• 02.06-07.06 Казан шәһәре буенча җәяүле экскурсияләр. ТР Милли музее
  • 04.06 "Үткәннәргә тәрәзә: ТАССРның 100 еллыгы" виртуаль чынбарлык күзлекләре белән экскурсия
  • 24.06 Вадим Захаров концерты. Филармония. 18:30
Туган көннәр
  • 04 Июнь Ульяна Луговцева
  • 04 Июнь Наил Алан
  • 04 Июнь Рәйсә Гәрәева
  • 04 Июнь Ландыш Нигъмәтҗанова
  • 04 Июнь Лена Шагыйрьҗан
  • 04 Июнь Эльмира Шәрифуллина
  • 05 Июнь Нурания Җамали
  • 05 Июнь Фәния Арсланова
  • 05 Июнь Наилә Низами
  • 05 Июнь Артем Пискунов
  • Ищем чистоплотную мусульманку на подселение ул.Губкина 30Б. Отдельная комната в трехкомнатной квартире, в новом доме, остановка рядом. Тел.89600412669
  • Казань салмачи бистэсендэ 8 сот жир кишэрлеге сатыла,бик унайлы урында ,фундаменты бар ,барлык сорауларга телефон аша жавап бирэмен,телефон номеры 89377797292
  • Кама Тамагы районында 11,6 га (ике пай 5.8га) межевать ителгэн жир участогы сатам. Участок бик унайлы урында урнашкан, яныннан ук асфальт юл утэ, документлары эзер. 2024 елда идел аша купер тозелеше кулланышка тапшырылачак, шэһэрдэн участокка кадэр асфальт юлдан 40 минут вакыт кирэк булачак. Кадастровый номер 16:22:060501:111 Тел 89674628716
  • Журналистлар урамында урнашкан ике бүлмәле квартирага бергә торырга татар кызы эзлибез. Якында гына Попова, Пионерская, Ак. Губкина остановкалары. 16000 всё включено. 89274052074
  • Газель, грузчик хеэмэте курсэтэбез 24/7. 89196271171
  • Энергетиклар урамында урнашкан (Мәскәү базары) тулак торактагы бүлмә арендага бирелә. Булмәдә яшәү өчен кирәкле бөтен җиһаз бар. 89050215173 номерына шалтыратып, тулырак мәгълүмат белә аласыз.
  • Ф. Амирхана урамында 1-булмэле фатырны озак вакытка арендага бирэм. Яшэу очен ботен унайлыклары да бар. Айлык тулэу бэясе 17мен.89173903748.
  • Казанда сатам диван яна 20 менгэ алган идем бер тапкырда ятмаган кучеп киту сэбэпле сатам 15 менгэ тел89178840723
  • Казан Чапаева урамында 2 булмэле фатирны арендага бирэм.17500+ счётчики газ+ вода+ свет.т.89655931320.т.89872630522
  • Ищу девушку на подселение в комнату к девушке, в 2-х комнатной квартире. Желательно на долгий срок. По адресу Восстания/Ибрагимова. Оплата 4500 руб. в месяц. Оплата после заселения. Всё необходимое в квартире имеется. Без комиссий. Собственник! Не риэлтор. +7 917 873-82-13 или +79179361290 (ватсап)
 

 
Архив
 

               

17.06.2011 Милләт

Русия төбәкләрендә татарларга инкыйраз яныймы?

Бүгенге көндә Русиянең кайбер төбәкләрендә яшәүче татарларның хәле мактанырлык түгел. Киләчәктә аларга туган телләрен саклап кала алу бик авыр булачак. Кострома, Вологда, Ярославль һәм башка төбәкләрдә яшәүче татарларга инкыйраз яный, дип борчыла журналистлар.

Чит регионнарда яшәүче татарларның тормышы гадәттә мәчет тирәсендә бара, дип сүзен башлады Альфред Мөхәммәтрәхимов. Аңа, "Татарстан-Яңа Гасыр" телеканалының хәбәрчесе буларак, Русиянең күп кенә төбәкләрендә булырга туры килгән.

 

Анда яшәүче татарларның тормышын күзәтүеннән һәм алар белән сөйләшүләреннән чыгып, ул читтә яшәүче милләттәшләребезнең киләчәге бик өметледән түгел, дип белдерә.

