• 22.11-23.11 "Питер Пэн" спектакле премьерасы! Кариев театры. 18:30
  • 23.11 "Тәртип"радиосының 5 яшьлегенә багышланган концерт. Филармония. 18:00
  • 25.11-26.11 Әбри Хәбриев концерты. Филармония. 18:30
  • 02.12 "Кем кемне?!" Резидә Шәрәфиева һәм Рафаэль Якупов концерты. Филармония.18.30
  • 03.12 "С чего начинается Родина..." Марина Карпова концерты. Филармония.18.30
  • 13.12 Айдар Рәкыйпов концерты. УНИКС. 18:30
  • 16.12-20.12 Данир Сабиров концерты. КСК "Уникс"
  • 14.02-23.02 Мунча ташы. Кырыкта да кызыкта. КСК "Уникс"
Туган көннәр
  • 18 Ноябрь Наилә Гәрәева
  • 18 Ноябрь Данил Ибраһимов
  • 18 Ноябрь Нурия Беломоина
  • 18 Ноябрь Нияз Вәлиев
  • 18 Ноябрь Гөлнара Абаева
  • 18 Ноябрь Исхак-Хан
  • 18 Ноябрь Гөлшат Гыймадиева
  • 18 Ноябрь Резидә Хәсәнова
  • 18 Ноябрь Рәшит Заһидуллин
  • 19 Ноябрь Зөлфәт Зиннуров
  • Санлап үгез ите сатыла. Шулай үк сатуда коптить иткән, суелган казлар бар. 89872883416.Балтач р-ны
  • Казанда озак вакытка Ямашев урамында 1 булмэле квартира снимать итэргэ бирэм узем хужа релтор тугел;шалтыратыгыз 89625521877
  • Задняя балка Ока куплю б/у 8-960-060-77-38
  • Ремонтируем бойлеры водонагреватели 8-960-060-77-38 Актаныш
  • Саба районында буаз тана сатыла! Апрель азагы май башында бозаулыйсы. +7 (937) 002-34-32
  • Ремонтируем бойлеры водонагреватели 8-960-060-77-38 Актаныш
  • Туалет булмэсе ясыйм и унитаз урнаштырам. Тел.89196484445 Актаныш
  • 89600696970 солеклэр
  • Казанда кулай бәядән 1 бүлмәле фатир сатыла. Яхшы ремонт белэн. Тел.89600537782
  • Казань. Продается 2-х этажный кирпичный дом, который находится в поселке Салмачи на улице Знатной.Это отличный кирпичный коттедж построенный по всем строительным нормам и из экологически чистых материалов. Продажа от собственника. Тел.: 89378747872.

 

 
Архив
 

               

21.10.2008 Мәдәният

АЙДАР ХӘЛИМ “ӨЧ АЯКЛЫ АТ”Ы ТУРЫНДА

16-22 октябрьләрдә Казанның “Сувар-плаза” кунакханәсе кинозалында Халыкара “Алтын Мөнбәр” мөселман кинофестивале үтә. Анда сайлап алынган тулы метражлы нәфис фильмнар арасында язучы Айдар Хәлимнең “Өч аяклы ат” повесте буенча төшерелгән тасма да бар. Ул фестивальнең нәкъ уртасында – 19 октябрь көнне 12 сәгать 15 минутта күрсәтелер дип көтелә. Шушы уңайдан хәбәрчебез язучыга берничә сорау белән мөрәҗәгать итте.

– Айдар ага, Сез “Өч аяклы ат” буенча фильм төшерелүе турындагы хәбәрне ничек кабул иттегез?

