• 26.06-28.08 Театрализованное фольклорное Казан-шоу. Туган авыл.
  • 06.08-15.08 Салават. 31 сезон. Камал театры
  • 18.09 Хәмдүнә Тимергалиева истәлегенә. УНИКС. 17.00
  • 16.10 20ел TATAR RADIOSI. Татнефть Арена. 18.00
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. "Фәрештә түгел". УНИКС
Бүген кемнәр туган
  • 28 Июль
  • Айрат Акимов - җырчы
  • Нургали Булатов - журналист
  • Якуб Агишев (1899-1972) - галим
  • Рәшит Ибраһимов - язучы
  • Наил Мәганов - җәмәгать эшлеклесе
  • Рамил Нотфуллин - дәүләт эшлеклесе
  • Розалина Шаһиева - шагыйрә
  • Туй, туган көн, юбилей һәм башка уңайдан якын кешегез белән хәтирәләрне теләкләр аша үреп,оригиналь шигырьләр,проза,рәхмәт сүзләре,бәет,җыр текстлары иҗат итәм.Һәр кешегә индивидуаль караш.Кулай бәяләр.Заказлар алдан алына.89083405794 ватсап.
  • Сдаю 1 комнатную квартиру в Наб. Челнах в 62 ком-се молодой семейной паре или двум девушкам студенткам. 89093132683 вацап
  • 62 яшьлек Ир Яна гына пенсиягэ чыктым казаннан ерак тугел район узэгендэ яшим бакча яратам бераз гына умарталарым бар жыр монга гашыйк узем шикелле ялгызлыктан туйган 55 62 яшьлек хатын кыздан шалтырату кэтэм тел 89270417535
  • Исэнмесез. Метро Аметьева,горьки яки Карбышева,даурский,мавлютова урамнары тирэсеннэн 1 булмэле квартира озак вакытка снимать итэргэ эзли без. 89372982380
  • Исәнмесез. Яңа бал сатам. Умартам урман янында тора. Экологик чиста бал. 3л -1300, кәрәзле бал - 600скм/кг. Казанга китереп тә бирәм. 89600344439 нлмерына шалтыратыгыз.
  • Добрый день! Продаю мёд из своей пасеки. Пасека находится около липового леса, в отдаленном от основных автомобильных дорог. Мёд характеризуются экологической чистотой и повышенными лечебными свойствами. Мёд цветочно-липовой. Цена 3л - 1300. Имеется доставка по городу Казани. В продаже имеется мёд в сотах весом от 1кг 500гр - до 2 кг. (вес тары не входит). Цена - 600 р/кг. Оптовом покупателям (от 10 банок), скидки. Желающие пишите по номеру 89600344439
  • Исэнмесез, кем Балтачта фатир сдавать итэ икэн? +7 939 371-04-19
  • Станок (циркулярка+фуганок)сатыла, кулланышта булган. Актаныш. 89063275274.
  • Корбанга хэм асрарга куп торле нэселдэн сарыклар, тэкэлэр, саулыклар, бэтилэр сатыла. Балтач районы. 89874245531 (ватсап бар)
  • Татарча сөйләшүче хатын-кыз тегүче кирәк. Казан.Тел: 9050216055
 
 

 
Архив
 

               

26.02.2009 Җәмгыять

ИСЕМНӘР ТУРЫНДА ГОМӘР САТТАРОВ БЕЛӘН ӘҢГӘМӘ

Татар исемнәре дөньясын җентекләп өйрәнгән галим Гомәр Саттар киң җәмәгатьчелеккә “Исемең матур, кемнәр куйган?”, “Татар исемнәре ни сөйли?”, “Атамалар дөньясына сәяхәт”, “Татар исемнәре сүзлеге” һ.б. китаплар, фәнни хезмәтләр аша яхшы таныш. Аның китаплары зур тиражлар белән чыгарыла һәм шактый кыйммәткә сатыла. Балага исем эзләгәндә бик күпләр шул хезмәтләргә таяна. 15 меңнән артык татар исемен барлап, аларның мәгънәләрен ачыклаган Гомәр абый Саттаров безнең сорауларга да җавап бирде.

