• 05.10-22.10 2021-2022 хоккей сезоны. Татнефть Арена
  • 17.10 "Корт", 12+, Кариев театры, 18:00
  • 22.10 Премьера! "Сөннәтче бабай", 12+, Кариев театры, 18:30
  • 23.10 Рөстәм Вәлиевнең тууына 60 ел. Искә алу концерты. Филармония. 17.30
  • 23.10-24.10 Премьера! "Сөннәтче бабай", 12+, Кариев театры, 18:00
  • 27.10 "Мио, минем Мио", 6+, Кариев театры, 18:00
  • 28.10 "Ләйлә вә Мәҗнүн" , 12+, Кариев театры, 18:30
  • 01.11 Юрий Шатунов. КСК "Уникс". 19:00
  • 03.11-07.11 Ришат Төхвәтуллин. Сула. КСК "Уникс"
  • 10.11 Валерий Меладзе. Татнефть Арена. 19:00
  • 20.11-24.11 Гүзәл Уразова һәм Илдар Хәкимов. КСК "Уникс"
  • 26.11 Данир Сабиров. Ике юбилей. Моноспектакль. КСК "Уникс". 18:30
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. "Фәрештә түгел". УНИКС
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. Фәрештә түгел. КСК "Уникс"
  • 18.12 Татар җыры. «Казань Экспо», И.Шакиров ис. концертлар залы. 17:00
Бүген кемнәр туган
  • 17 Октябрь
  • Әхмәт Саттар (1939-2018) - язучы
  • Роза Туфитуллова - журналист
  • Лидия Әхмәтова - җырчы
  • Рәшидә Җиһаншина (1917-2003) - актриса
  • Гали Хуҗи (1912-1966) - шагыйрь
  • Илгиз Гайнуллин - көрәшче
  • Альбина Шаһиморатова - опера җырчысы
  • Үзебезнең умарталыктан бик тәмле, яхшы сыйфатлы бал сатыла. 3л - 1300 сум. Күпләп алучыларга, бәясе килешү буенча. Шулай ук кәрәзле бал да бар. 89625497103
  • В Казани на улице Сахарова ищем девушек (девушку) на подселение в зал в двухкомнатную квартиру 89923389181
  • Актаныш.услуги:жалюзи рулонные шторы рольставни рольворота ,ремонт москитных сеток 89375814252 Айдар
  • Актаныш. Натяжной потолок урнаштырабыз. Килеп улчәү, консультация бушлай, светильниклар да куябыз. Актаныш, Актаныш районы буенча эшлибез 8-937-581-42-52 Айдар
  • Детскому саду N 292 ново-савиновский район, требуется музыкальный руководитель на 1,5 стаки
  • Сниму 1 ком.квартиру в Советском , Вахит.р-не.Со всеми удобствами,платежоспособная, чистоту гарантирую.Сама работаю, татарка 47 лет.Убедительная просьба прошу риелторов не беспокоить, сниму только от собственника.Тел.89870673548 Гульфиза.
  • Сниму квартиру до 18-19 все включено, татарка, работаю, без вп, тишину, чистоту и своевременную оплату гарантирую, писать WhatsApp +79961212519, риелторов прошу не беспокоить.
  • Продаю натуральный цветочный МЕД со своей пасеки 1л-500руб т.89503210410
  • Әле һаман шәҗәрәгез юкмы? Нәсел тамгагызны белмисезме? Бу хәл итәрлек мәсьәлә. Дәүләт архивлары чыганаклары буенча шәҗәрәгезне төзеп бирәм. Шәҗәрәҗәге барлык фактларны архив документының фотокопиясе белән раслыйм. Бу өлкәдә эш тәҗрибәм 8 ел. Тел./Ватсап: 8–917–874–16–40 Tongekuk@gmail.com Дамир Шәйхетдин.
  • диван-книжка сатыла. аксыл-көрән төстә.8 мең. яхшы хәлдә. казан. тулырак мәгълүмат ватсап аша. 89047619147
 
 

 
Архив
 
02.04.2014 Җәмгыять

Кытайдагы кырыслык

Кытайда балалар мәктәпкә йөрүне бер дә авырсынмый, дәресләрне сәбәпсез калдыру турында уйлап та карамыйлар. Алар белем алу мөмкинлеген күктән төшкән бәхет итеп кабул итә. Ә андагы уку, чыннан да, энә белән кое казуга тиң.