 

– Бик тә дулкынланып һәм, яшермим, ышанмыйчарак. Дөрес, фильмның булачак режиссеры Нурания ханым Җамали моннан биш-алты ел элек үк: “Өя аяклы ат” буенча фильм төшерәсем килә”, – дип йөри башлаган иде. Бу миңа фантастика кебек кенә тоелды. Әмма татарның Нурания ханым кебек җәмгыяви двигательләре булган хәлдә хыял чынбарлыкка әверелә дә куя икән. Их, барыбыз да шулай бирелеп эшләсәк!.. Инде Аллаһы Тәгалә рәхмәте белән халкыбызга бу фильмны күрү бәхетенә ирешергә язсын. Ул барыбызга уртак сызлану куанычы китерсен. Мин мондый мәшһүр фестивальдә катнаша алуыбызга бик тә куанам һәм дулкынланам. 300 фильм арасыннан барлыгы, ялгышмасам – 27, шулар исәбеннән безнең фильмны да сайлап алганнар. 

 

Нурания ханым кыска гына вакыт эчендә әсәр буенча киносценарий язып, үз тирәсенә иҗади төркем туплап өлгерде. Чыгымнарны күтәрерлек химаячесе дә табылды. Ул – бик мөлаем, җитез, акыллы татар эшкуары Илһан Сафиуллин. Шунысы кызыклы, Илһан әсәрдәге Чегән Бароны ролен үзе үк башкарды. Фильмның кинооператорлары – Владислав Петров, Эдуард Ситдыйков, Вячеслав Слесаренко кебек уңган егетләр. Композиторы – Радик Сәлимов. Әсәрдәге төп рольне – Кәбир ролен Биектау районының Суксу авылы малае Илназ Хәлиуллин башкарды. Өч аяклы ат – Бамбук ролендә шул ук авылның “Трактор” кушаматлы аты. Рольләрне Камал һәм Тинчурин театры актерлары башкарды, күмәк күренешләрдә Суксу авылы халкы катнашты...

 

– Сез үзегез фильмны карап өлгердегезме? Өлгерсәгез, фикерегез ничек?

 

– Мин фильмның каралама нөсхәсен карадым һәм канәгать калдым. Ул татар телендә бара, титрларда урысча һәм инглизчә языла. Мондый шартларда мондый фильм куя алу – бу үзе бер батырлык. Егетләребез һәм кызларыбыз мөмкин булмаганны да эшләгәннәр кебек. Бу миңа 1905 ел революциясе елларына милләтебезгә хас булган каһарманлыкны күрсәткәннәр кебек тоелды. Рәхмәт аларга. Әлбәттә, тулаем канәгать булу мөмкин түгел. Кино – полифоник жанр, ул берьюлы берничә сәнгать төрен берләштерә. Әгәр безгә Никита Михалковларга бирелә торган миллион долларлар, дистәләгән театрлар актерлары, йөзләрчә гектарлы, тулы шартлы киностудияләр, Кремль белән туры дәүләт элемтәсе, берничә ел вакыт бирелгән булса, без, бәлки, “Өя аяклы ат” сюжеты белән барлык дөньяны тетрәткән булыр идек. Әмма безгә, татар балаларына, бик тә тыйнак эш итәргә, юрганыбызга карап аягыбызны сузарга туры килә. Ничек кенә булмасын, мин “Өч аяклы ат”ны кинога төшереп карау милләтебез мәдәнияте тарихында эзсез югалмас дип уйлыйм. Биредә камиллеккә ирешү бик авыр бурыч, чөнки адәм баласы белән табигатьнең бербөтен тормыш тәшкил итүенә ирешергә кирәк. Биредә кеше генә түгел, ат та кеше белән сөйләшергә тиеш. Ат биредә тирән социаль мәгънәсе булган тулы бер образ. Аның язмышы кеше язмышына караганда да фаҗигалерәк. Чөнки ул – телсез булырга тиешле Ат үзен-үзе яклый алмый. Ул биредә шәхси кеше корбаны гына түгел, ә тоташ дәүләт системасының корбаны. Менә шушы фаҗигаи халәт аны – хәтта атны да телле итә. Бу халәт, миңа билгеле булуынча, дөнья әдәбиятында беренче тапкыр гамәлгә куела... 

 

– Әсәрнең төп мәгънәсе-идеясе нидән гыйбарәт? Сез “Өч аяклы ат” әсәрендә нәрсә әйтергә теләдегез?