 

Читтәге татарларның урта буынында тел сакланып кала алса да, яшь буын татарча белми, ди ул.

 

Вологдада хәлләр мөшкел

 

"Әйтик, Вологдада татарлар тормышын күргәч, миндә бер кызгану хисе туды. Андагы мәчеткә керергә туры килде. Мәчеткә бер татар кешесе дә йөрми икән. Имам вәгазьне рус телендә алып барырга мәҗбүр. Мәхәллә халкының күпчелеге – таҗик, чечен һәм башка милләт вәкилләре.

 

Костромадагы хәлләргә киләбез икән, мәсәлән Костромада 50нче елларга кадәр татар тормышы гөрләп торган дип сөйлиләр. Ул вакытка кадәр татар мәктәбе дә булган, татар телен дә өйрәнгәннәр. Татар клубы да булган. Хәзер инде, кызганыч, болар берсе дә юк.

 

Ярославль өлкәсендә борынгыдан Явыз Иван татарларга җир бүлеп биргән булган. Әмма XVIII гасырларда мәҗбүри чукындыру башлангач, чукынмаган татарларны ул җирләрдән Костромага куа башлаганнар. Чукынучыларга төрле өстенлекләр бирелгән, алар үз тормышларын дәвам иткән. Әмма ахыр чиктә чукынучылар руслашып беткән", дип сөйли Альфред Мөхәммәтрәхимов.

 

“Костромада татарча белүче татарлар бик аз”

 

"Костроманың бер бистәсендә менә шул Ярославльдән күчеп килгән халык яши. Ләкин, кызганыч, күчеп килүчеләрнең варислары бүгенге көндә татарча белми. Хәтта туксан яшьлек бабайлар да үз телләрендә сөйләшми.

 

Татарчаны Костромага күчеп килүчеләр генә белә. Әйтик, анда Чистай районы кешеләрен очратырга туры килде, әмма аларның яшь буыны да татарчаны белми булып чыкты.

 

Гомумән, чит төбәкләрдәге татар яшьләрендә татарчаны өйрәнүгә кызыксыну юк", ди ул.

 

"Ивановода татарча өйрәтергә мөмкинлек бар, әмма теләүчеләре юк"

 

"Безгә үрнәк булырлык бер шәхесне әйтеп китәр идем мин. Ул – Иваново өлкәсеннән Фәрит Ляпин. Ивановода татар телендә уку-укыту эше бик яхшы рәвештә оештырылган булуга карамастан, хәтта андагылар да әйтә, без яшьләрне җәлеп итә алмыйбыз, диләр. Яшьләр исә, безгә татар телен өйрәнү кирәк түгел, мәчеткә дә йөрмибез, ди.

 

Бер караганда татарлар ислам динендә булмаса, чит төбәкләрдә гомумән татарлык бетәр иде. Шул исламият аркасында гына, балага исем кушканда яисә берәрсен соңгы юлга озатканда, мәчеттән мулланы чакыралар. Ул вакытта гына без бит әле мөселман, без бит татар дигән исемнәр искә төшә", ди Мөхәммәтрәхимов.

 

"Әйтик, миңа Ярославль өлкәсендә булырга туры килде. Монда татар балаларына татарча өйрәтелә өйрәтелүен. Балалар икешәр ел якшәмбе мәктәпләрендә татарчага өйрәнә. Әмма интервью алырлык татар кешесе юк. Хәтта бик җиңел генә сорауларга да җавап бирә алмыйлар", ди ул.

 

“Туган телен белмәвендә кеше үзе гаепле”

 

"Тел проблемын, гадәттә, җирле мохтариятнең яисә имамнарның эшләмәвеннән күрергә тырышалар. Шуның өчен вазгыять киеренке диләр. Әмма кеше үз телен өйрәнергә теләми икән, аны бит мәҗбүриләп булмый. Кеше үзе белеп, үз туган телен өйрәнергә тиеш, минемчә.

 

Шунысы кызык, читтәге татарларның сөйләвеннән чыгып әйтәм, әйтик, бер таҗик яисә берәр әрмән рус кызына өйләнсә, туган балалары әнисе белән русча, ә әтисе белән әрмәнчә яисә таҗикча сөйләшә. Ә татарларда бер татар кешесе рус кызына өйләнсә дә, яисә руска кияүгә чыкса да, туган балалары барыбер татарлыгын югалта.