– Гомәр ага, татар исемнәре тарихын кыскача сөйләп китмәссезме? Мәсәлән, урыс тарихыннан Петр I нең дворяннарга исемнәрен кыскартып язарга, эндәшергә чик куюы билгеле (Васька түгел, ә Василий). Шуннан кушамат белән эндәшү юкка чыга башлаган. Ә татарда үзгәрешләр ничегрәк булган?

 

–  Һәр халыкта кеше исеменең кызыклы һәм бай тарихы, үзенчәлекле традицияләре, кушу мотивлары бар. Татар исемнәре – халыкның теле, тарихы, мәдәниятенең бер өлеше. Кеше исеменең үзгәрүе җәмгыятьнең социаль үсешенә, культура, идеология эволюциясенә бик тыгыз бәйле.

 

Татар исемнәренең барлыкка килүен һәм үсешен тарихи яссылыкка салсаң, берничә чорга бүләргә мөмкин: мәҗүсилек йолалары тәэсирендә барлыкка килгән борынгы төрки чор, икенчесе – ислам динен кабул иткәч кушыла башлаган исемнәр. Аннары Октябрь революциясеннән соң һәм 1990 еллардан алып бүгенгә кадәр булган чорларны атап була. Һәр этапның үз үзенчәлекләре, сыйфатлары бар.

 

Борынгы төрки-татар исемнәренең барлыкка килүе мәҗүси ышануларга бәйле. Алар мәҗүсилек йолалары, гореф-гадәтләре йогынтысында килеп чыккан. Мондый исемнәр Тәңрегә, күк, кояшка табынуга корылган. Ә болгарларда бала тугач, кардәшләр белән бергә киңәшләшеп, нинди сыйфатларга ия булуын теләп, төрле явыз көчләрдән сакларга тырышып, чиннарга ирешүен уйлап исем биргәннәр.

 

Шундый кызыклы фактлар да бар. Озак бала тапмыйча интеккән хатын-кызның нарасые дөньяга килгәч, аңа ананың теләкләрен аклау исеме бирелгән. Мәсәлән, Актаныш районы исеме вакытында Акланыш дигән сүзне йөрткән.  Бала тапмый дигән килен көннәрдән бер көнне авырга узып, сабые туса, аңа Акланыш дигән исем бирелгән. Ягъни сабый әнисенең теләген аклаган, аны раслаган. Гарәпләрдән кергән Хөҗҗәт дигән исем дә “аклану, аргумент, факт” дигәнне аңлата.  Президент туган Әнәк авылы исеме дә безнең борынгы йола мотивларына бәйле. Ул “көчек, эт баласы” дигәнне аңлата. Бала тугач, үлмәсен, озак яшәсен, талымсыз үссен, авыруларга бирешмәсен дигән теләктән чыгып, бездә эт баласы исемен бирү гадәте булган. Башкортларда да ул бар, мәсәлән, Көчекбай. Казан ханлыгы башлыгы Мөхәм¬мәд Әмин хан заманында Көбәк исемле бакыр эшләре остасы булган. Көбәк – ул ау эте. Әгерҗе исеме дә “сунар этләрен караучы” дигәнне аңлата.

 