 

– Менә шул хакта мин әле генә әйтә биреп куйдым бит инде. “Өч аяклы ат” – татар халкы язмышы. Сезнең татар халкындагы “ир-ат” дигән гыйбарә-төшенчәгә игътибар иткәнегез булгандыр. Шунысы кызык, аны башка бер генә төрки халыкта да очратканым булмады минем. “Ир-ат”. Ул урысча бөтенләй ябешми кебек: “мужчина-конь”. Ә менә татарда ул кандагы ак һәм кызыл тәнчекләр кебек бербөтенне тәшкил итә. Сабый чакта татар угылы ат сыртында, Сабантуйда. Басуда җир сөргәндә – сабан сукасы артында. Яуда – ат өстендә. Ашары да, яшәре дә, үлеме дә шул ат сыртында.

 

Совет власте, көчләп оештырылган “күмәк колхоз” тормышы татар ир-атын көчләп икегә аерды. Ул атны – иткә, ирне үзе өстерәп урман кисәргә озатты. Ир белән Ат мәңгелеккә аерылды. Алар әле дә булса кушыла алмады. Без, Русия халыклары, бигрәк тә татар халкы, шушы бозылган гармонияне яңадан төзәтә алмау аркасында бүгенге фаҗигане кичерәбез. Кыргый капитализм татар атын татар авылына кайтару белән шөгыльләнәсе урында ипподромнар өчен гарәп чабышкыларын кайтарту белән генә чикләнде. Ат кадерен белеп үсмәгән ир машина кадерен дә белә алмый. Шуңа күрә ул бер мәгънәсез “встречный полоса”га чыгып”, елына кырык меңлек корбан бирә. Ир кадерен күрмәгән хатын-кыз ир-атны олылый алмый. Шушы дисгармонияне тигезләми торып, милләт бәхетсез булачак. Менә шуны тирән аңлаган башкорт туганнарыбыз сабыйларда курай һәм ат культы тәрбияли, ә без сикеренгәләп җырлау белән чикләнәбез. Совет хакимияте тәрбияләгән сыйнфый күрәлмаучылык кешеләрне генә түгел, аларның малларын да репрессиягә тарттырды. Бу хәл Галәметдиннәр, Санияләр нәселен генә түгел, аларның малларының нәселләре, бу очракта бурлы Бия – Бамбуктан да сыйнфый дошман ясый һәм аны “общий котел” хакына суйдыра... Ләкин Кәбир киләчәккә өметен өзми, ул атының йөрәген Түгәрәк имән төбенә күмә һәм, таң нурларына чумып, төрмәдән кайткан әнисен каршылый...

 

---
Татарстан яшьләре
№ 46 | 14.10.2008
Татарстан яшьләре печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№16 (35617) / 12.02.2010 19:12:42

М.Мэхдиев"Без кырык беренче ел балалары"повесть

№15 (12064) / 27.01.2009 17:05:43

Каян карап була сон аны?

№14 (12062) / 27.01.2009 17:02:09

Эсэр оригиналда яхшы. Кинода авторнын образлы сурэтлэу чаралары юк. Кызганыч, буген татар эсэрлэре интернетта аз. Э китапханэлэргэ йорим дисэн, алар еш кына ябык, татарнын китап кибете берэу генэ, и то анда кеше йорми нигэдер....Берэр акыллысы "ЭДЭБИЯТ"РУ сайты ачсын иде ул э. татарчаны

№13 (12061) / 27.01.2009 16:49:13

Ин якшы кина бик эйбет

№12 (7976) / 26.10.2008 22:36:52

Лэйсэн Янбухтина, минем доньяга карашымны узгэрту эчен китап яисэ фильм гына житми. Аннан сон, аны нигэ кочлэп узгертергэ тырышырга? Мин уземнен доньяга карашым белэн кэнэгать. Э дэньянын минем ана карашым хакында нэрсэ уйлавы - барыбер.