Һәр дәрес кадерле

Саннарга күз салсак, 1949 елда Кытайда 500 миллион кешенең 80 проценты укый-яза белмәгән. Ләкин ул заманнан бирле искиткеч күп эш башкарылган – ил буенча меңләгән мәктәп ачылган. Бүген кытай балаларының 99 проценты мәктәпкә йөри, укуын ташлаучылар юк диярлек. Андагы белем дәрәҗәсе дөнья күләмендә уртача саналса да, Кытай укучылары фәнни олимпиадаларда һәрвакыт алдынгы. Югыйсә, бу илдә белем алу тулысынча түләүле – мәктәпләр дә, югары уку йортлары да. Социологлар ачыклаганча, кытай гаиләләрендәге чыгымнарның якынча өчтән бере белем алуга китә икән. Бәлки, шуңа күрә дә кытайлылар мәктәптә уздырган һәр сәгатьнең кадерен беләдер.

«Билге урынына – балл»

– Кытайның Синьцзян районы Чишмә дигән татар авылындагы гади мәктәптә укыдым. Андагы мәктәпләрне армия белән чагыштырырга була, бездә уку бик авыр, – ди 26 яшьлек Кытай татары Базарбай Бикчәнтәев. – Мәктәпкә бару өчен иртән алтыдан да калмыйча торырга, физик күнегүләр ясарга кирәк. Дәресләр җидедә башлана, кичке бишкә кадәр дәвам итә. Укытучылар өй эшен дә өеп бирә, буш вакыт бөтенләй калмый иде. Дисцип­лина бик катгый: сәбәпсез 12 дәрес калдырасың икән, мәктәптән куалар. Атнага алты көн укыйбыз, якшәмбе – ял. Укучылар шул ял көнендә генә музыкага, сәнгать мәктәбенә, спорт секцияләренә, репетиторларга йөри. Дәресләрдән соң өлгереп булмый.

Россия укучыларының дәресләрдән соң әллә ничә түгәрәккә барырга вакыты калуын күреп, башта бик аптырый идем. Тагын гаҗәп тоелган әйбер – «5»ле, «4»ле, «3»ле билгеләре. Кытайда укучы хезмәте 10нан алып, 100гә кадәр балл белән бәяләнә. Контроль эшләр ай саен булып тора, ләкин иң җитди имтихан мәктәпне тәмамлаганда гына. Россиядәге БДИ кебек тест формасында үтә ул, университетка кабул итү имтиханы дип атала. Киләчәктә югары белем алу-алмау, нинди социаль катлам кешесе булуың шуны ничек тапшыруга бәйле. Аларны сатып алу турында сүз дә булырга мөмкин түгел. Имтихан тапшыру бүлмәләренә камералар куелган, 2-3 укытучы синнән күзен дә алмый. Университетларда конкурслар бер урынга 200-300 кешегә җитә, аларны үтү өчен менә дигән урта белем кирәк. Эшкә урнашканда да конкуренция зур.

Базарбай Кытайда урта мәктәп, аннары университет тәмамлый. Өч ел мәгариф өлкәсендә эшли, «Яшен» дигән музыкаль төркем оештырып җибәрә. 2011 елда Татарстанга күчеп килә, Казан дәүләт консерваториясенә укырга керә. «Кытай, казах, уйгур, төрек телләрендә иркен аралашсам да, татарча камил сөйләшергә Казанда гына өйрәндем. Без гаиләдә үзара татарча аралашып үстек, әмма диалектыбыз чиста татар теленнән шактый аерыла. Татарстанда яшәүче татарларда руслашу булган кебек, бездә дә кытайлашу процессы күзәтелә», – ди Базарбай.

«Татарларга өч бала рөхсәт ителә»


Кытайның Инин шәһәрендә туып-үскән Вәлиулла Хәсән кечкенәдән Америка, Нидерланд кебек алга киткән илләрдә яшәргә хыялланган. Әмма хәзер аның фикере үзгә: «Һәр кеше үзенең тарихи ватанында, әби-бабалары туган җирдә торырга тиеш», – ди. Ул бүген Казан федераль университетында татар журналисты булырга әзерләнә.

– Кытайда барлыгы 56 милләт яши, шуның 55е аз санлылар исәбендә, – ди Вәлиулла Хәсән. – Кытайда «Бер гаилә – бер бала» программасы озак еллар яшәп килде. Бердән артык бала тапсаң, калганнары «штраф бала» дип санала. Әмма ул канун Хан милләтенә, ягъни кытайларга гына кагыла. Татарлар саны аз булганлыктан (халык саны буенча 54нче урында), аларга гаиләдә өч һәм аннан да күбрәк бала үстерер­гә рөхсәт ителә. Кытай хакимияте һәрвакыт кече милләтләрне үстерү ягында. Без дә гаиләдә өч малай үстек. Ләкин үзем укыган мәктәптә бердәнбер татар малае идем, шуңа күрә кушаматым да «татар» булды.