Һәм соңгы вакытта сенсацион ачышым АКШ президенты Барак Обамага бәйле. Төрки-татарларда Барак исемле кеше булганы билгеле. Барак “йонлач, зур сунар эте” дигән мәгънәгә ия. Бу – борынгы төрки-татар йола исеме, озын һәм йомшак йонлы, затлы нәселле ау эте. Ир бала барак кебек сизгер, затлы булсын дип аңа шундый исем кушылган. Мишәрләрдә Бараков, урысларда Баракин фамилияле кешеләр әле дә бар.  АКШ президенты Барак Обаманың бабалары – Кения мөселманнары. Барак Обаманың Кениядә яшәүче апасы Зәйтүнә исемле булган. Күрәсез, аларның исемнәре гарәп һәм төрки-татар исемнәренә турыдан-туры бәйле. Обама фамилиясенә бәйле кызыклы фактлар бар. Мирфатыйх Зәкиев үзенең “Татары. Проблемы истории и языка” дип исемләнгән китабында Обама исеменең килеп чыгышы турында фикерләр яза. “Обаба”, “Хобаба”  Рим императоры Максиминның анасы исеме, ди ул. Бу хатын чыгышы белән алан милләтеннән  булырга тиеш. Аланнар иран теллеләр. Алан һәм осетиннарны өйрәнгән галим Абаев бу исемнең килеп чыгышын “Һиваба” сүзеннән, ягъни “оста тегүче”дән алынган ди. Төркиләрдә “аб” – ау, “ив”, “эв” – өй, йорт, “оба” – әти, әни, бабай мәгънәләренә ия. Димәк, “Обама”  әни, йорт дигәнне аңлата. Ислам дине алан кабиләләре, Рим империясе кешеләренә дә йогынты ясаган, безнең төрки-татар традицияләре хәтта көнчыгыш Африка мөселманнарының исем системасына да үтеп кергән дип фаразларга мөмкин.

 

–  Тузга язмаган исемнәр кушу татарларда киң таралган. Нәрсәгә бәйле бу?

 

–  Бу галәмәт Октябрь революциясеннән соң башлана. Коммунизмны тормышка ашыру ниятеннән кушылган исемнәр барлыкка килә. Лена, Роза, Римма, Флера, Клара, Венера, Луиза, Светлана, Эльза, Октябрина, Энгель, Эрнес, Спартак, Рафаэль, Альбина һ.б. Хәтта Ленинны кире укып, Нинел исемен уйлап табалар. Кыскартылган кушма исемнәр байтак: Вил, Марлен, Изил, Ким, Юнир, Ленуза, Дамир, Рево, Люция. Мондый күренеш башкорт белән чувашларга да хас. Ләкин без, татарлар, бу өлкәдә аеруча алда барабыз.

 

Нәрсәгә бәйле дигәнгә килсәк, башка төрки халыклар арасында мәдәният, әдәбият өлкәсендә әйдәп баручы халык, дөньякүләм үзгәрешләрне сизү, тоемлау, агымнан калышмау, яңалыкны тизрәк кулланылышка алу кебек сыйфатлар хас безгә. Ләкин исемнәрне кушу өлкәсендә артыгын кылану бар.

 

– Шулай да, соңгы елларда борынгы исемнәр кайта башлады кебек. Кәрим, Самат, Чыңгызлар күбәйде.

 

– Шөкер, ислам кыйммәтләре кире халыкка кайта, милли үзаң күтәрелә башлагач, борынгы исемнәрнең кулланылышка актив керүен күзәтергә мөмкин. Матур һәм куанычлы күренеш, чөнки кешенең исеме аның кайсы милләттән булуын күрсәтеп торырга тиеш. Халык тарих белән кызыксына хәзер. Борынгы төрки исемнәр дә кайта башлады.

 

Татар халкының рухи дөньясын формалаштыруда, үстерүдә, аны иманлы итүдә ислам диненең өлеше зур. Ислам белән безгә Динислам,  Нурислам, Шәйхелислам, Шәйхулла, Мөхәммәд, Әхмәт дигән исемнәр керде. Озын исемнәрнең кыскартылган һәм кушма вариантлары барлыкка килгән. Төрки һәм гарәп компоненты кушылган исемнәр: Акназар, Ишморат. Төрки-татар һәм  фарсы компоненты кушылган исемнәр: Айназ, Илназ, Җиһансылу.

 

Математикада кушылучыларның урыннарын алыштырудан нәтиҗә шул ук калса, исемнәргә бу кагыйдә туры килми. Исемдә тамырларны алмаштырганда мәгънә үзгәрә.  Мәсәлән, Хантимер “олы, мәртәбәле тимер” дигәнгә ия, ә Тимерхан – “таза, нык хан”. Байкотлы – “бай, мул, котлы” мәгънәсендә, ә Котлыбай “бәхетле бай” дигәнне аңлата.