 

Татарлыкны саклау – ул кешенең үзаңына кайтып каладыр дип уйлыйм", ди Мөхәммәтрәхимов.

 

“Татарлар яһүдләр кебек булырмы?”

 

"Шул ук Ярославльдә бер хәлгә игътибар итәргә туры килде: татарлар, үзләре татарча белмәсә дә, горурланып, без – татар дип әйтә. Кайвакытта татарларны яһүдләр белән чагыштырырга туры килә.

 

Әйтик, Русиядә яшәүче яһүдләр иврит телен белми, әмма моңа карамастан үзләренең диннәрен тота, үзләрен шул милләтнең бер вәкиле итеп хис итә. Миндә тора-бара безнең халык та шундыйга әверелмәсме икән дигән бер борчылу туа. Ни кызганыч, Русия төбәкләрендә яшәүче татарларда татар теле югалып бара", ди Альфред Мөхәммәтрәхимов.

 

Татарларга үзләрен саклап калу өчен бергә тупланып яшәү бик мөһим, дип белдерә журналист. Ул үз сүзләренә мисал итеп, Чуашстандагы татарларны күрсәтә.

 

“Мәхәллә системасы һәм тупланып яшәү татарлыкны саклап калыр”

 

"Мәхәллә шартларында татар теле бетмәс дип уйлыйм. Шулай ук Нижгарда да. Моның сәбәбе: бу җирләрдә татарлар тупланып яши. Бүгенге көндә Сталинны телне бетерүче дип гаеплиләр. Бер караганда Сталин заманында балаларны мәҗбүри рәвештә үз телләрендә укытканнар. Әйтик. минем әти, рус мәктәбенә без “блат” белән генә керә ала идек, дип сөйли иде.

 

Аннан соң татарлар арасында мәхәллә системасының юкка чыгуы да татар теленең бетә башлавына бик зур йогынты ясады.

 

Миңа 2005тә Читада булырга туры килгән иде. Ул вакытта Читаның губернаторы Равил Гыйниятуллин дигән кеше иде. Аның әтисе татар, әнисе рус хатыны булган.

 

Аның сөйләвенчә, әнисе татар гаиләсенә килен булып төшкәч, бер ел эчендә татарча сөйләшә башлаган. Менә мәхәлләнең тәэсире нидән гыйбарәт" дип, чит төбәкләрдә яшәүче татарлар тормышына карата үз фикерләре белән уртаклашты "Татарстан-Яңа Гасыр" телеканалы хәбәрчесе Альфред Мөхәммәтрәхимов.

Райнур ШАКИР
Азатлык
№ | 17.06.2011
Азатлык печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№3 (774204) / 24.06.2011 08:16:53

Юлдаш газетасынын 25 санында кытай татары Рифкэт Фэхретдинов белэн кызык кына энгэмэ бастырылган.
Кытайда 5 менлэп татар яши ,теллэрен онытмаган, ин шаккатырганы уйгурларнын 9 телеканалы бар,менэ сина"тоталитар" Китай.

№2 (773929) / 20.06.2011 22:01:34

татар телендә китаплар күбрәк укырга кирәк, үзеңнең лексиконыңны үстерергә кирәк. һәм әлбәттә инде аралашу кирәк. әгәр дә сез татарча сөйләшкән(һәм татарча сөйләшә белгән) кешеләр белән аралашмыйсыз икән, татарчага өйрәнеп була да бу авыррак була. Үземнең тәҗрибә тупланудан чыгып әйтә алам- күп сүзләрнең мәгнәсен белмичә дә берәр китапны укы башласаң( кызыклы бер китап булсын ул!), аны укып бетерүгә лексиконыгыз шактый үзгәрер, һәтта словарны ачып тегесе я бу сүзнең мәгнәсең белеп укымасагыз да! КИТАП!

№1 (773751) / 18.06.2011 22:55:24
▲ Өскә

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Казан филармониясе
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Фирдүс Тямаев
Шаян
Татаркино
Балмай
Раяз Фасихов
MINBAR
Татарстан Диния нәзарәте