• 21.08 "Зәңгәр шәл" спектакле. Камал театры. 19:00
  • 27.08 "Килә ява..." спектакле. Камал театры. 19:00
  • 28.08 "Әтәч менгән читәнгә". Камал театры. 19:00
  • 29.08 "Бию пәрие". Камал театры. 18:00
  • 29.08 "Казан кичләре". Филармония. 18:30
  • 30.08 "Кырыкта да кызыкта. Мунча ташы". Филармония. 18:30
  • 06.09 Хәмдүнә Тимергалиева. Өстәмә юбилей концерты. УНИКС. 17:00
  • 18.09 Рифат Зарипов концерты. УНИКС. 18:30
Туган көннәр
  • 06 Июль Гөлчәчәк Хафизова
  • 06 Июль Марат Моратов
  • 06 Июль Луиза Закирова
  • 06 Июль Венера Якупова
  • 06 Июль Галия Хәбибрахманова
  • 07 Июль Гөлназ Якупова
  • 07 Июль Илгиз Закиров
  • 07 Июль Әнвәр Бакиров (1920-2001)
  • 07 Июль Булат Мансуров (1937-2011)
  • 07 Июль Ильяс Гаффаров
  • Казанда эре Җир җиләге сатабыз 89518954298
  • шпаклевка,штукатурим оконные ,дверные откосы,плитка ,обои недорого.89178887212
  • Казанда Диван кроват сатам яна тел89520460614
  • Кулай бәядән шкаф-купе сатыла.Тел 89272488945
  • Казан шэхэренен Мэскэу районындагы ике булмэле фатирнын Бер булмэсенэ иптэшкэ тэртипле Кыз эзлим.Метро Яшлек,Тандем,Д.К.Химиков белэн янэшэ.89272469637
  • Сниму квартиру в Актаныше, без мебели на длительный срок. с.т.8-9534014521
  • Казан шәһәрендә Зур Урам, 1 К адресы буенча квартира озак вакытка арендага бирелә. Кер юу машинасы, холодильник, телевизор бар. Бәясе 15 мең сум. т.89274345719
  • Сдается комната в Казани ул.Можайского д.12 кв 4/1 (Кировский р-н),10кв/м,цена 7000р, Тел.: 89274298213
  • Продаётся комната в статусе КВАРТИРа 21.8 кв.м в Казане в Московском районе(район Восстания-Гагарина).Комната чистая,после косметического ремонта,Вся мебель и техника остаётся,заезжай и живи!Цена 1490000. Телефон для связи 89393937375.Документы готовы.СОБСТВЕННИК.
  • Актаныш.каен жилэге сатыла шалтратыгыз 89656177574
 
 

 
Архив
 

               

05.02.2009 Җәмгыять

ТАРИХ АЛТАЙДАН БАШЛАНА

Татарстан Фәннәр академиясенең Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институты фән дөньясын дөньяда тиңе булмаган “Tartarika” сериясе белән шаккатырды да... тагын бер үзенчәлекле проектка кереште. “Идел-Алтай” проекты шулай ук тиңдәшсез, ул төрек-татар, монгол, иран, япон, корея цивилизацияләренең килеп чыгышын һәм үсешен тикшерә. “Идел-Алтай” проектының татар халкына нигә кирәклеге, аның әһәмияте турында безгә институт директоры, проект җитәкчесе Рафаэль Сибгат улы Хәкимов сөйләде:

– Әлеге проект “Зур Алтай” дип атала, “Идел-Алтай” – без кушкан исем, без аны үзебезгә яраклаштырдык. “Зур Алтай” – ул Алтай республикасы, Русия, Төньяк Монголия, Төньяк Казахстан һәм Кытай территорияләре. Монда монголлар, ираннар, японнар һәм корея халкы формалашкан. Димәк, төрек-татар, монгол, иран, япон, корея цивилизацияләре шуннан башлана. Бу халыклар арасында нинди уртаклык бар, тарих аларны соңрак ничек аерган – “Идел-Алтай” проекты шул сорауларга җавап бирәчәк.

 

Без үзебезнең VII гасырдан соңгы чорны әйбәт беләбез, фактлар чыганагы да җитәрлек. Ә менә борынгы чор, өйрәнелгән булса да, бик үк төгәл түгел. “Идел-Алтай проекты” борынгы чорга ачыклык кертәчәк. Төрки халыклар Алтайдан чыккан, тарихны яхшырак белү өчен  безгә шунда эшләргә кирәк.  Әлеге проект безгә III гасырлар чорын тирәнрәк белү мөмкинлеге бирәчәк. Бу тарихны яңадан язу дигән сүз түгел, тарих әллә ни үзгәрмәс дип уйлыйм, без аны яңа мәгълүматлар белән тирәнәйтәчәкбез генә. Әлегә безнең борынгы чор тарихы буенча белемебез "хуннар – безнең бабайлар, алар тауларга качкач, төрекләр килеп  чыккан" дигән гомум сүзләр белән чикләнә. Кытайда шуңа ишарәләгән берничә чыганак бар һәм – шуның белән шул. Алар ничек яшәгән, ничек киенгән, нәрсә ашаган – монысы караңгы. Ә бу зур эшне ерып чыксак, без үз тарихыбызны яхшырак белә башлаячакбыз.