 

Исемнәр ясалышында кыенрак моментлар бар, әлбәттә. Күмәклек исемнәрдән ялгызлык исемнәре ясалу практикасы бар. Табигатьтәге, җәмгыятьтәге күркәм предметлар, сыйфатлар, күренешләрне яисә социаль-политик төшенчәләрне белдерүче сүзләр кеше исемнәре итеп кулланыла бездә. Мәсәлән, Чәчкә,  Йолдыз, Иркә, Нур, Дулкын, Миләүшә, Кояш, Сөмбел, Ләлә, Ирек, Азат, Бүләк, Ләззәт. Казахларда Ләззәт исемле хатын-кызлар күп, ә бездә ирләргә кушыла ул. Шулай да, Ләззәт исемен ирләргә кушу муафыйк түгел. Татар исемнәре дөньясы сан һәм мәгънә ягыннан да бай. Минем беренче китапка гына да 15 мең исем кергән иде һәм бу әле чик түгел.

 

– Гомәр абый, ә Сез яңа исемнәр уйлап табуга ничек карыйсыз?

 

– Кызым бала табу йортында ятканда ук сабыена “А” хәрефенә башланган биш кыз исемен язып бирүемне сорады. Исемнәр белән эш итә торган галим буларак, беренче оныгыма исем табу минем өчен җаваплы гамәл булды. Үз-үземә: “Гомәр Саттар булмасмын, әгәр дә матур исем уйлап тапмасам!” – дидем. Ул тарихка кереп калсын дип тырыштым һәм Айназ исемен уйлап таптым. “Ай кебек якты, чибәр, сөйкемле, назлы” дигәнне аңлата ул.

 

Соңгы вакытта ир-егетләр арасында да очрый башлады бу. Ләкин көчле затларга Айназ исемен белеп бирмиләр. Бик теләсәләр, Айназар дип кушсыннар. Яңа исемнәр барлыкка килүгә каршы түгелмен, ләкин таба белеп тапкан очракта гына бу яхшы булачак. Миңа калса, моны белгечләр башкарырга тиеш. Матур яңгырашлы, ләкин мәгънәсез исем уйлап табуның файдасы нидә?! Алайга китсә, безнең болай да матур, мәгънәле, яңгырашлы исемнәр күп. Ник яңаларны уйлап табу өчен баш ватарга? 

 

Яңа исемнәрне уйлап табу нечкә эш. Каш ясыйм дип күз чыгарырга да мөмкин. Мөслим районында вакытында Ренал исемен уйлап чыгардылар. “Революция, наука, Ленин” дигәнне аңлата ул. Аннары Ренас исем пәйда булды. “Революция, наука, Сталин” дип тәрҗемә ителә. Әтием дә авыл Советы сәркатибе булып эшләгән чорында, мин майда туганга күрә, Майс дигән исем тәкъдим иткән. Ярый бабам каршы төшкән, оныгым гомерле булсын дип теләп, Гомәр исемен куйган.

 

Бер мисал гына китерәм. Камил-Камилә дигән матур исемнәр бар, ләкин безнең татарга ул ошамый, аңа яңгырашлы Камилла кирәк, янәсе. ЗАГСта баланың исемен теркәтергә килгәч, Гомәр Саттаров китапларында андый  исем юк, дип җавап бирәләр икән. Алар белән эш пешмәгәч, яныма килеп: “Гомәр абый, язып бирегез”, – дип ялваралар. Гафу итегез, ләкин мин үз-үземә каршы килә алмыйм, Камилла исемен рәсмиләштермәячәкмен. Кызганычка каршы, әлегә безнең милли йөзебезне фамилияләр генә саклый.