№11 (7904) / 24.10.2008 16:08:02

Тотышка: шундый эсэрлэрне укыгач,доньяга карашын,гомумэн,уззгэрэ.син кечкенэ генэ нэрсэнен дэ кадерен белэ башлыйсын.Эллэ шунардан куркасынмы?)))

№10 (7872) / 24.10.2008 09:41:48

Укымадым да, карамасмын да инде, гафу итэрсез. Исеме ук куркыта мине. Эчтэлеге бик яхшы булырга ошаган алай да идеологик яктан караганда. Лэкин бу "минеке " тугел. Инвалид хайваннар, инвалид балалар хакында мин бернэрсэ дэ укымаячакмын. Россия - хайваннар хокукларын яклауга кул куймаган бик сирэк иллэрнен берсе. Балалар хакында инде сулэп тэ тормыйм.
P.S.Ул кинофестивальдэ тамашачылар симпатиясе призы булдымы икэн?

№9 (7870) / 24.10.2008 09:04:09

Язвы туганым, ир түгел, ат дигән бит. Ягъни мәсәлән, инвалид ат.
Тотыш туган, монда ирония сәвсим урынсыз.

№8 (7860) / 23.10.2008 22:36:53

Язвы, ике аягы кыска булганга...

№7 (7854) / 23.10.2008 19:54:21

Эле мин моны укымаган да, карамаган да. шуна эйтегез зинхар, ни 3 аяклы ул ир кеше?

№6 (7838) / 23.10.2008 15:03:27

Ђйе, ић яхшысы китабын укыгыз.

№5 (7792) / 22.10.2008 22:19:20

Мин бу әсәрне дистә еллар элек, үсмер чакта радиодан тыңлаганым исемдә - елый-елый тыңлаганым хәтердә.
Мин тагын Аяз аганың "Яра"сын һәм Әмирхан аганың "Кем җырлады?"сын кино итеп күрер идем - режиссерлар өчен тотынмаган иҗат кыры.

№4 (7784) / 22.10.2008 14:44:56

Бу фотографиядэ Айдар абый бигрэк монсу тошкэн,дорес уд бик тыйнак кеше,эйбэт шэхес, лэкин бу фотода би-и-игрэк монаеп тошкэн инде))) Анын эсэре буенча Фильм тошкэч, елмайгандыр дип уйлыйм.Елмай Адар абый!!!

№3 (7756) / 21.10.2008 23:25:27

Гажэп инде доресен эйткэндэ, ничек урыслар миллионлаган сериал штамповать итэлэр, э без гади бер сериялы кино тошерэ алмыйбыз. байларыбыз юкмы? хокумэт тыямы? артистларга кытлыкмы? ни сэбэп? Кем белэ? Кстати моселман киноларынын да хэле шул ук. Гарэп сериаллары миллион э исламский мафиш! (юк)

№2 (7750) / 21.10.2008 21:06:21

Чыннан да, Айдар абый менэ дигэн эсэр ижат иткэн, мин ул эсэрне елап укыганым хэтердэ. Катып киткэн йорэклэрне эретерлек эсэрлэр бит ул. мэсэлэн Аяз Гыйлэжевнын "Оч аршин жир"ен, шулай ук Мохэммэт Мэгдиев,Эмирхан Еники эсэрлэрен дэ кинога тошерерлек..Чын халык тормышы. Чын тарих. Эфэрин Айдар абый, мин сезнен очен шатмын. Киносын тизрэк карыйсы килэ)))

№1 (7748) / 21.10.2008 19:29:19

Айдар абыйнын бу есерене тошерелген киноны караганчы китабын укып чыгуыгызны телим. Бик ейбет, "кызыклы", кызганыч елбетте чынбарлыкны чагылдырган есер. Айдар абыйны тебриклим.

▲ Өскә

 

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан Язучылар берлеге
Татарстан китап нәшрияты
RAFINA/D
Милли Музей
Шаян
Ханский дом
Татаркино