 

Алтай белән кызыксынучанлык элек тә бар иде. 10-12 ел элек Мәскәүдә төрки каганат буенча фәнни конференция дә үтте. Әмма башка чорлар буенча фундаменталь китаплар чыгармыйча, бу эшкә тотынып булмады. Бүгенге көндә татарлар тарихы буенча ике том дөнья күрде, инде өченчесе типографиядә. Хәзер борынгы чорны тулыландыру кирәк.

2-3 ел элек Алтайда ТР Президенты Минтимер Шәймиев исеменнән истәлек тамгасы куелгач, ябышып эшли башладык. Шул тамганы куярга баргач, үзенә күрә разведка да ясадык: тауларда ничек казынып булганлыгын карадык, музейларда йөрдек. Шунда эшләмәсәк, иң борынгы чорны ача алмаячагыбызны аңладык.

 

“Идел-Алтай” – халыкара проект. Бу – әлегәчә дөньяда булмаган яңа адым. Бүгенге көнгә кадәр төрек, монгол, иран, япон, корея цивилизацияләре уртаклыгы һәм үзенчәлеге турында фундаменталь эш юк иде әле. Әйе, лингвистлар телләрнең алтай группасын бүлеп чыгара. Әмма күбесенчә япон, корея, төркиләрне бүләләр. Ә бу проект, инде әйткәнемчә, аларның уртаклыгын күрсәтәчәк. Барнаул һәм Новосибирск университетлары, Тува, Хаккасия, Казахстан, Иран, Монголия, Япония, Корея, Кытай галимнәре берләшеп эшлиячәкбез. Ә башлавын без – Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институты башлый, чөнки башкаларның моңа фәнни көчләре җитми. Хәтта Русия Фәннәр академиясе дә мондый зур эшне күтәрә алмый, алар кушыла гына. Ә безнең фәнни мөмкинлегебез бар.  

 

Проект татар халкына үз тарихы белән горурланырлык фактлар өстәр дип уйлыйм. Без бит урманнан чыккан кабилә түгел. Без элек-электән дәүләтле халык. Гади генә мисал: дөньяда ыштан кайдан килеп чыккан?  Аны хуннар уйлап чыгарган, безнең бабайлар. Хәзер бөтенебез ыштан кия. Бу горурланырлык факт түгел мени?  Тауларда йөргәндә үк без төрки шәһәре эзләре таптык инде. Бу урынны чирәм каплаган, әмма анда төрки шәһәр булганлыгы, сәүдә юллары күренеп тора. Минем уйлавымча, бу шәһәр 4-5 гасырларга карый. Бу да горурлык, безнең борынгылык билгесе.

 

“Идел-Алтай” проекты өч елга исәпләнгән. Быел яз Алтайда археология эшләре башланачак. Проект нәтиҗәсе буларак, “Tartarika” сериясендә “Алтай” дигән атлас барлыкка килер,  фәнни китап язылыр дип уйлыйм. Казанда “Идел-Алтай: дөнья цивилизацияләре башлангычы” дигән I Халыкара археология конгрессы уздырырга җыенабыз. Шул проектка нигезләнеп, бер фильм төшерү планлаштырыла. Кыскасы, планнар бик күп. Әмма “Идел-Алтай” проекты үзе генә дә искиткеч зур һәм әһәмиятле эш.

 

Гөлнара САБИРОВА
Татарстан яшьләре
№ 12 | 31.01.2009
Татарстан яшьләре печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№5 (12600) / 09.02.2009 19:54:12

Татарстанда археологларга эш беткән инде(

№4 (12510) / 07.02.2009 10:57:46

Нух. Ялгышасың Алтын Урда ул татарныкы булган, Чынгыз тирәсе генә монгол ә халкы төрки татар, моңа дәлилләр бик күп: элекеге Алтын Урда территориясенә бер күз салсаң татар мы күп монгол мы? Әлбәттә татар, 500 ел буена дәүләте булмый торып мәдәниятен саклап кала алган татар мы монгол мы? монголлар Алтын Урданы тоткан булсалар бүген бу халдә булмаслар иде, бу халләре өчен дә Советлар Союзына бик бурычлылар.

Синең "туры" мантыйкка күрә хазер Россиядә яшәүчеләрнең барысы да урыс милләтеннән булып чыга.

№3 (12487) / 06.02.2009 15:52:16

Илнур, мине монгол димэкче буласынмы эллэ? Бэлкем, синдэ бардыр ул монгол каны да. Шэхсэн миндэ - юк. Минемчэ, татарнын дэулэтчелегенэ беренче булып шул монголлар балта чапкан, Болгарны яулап алып. Шуннан сон тернэклэнеп китэ алмаганнар алар, гэрчэ Казан ханлыгы дигэн дэулэт тозелсэ дэ. Алтын Урда музее бер дэ кирэк нэрсэ тугел.
P.S. Аллага шокер, хэзерге Монголия - хэерче ил, монын ише нэрсэлэрне кайгыртып йори алмый.

№2 (12485) / 06.02.2009 14:50:14

Безгә Алтын Урда музее ачарга кирәк, бу туризм өчен дә шәп булыр иде

№1 (12444) / 05.02.2009 09:22:22

Бирсен Ходай, бирсен. Нэтижэсе генэ булсын.Сузылмасын, элеккеге кебек 10- 15эр ел ел эшлэнгэн эшлэр тузан жыеп кына ятмасын!!!!

▲ Өскә

www.work-zilla.com

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Казан филармониясе
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Фирдүс Тямаев
Шаян
Татаркино
Балмай
Раяз Фасихов
MINBAR
Татарстан Диния нәзарәте