 

– Шулай да, вәзгыятьне үзгәртерлек мөмкинлекләр ачыла бара. Татарстанда кабул ителгән Гаилә кодексында, татарларның милли үзенчәлекләрен исәпкә алып, фамилияләрнең кыскартылган вариантын сайлап алу мөмкинлеге бар, диелгән. Бездә моның белән файдаланучылар булырмы? Гаилә кодексының өстен һәм кимчелекле яклары нинди, Сезнеңчә?

 

– Бу Гаилә кодексы миндә каршылыклы фикер тудыра. Анда кешеләр теләк буенча фамилияләрен алмаштыра ала дип язылган. Закон икән, “тели” түгел, ә “тиеш” дигән сүзләр булу кирәк. Закон төгәллек, конкретлык таләп итә.

 

Гаилә кодексы начар әйбер түгел, ләкин анда конкретлык юк. Мин, мәсәлән, кемгәдер -ов/-ева, кушымчалары ошамый дип, үз фамилиямне алыштырырга җыенмыйм. Гомәр Саттар калу яклы түгелмен, фамилиям нигезендә бабамның атасы Саттар исеме ята, бу фамилияне бабам Габдрахман, әтием йөрткән, улым да Саттаров булып язылган. Фамилия ул гаиләне туплый, минем нәсел чылбырын өзәсем килми, мәсәлән. Саттар әллә фамилия, әллә исем ул?! Фамилия икән, аның күрсәткече булырга тиеш. Мусин-Мусина, Саттаров-Саттарова, Миңнуллин-Миңнуллина дигәндә, бу фамилия икәне аңлашылып тора.

 

Фамилиядәге урысча -ов/-ева, -лин/-лина кебек кушымчалар урынына үзебезнекен булдырырга кирәк.  Менә бит  Ющенко, Тимошенко дигәндә аларның украин милләтеннән булуы әллә кайдан күренеп тора. Гәрчә -нко/-ко/-ыкы дигән кушымчаларның килеп чыгышы кыпчаклардан килә. Ул Галиянеке, Гомәрнеке, Алмазныкы дигәнне аңлата. Татарның да татар икәнен күрсәтеп торучы, раслаучы кушымчалар булырга тиеш. Моны гап-гади -ов/-еваларны алып ташлау юлы белән түгел, ә -и/-ы яисә -ли/-лы кушымчалары белән эшләргә киңәш итәр идем. Мәсәлән, Саттари, Госмани, Халиди, Гафури, Латыйфи, Бикмөхәммәти. Яисә Саттарлы, Госманлы, Шәймиле. Көнчыгыш халыкларның күпчелегендә, шул исәптән татарларда да, әдәбият, мәдәният һәм фән эшлеклеләре үзләренең тәхәллүс-фамилияләренә -и, -ый кушымчаларын ялгап, туган авылларының һәм шәһәрләренең исемнәрен алганнар. Тарихта мондый мисаллар күп:  Г.Утыз-Имәни, Г.Курсави, Ш.Мәрҗәни, Г.Чокрый һ.б. Байтак кына әдип һәм галимнәребез  фамилияләре әтисе яки бабасы исеменә нигезләнеп ясалган: Каюм Насыйри, Мәҗит Гафури, Фатих Халиди. Мин үзем Гомәр Саттари булуга каршы түгел. Ләкин закон чыгарганда никтер белгечләр белән киңәшләшмәгәннәр. Эш ярты-йорты булып чыкты. Татар фамилияләрен -и/-ы, -ли/-лы яисә -нкы  формасын алабызмы яисә башканы уйлап чыгарабызмы, галимнәр уйлашырга, уртак фикергә килергә тиеш булачак.

 

Файдаланучылар булырмы дигәннән, монда беренче чиратта танылган кешеләр үрнәк күрсәтергә тиеш. Менә “Казан утлары” редколлегиясен карасаң, Равил Фәйзуллин, Разил Вәлиев, Тәлгать Галиуллин, Миркасыйм Госманов, Илфак Ибраһимов, Туфан Миңнуллин һ.б. ларны укырга була. Барысы да татар дип йөрүче мәртәбәле шәхесләр. Ник алар фамилияләрен татарчалатып йөртмиләр? Тәхәллүс итеп булса да үзгәртергә мөмкиндер бит?! Иң беренче адымны алар ясарга тиеш, аннары, бәлки, моңа гади халык та тартылыр.