Укучылар мәктәпкә махсус автобус­та яки велосипедта йөри. Буш вакыты булган ата-ана баласын үзе килеп ала. Балалар дәресләр арасында бер класстан икенчесенә күчеп йөрми, һәр сыйныфның үз аудиториясе бар. Укытучылар үзләре кирәкле бүлмәгә кереп укыта.

Ашау өчен карта белән түли идек, ашханәгә көнгә өч мәртәбә керер­гә һәм җаның теләгән ризыкны ашап чыгарга була иде. Швед өстәлендәге кебек, сайлап кына аласы. Бәяләре чагыштырмача кыйммәт түгел. Җыеп әйткәндә, укучыларга барлык мөмкинлекләр дә тудырыла, баш күтәрмичә укы гына!

Сабыйларын иркәләмиләр


Борынгы Кытайда кешегә баласызлык теләү – нык рәнҗетүгә саналган. Гаиләдә бала тавышы гөрләп торыр­га тиешлеге хакында Конфуций да үз хезмәтләрендә язып калдырган. Әмма шул ук вакытта балаларга карата таләпчәнлек, кырыслык кытайларның канында. Мәсәлән, әнисенең чыкканын кибет ишек төбендә икешәр сәгать көтеп утыручы балаларга биредә берәү дә гаҗәпләнми. Аның яраткан уенчыгын яки конфетын бирмәү дә гадәти хәл. Тормышта нинди генә хәл булмасын, сабый беркайчан да ата-анасына, олыларга каршы әйтергә тиеш түгел. Кытай әниләренең төп максаты – тыңлаучан һәм оялчан бала үстерү. Алар фикеренчә, нәкъ шушындый ысуллар белән генә тырышлык, эшчәнлек, чыдамлык, җаваплылык тәрбияләргә була. Ә Кытай халкы нәкъ шушы сыйфатлары белән дан тота да инде.

Бу кызык!


Кытайлар иртә тора, сәгать 5-6дан да калмыйлар. Һәр иртә төркем-төркем булып урамга чыгып, физик күнегүләр ясыйлар.
Мәктәпләрдә 12 ел укыйлар, шуның алтысы – башлангыч мәктәп.
Кытай гаиләсендә иң түбән баскычта – хатын-кыз. Башта ул әтисенә, аннары иренә, ире үлеменнән соң улына буйсынырга тиеш.
Кытайда туып-үскән Вәлиулла Хәсән татар журналисты булырга хыяллана
«Кытай теле бик җиңел!» – ди Базарбай Бикчәнтәев


 

Хәсән 

Базарбай


Лилия ЗАҺИДУЛЛИНА
Гаилә һәм мәктәп
№ |
Гаилә һәм мәктәп печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№27 (873403) / 04.04.2014 13:32:08

Отмазыватся итмэгез эле Гузэл7,уйламыйчырак язып ташлаганмын диген.

№26 (873398) / 04.04.2014 12:41:40

№25 минем жавап тугел, ник башка кеше исеменнэн язып утырасыз, еще и оятсыз сузлэр?!

№25 (873394) / 04.04.2014 11:50:30

Минем баштан узды инде болар,мактанып эйтуем тугел,яшь чакта кирэген бирдек тормышнын,азиатларны сагынып сойлэргэ генэ калды шул.

№24 (873390) / 04.04.2014 11:41:47

Юк Гузэл,без каян белик,узен кайдан,ничек белден?

№23 (873379) / 04.04.2014 10:04:56

Гүзәл?,синең тәҗрибәң зур ахрысы? Уртаклаш,нинди извращениеләрен күрдең?

№22 (873378) / 04.04.2014 10:02:56

Э сез белэсезме сон, ин извращенный халык шул азиат халкы икэнен?

