, балаларда шигърияткә, сәнгатькә карата мәхәббәт тәрбияли.

Гомере буе профессиональ җыр сәнгатен пропагандалаган, тамашачыга югары зәвык иңдергән сәхнә остасы Эмиль Җәләлетдинов А.Пушкин, С.Есенин Г.Тукай, Дәрдмәнд, М.Җәлил, Р.Әхмәтҗанов һ.б. әдипләрнең әсәрләренә еш мөрәҗәгать итә, аларның шигырьләренә көйләр язып сәхнәдә башкара.

Зыялы сәхнә остасы тормышының соңгы көненә кадәр актив концерт эшчәнлеге белән яшәде. Ул Казан шәһәрендәге бик күп музейларда һәм китапханәләрдә төрле концерт программалары белән чыгыш ясады, Г.Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе ветераннарын берләштергән «Илһамият» клубының төрле чараларында да актив катнашты.

Эмиль Җәләлетдинов иҗаты – ул башкару осталыгы үрнәге. Җырчы тарихка Россиянең күпмилләтле музыка сәнгатенең иң якты сәхифәләренең берсе булып кереп калды. Ул музыка һәм башкару сәнгатебезне иң югары биеклекләргә күтәрде, киләчәк буыннарга олы мирас калдырды.