 

– Шул ук Гаилә кодексында, балага исем кушканда отчество урынына татарларга хас булган “улы” яисә “кызы” дигәнне өстәргә мөмкинлек бар, диелгән. Гамәлгә керерме бу? Рәсми рәвештә Минтимер Шәрипович түгел, ә Минтимер Шәрип улы дип дәшү, хатлар язу булырмы?

 

– Язма рәвештә андый формада кешегә эндәшү кулланылышта бар. Әлбәттә, стиль буларак кереп бетмәгән әлегә. Бездә отчество белән түгел, ә хөрмәтләп  абый, ага, апа һ.б. эндәшү формалары бар. Шәвәли кызы Сабира, Рәис  улы Илсур, Хөсәен Зәйтүнәсе кебек атау булган татарларда. Хәзер урысчалатып  Илсур  Раисович диләр. Урысларда  элек -ович/-евич, -овна/-евна булмаган. Александр Сергей Пушкин гына булган. Әлбәттә, Илсур Рәис улы дип дәшү кулланылышка керсә, яхшы.

 

–  Сез Төркия, Казахстан, Үзбәкстан, Азәрбайҗан һ.б. илләрдә исемнәрне өйрәнүче галимнәр белән танышмы? Аларда ничек куелган бу? Совет заманында кулланылышка кергән исемнәрдән арынып киләләрме?

 

– Астана университетларында электән үк топонимика, ономастика буенча өйрәнү үзәкләре эшләде. Бу өлкәдә эшләүче галимнәре дә шактый иде. Казахлар үрнәгендә Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият, сәнгать институтында топонимика, ономастика фәнни-тикшеренү үзәген булдырырга кирәк дигән тәкъдим белән чыккан идем. Ләкин татарның акылы төштән соң, вакытында ача алмадык аны.

 

Казах, үзбәкләргә килгәндә, аларда да мәгънәсез исемнәр бар. Урыс исемнәре күп. Ләкин казахлар фамилияләрен үзләренчә язу вариантын гамәлгә кертәләр. Фамилияләре казахча язылган паспортлар да  бирелә башлаган. Минем шәкертем Ниябаева булып йөри иде, хәзер паспортында Ниятбайлы дип язылган.

 

– Сез исемнәрне җентекләп өйрәнгән төп галимнәрнең берсе. Тагын татар исем-фамилияләрен өйрәнүчеләр бармы?

 

– Шәкертләрем байтак. 50 дән артык фән кандидаты, 8 фән докторы бар. Ономастика фәне җәелеп бара, эшемне дәвам итүчеләр арасыннан Фирдәвес Гарипова, Флүрә Мәҗитова, Зифа Әхәтова, Миләүшә Вәлиева, Зилинә Хөснуллина һ.б.ларны атап үтәр идем. Минем шәкертләрем арасында Казахстаннан, Тывадан килүчеләр бар. Исемнәр дөньясы киң, хәрәкәтчән, шуңа да иҗат чишмәсе саекмас әле.

 

– Хәзрәтләр исем сайлауга игътибарлы булырга, моңа җитди карарга чакыра. Алар исем кеше язмышын билгели дип әйтә. Моның белән килешәсезме?

 

– Өлешчә килешәм. Психологик яктан кеше үз-үзенә программа ясый.

 


Римма БИКМӨХӘММӘТОВА
Ирек мәйданы
№ --- |
Ирек мәйданы печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№14 (13729) / 03.03.2009 01:08:58

..., 
ага.
Гомәр Саттар-Муллиле

чаба татар
ата татар
китә татар
бара татар
татарлар килә карый
замана китә зарый
шул татар татар
менә шундый татар сатар...

№13 (13681) / 02.03.2009 10:12:50

Да-а-а шигырь сойлэргэ ярата ул...