№21 (873288) / 03.04.2014 09:24:00

Тукран,кытай егетләрен корея, вьетнам балалары белән бутап ялгышасың. Анда озын буйлы ир-ат күп. Шул ук Базарай да кәтүккә охшамаган(хәер, анысы үз татарыбыз бит инде, апасы гына татар җырын кытайларча җырлады)

№20 (873281) / 02.04.2014 23:58:01

ҮЗ күзем белән күрдем. "ИНтер девочка" киноны кара әле. ТЬФУ

№19 (873277) / 02.04.2014 22:51:59

Ирек Садыйков,татар телендэ яз эле.Урысча бик хаталы язасын,бик оят.(на воспитанию..,очущать..и т.д.)

№18 (873275) / 02.04.2014 22:47:03

Каян белэсен 18? Чишендерденме эллэ?

№17 (873265) / 02.04.2014 20:01:22

Барын-бардыр,лэкин бит алар тукран исеме астына маскироватся итэлэр.

№16 (873264) / 02.04.2014 19:54:11

Бар ул кытай кызлары борчэ.

№15 (873262) / 02.04.2014 19:49:41

Берәр кытай кызы былса ярап торырые ул

№14 (873257) / 02.04.2014 18:17:55

И, шушы яшкә җиткәч багана буе негрдан да куркам, берәр културный гына, эчми торган Европа кешесе булса ярый да соң, ну барыбер куркыта тормышны үзгәртергә.

№13 (873255) / 02.04.2014 18:08:27

Кытай кызы,неужэли багана буе негрга чыгасын килэ.

№12 (873252) / 02.04.2014 18:00:23

Чынлап та кытай кызы дип уйламагыз, монда клон кытайга кияүгә чыгарга тели, мин үзем кытайларны яратмыйм.

№11 (873250) / 02.04.2014 17:50:33

кытай кызы,килер-килер ул заманнар көт кенә!

№10 (873249) / 02.04.2014 17:36:55

Размер не имеет значения дорогой(ая)Тукран.

№9 (873247) / 02.04.2014 17:26:34

Кәтүк кадәр генә кытай ире сиңа нәрсәгә кирәк?.Булгач булгач багана буе негрга кияүгә чык.

№8 (873246) / 02.04.2014 16:43:09

Эх минем куптэнге татлы хыялым,кытай иренэ кияугэ чыгу,эх....

№7 (873241) / 02.04.2014 16:19:03

Дөгене яратсаңда, кытайларча эшләүне, ай- һай, яратырсың микән. Бер кытайлы биш рәсәйле кадәр эшләй, 100 кытай бер рәсәйле кадәр эчмәй.

№6 (873240) / 02.04.2014 16:04:42

мин риза кытайчага күчәргә, дөгене бик яратып ашыйм чөнки.

№5 (873237) / 02.04.2014 15:39:18

Давайте, Кытай укыту системасына кучик, алайса, ничу монда сингапурча чиланерга)

№4 (873235) / 02.04.2014 15:22:21

Шулай,ай-яй-яй,бик кырыс карыйсың дөньяга.Укысыннар,ләкин эшнең син атап киткән төрләрендә дә эшләрлек шартлар гына тудырырга кирәк:яхшы хезмәт хакы + торак + соцпакет.Япониядә,мәсәлән,кеше гомере буена бер генә профессия сайлый дип өйрәттеләр безне.Әгәр ул эшеннән чыгарсалар,башка эшкә урнаша алмый.Шуның өчен һәр кеше үз эше бн горурланып ,намус бн эшли. Япония эшсезләр саны буенча иң арттагы илләрнең берсе.

№3 (873232) / 02.04.2014 15:01:33

Укымасалар, надан калсыннар. Көчләп укытырга кирәкми. Фермада кем эшләр? Ипине кем пешерер? Идәнне кем юар? 2-3 кә укучыларга менә дигән профессияләр. Эшләсеннәр генә.

№2 (873221) / 02.04.2014 12:24:01

Менә шул, күршеләргә читән аша гына булса да карала инде ул. Хуплыйм күршеләрнең тәртипләрен. Ул кадәр укыгач, анда, бездәгедән аермалы буларак, надан булып калу гайре табигый хәлдер.
Укытучысы Зилә Сөнгатуллина "булыр-булмас" дип атаган Базарбай микән ул бала?

№1 (873214) / 02.04.2014 10:34:21

Һәр милләтнең үз гадәтләре. Кеше туган-үскән илендә яшәргә тиеш. Кытай тәртипләре кытайда туганнарга гына кагыла, безгә Ходай башка тәртипләр насыйп иткән. Кадерен белегез.

▲ Өскә

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Татар дәүләт филармониясе
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Шаян
Татаркино
Татарстан Диния нәзарәте
ЕлМай
Татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе
«Элита»
Piter.tatar