№12 (13482) / 27.02.2009 00:48:24

Мин яшь вакытта Мэскэу радиосында музыкаль комментатор Фэридэ Фахми бар иде. Эх кызыга идем исем- фамилиясенэ, эчтэн ник безнеке дэ шулай кыска хэм матур тугел икэн дип уйлый идем.Мин узем кучэргэ телэгем зур, лэкин бик куп бюрократик каршылыклар коткэнгэ генэ тукталып торам. Паспорт, диплом, трудовойлар...

№11 (13470) / 26.02.2009 20:08:03

!!!!!
Татарские мужские имена

Здесь мы постарались привести наиболее полный список мужских имен встречающихся у татар (более 5000 мужских татарских имен.) Однако нельзя утверждать что он является исчерпывающим. Если вы не нашли свое имя на данной странице посмотрите в других разделах сайта, если не нашли свое имя то пишите : tatarisem@ya.ru обязательно учтем и дополним.

АБА — 1. Старший, почтенный; отец. 2. Медведь.

АБАБИЛЬ — Береговая ласточка, касатка. Сохранилось в фамилиях Абабилов, Бабилов. Диалектальный вариант: Бабиль.

АБАДИ — Вечный, неиссякаемый.

АБАЙ — Старший брат, дядя; старший родственник. У казахов и киргизов имя Абай означает "осторожный", "внимательный".

АБАК — 1. В древнетюркском языке означает "старший брат, дядя". 2. У монголов: изваяние, которому поклоняются, идол.

АБАШ — Старший родственник, дядя со стороны отца.

Абель — Отец — слово аб, имеющее значения "отец ребенка; основной, истинный владелец", принимая формы аба, аби и абу, употребляется как антрополексема в составе прозвищ (напр., Абугали — отец Гали, Абутагир — отец Тагира и др.) и образованных на их основе имен. В разговорном языке также имеет формы Абиль, Абли.

АБЕЛЬГАЗИ — Абель (см.) + Гази (см.). Диалектальные варианты: Абельгаз, Абельхас


http://tatarisem.narod.ru/tatarskie-mujskie-imena.html

№10 (13467) / 26.02.2009 19:46:42

"Һәм соңгы вакытта сенсацион ачышым АКШ президенты Барак Обамага бәйле."

- Син булдырасын, бабай!

№9 (13465) / 26.02.2009 19:14:38

Галимнәрнең арттыра торган гамәлләре бар. Журналистлар күп итеп, су язып, күбрәк гонарарга өметләнгән кебек. Аларда хезмәтләре күп битле булган саен, зуррырак дәрәҗәгә өмет иткән кебек. Шул сәбәпле китапка бар халыкның да исемнәре алына. Иван исемле татарлар да бар. Франсузның Мараты исем буларак татарга күчкәч, нигә Иванны керетмичә үпкәләткәннәр? Аңлашылмый.
Гомәр абый бу китапларны кабат, татар исемнәрен генә калдырып, һәм сез, галим буларак, исем- фамилия ясалышы мәсәләсенә уйланыбрак, аңлатмалар белән кабат чыгарып, шуны ЗАГСларга таратсагыз яхшы булыр иде. Китапны Фәннәр академиясендә, ТР минстрлыгында раслатып, бигрәк тә.

№8 (13464) / 26.02.2009 19:02:22

Фамилияне кыскарту закон чыкканчы ук мөмкин иде! Бу яңалык түгел.

“Казан утлары” редколлегиясен карасаң, Равил Фәйзуллин, Разил Вәлиев, Тәлгать Галиуллин, Миркасыйм Госманов, Илфак Ибраһимов, Туфан Миңнуллин һ.б. ларны укырга була. Барысы да татар дип йөрүче мәртәбәле шәхесләр. Ник алар фамилияләрен татарчалатып йөртмиләр? Тәхәллүс итеп булса да үзгәртергә мөмкиндер бит?! Иң беренче адымны алар ясарга тиеш, аннары, бәлки, моңа гади халык та тартылыр.

Дөрес! Шулай ук бу исемлеккә авторның үзен дә кертергә кирәк. Нигә ул үзе -ов тан котылып, матур фамилиягә күчми икән!?
“Исемең матур, кемнәр куйган?”, “Татар исемнәре ни сөйли?”, “Атамалар дөньясына сәяхәт”, “Татар исемнәре сүзлеге” ндәге исемнәрнең яртысы татарныкы түгел. Ә китап белән маңкортлар да файдалана. Шул рәвештә чыккан китапларның, файдасына караганда, зыяны күбрәк!!!

№7 (13460) / 26.02.2009 18:14:37

ил, ))))

№6 (13455) / 26.02.2009 17:22:17

Нэчэлник исемнэре хэм аларнын туган жирлэре турында гына сойли...

№5 (13454) / 26.02.2009 17:10:37

"Ислам дине алан кабиләләре, Рим империясе кешеләренә дә йогынты ясаган, безнең төрки-татар традицияләре хәтта көнчыгыш Африка мөселманнарының исем системасына да үтеп кергән дип фаразларга мөмкин." - Г.С.

-Момкин тугел. Рим империясе 476 елда юкка чыккан, ислам VII гасырда гына барлыкка килгэн.

Нонсенс хэм тарихны белмэудер бу.

"Ислам хэм торки-татар традициялэре" Америка индеецларына йогынты ясамадымы икэн анда? Бик момкин...

Ислам донья буйлап таралганда анын белэн бергэ гарэп исемнэре дэ (гади гарэп сузлэре формасында) таралган. Гарэбстан ярымутравыннан Урта Азиягэ, Идел буена хэм Кончыгыш Африкага таралган ул исемнэр. Зэйтунэ гарэпчэ зэйтун агачы (оливковое дерево) дигэнне анлата. Кая бездэ зэйтун агачлары? Юк. Шулай булгач, "торки-татар"нын Африкага тээсире - экият.
ЭКИЯТ. Кемдер ышана шул мона, "ислэре китэ-китэ" ышаналар. Кызганыч.


"– Бу Гаилә кодексы миндә каршылыклы фикер тудыра. Анда кешеләр теләк буенча фамилияләрен алмаштыра ала дип язылган. Закон икән, “тели” түгел, ә “тиеш” дигән сүзләр булу кирәк."

- Тиеш? Ужыс.

Аннары, гел начальник исемнэре турында гына сойли бабан. Фу.

№4 (13451) / 26.02.2009 16:13:29

//цитата,//
в общем, около того.
миңа тимәде үзе, :) ләкин сүзләр йөргәләде.
мин аның белән бер каты итеп поругаться иттем.
миннән дә тормосзызрак кеше барлыгын күз алдыгызга китерәсезме?
ә хәзер карыйм, картайган абзый.

пиэс.
сползает по крыше старик козлодоев...

Вэлиев, булыр сиңа бабай!!! Тавышы охо-хо!!!
Авторга. Ник, бер дә шигырь сөйләп күрсәтмәде мени? Или язып кына тормадыгызмы?

№2 (13441) / 26.02.2009 14:20:36

Моны гап-гади -ов/-еваларны алып ташлау юлы белән түгел, ә -и/-ы яисә -ли/-лы кушымчалары белән эшләргә киңәш итәр идем.

бу ысулны ботен фамилиялерге карата да кулланып булмый бит.

Бикмохемметова - Бикмохэммэти? Бикмохемметле?
Вэлиев - Вэлии? Вэлиле?
Идрисов - Идрисле? Идриси?

дорес сойлеми бу бабай

№1 (13440) / 26.02.2009 14:13:33

"один из тех людей, кого лучше обойти стороной, особенно девушкам. не лучший в своей области. неумный, необаятельный, неприятный " Гузель

http://kazan.prepod.org/db/1017

▲ Өскә

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Шаян
Татаркино
Татарстан Диния нәзарәте
ЕлМай
Татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе
«Элита»
Piter.tatar