Мин ирләрне бик кызганам

Ул иярләгән 28А маршрутындагы кечкенә кызыл автобус башкаларыннан аерылып тора. Йөртүчесе хатын-кыз, кондукторы сөйкемле инвалид егет булганга гына да түгел. Бу автобуста кешеләр утын дәрәҗәсенә төшми, бәлки кыйммәтле йөк итеп йөртелә.

Әйтик, ишек төбеннән үк кондуктор “рәхим итегез”, “рәхмәт” дигән сүзләр белән каршы ала. Шофер кыз исә, “сак булыгыз, төшми торыгыз, корырак җиргә туктыйм”, дигән сүзләре белән кешеләрнең меңләгән рәхмәтенә ия була. Әлеге авто­буска еш кына эләккәнгә, шо­ферның бик күп яңа якларын ачтым. Берзаман автобусыбыз көйсезләнә башлады. Чан­­дыр гәүдәле шофер сикереп төште дә, эһ тә итмичә, кимчелекне төзәтеп тә куйды. Шундый зур автобусны төзәтә аласызмы дип гаҗәпләнүемә, андый вак-төякне рәтли алабыз, ә инде җитди җимерелү булса, бригада килеп автобусны алып китә, дип аңлатты. Ә беркөнне һәрвакыт елмаеп каршы алган, итагатьле шо­ферның күзләреннән чишмә булып яшь акканын күрдем дә тетрәнеп киттем. Тимердәй нык күренгән Розамы соң бу? Менә шушы күренеш аның белән озаклап сөйләшеп утырырга сәбәп булды да инде. Баксаң, чандыр гәүдәле, бәлә­кәй хатынның язмышы катлаулы, проблемалары ир-егет­ләрне дә урталай сындырырлык икән шул.

Роза Җандармова тумышы белән Оренбург шәһәреннән. Әнисе татар, әтисе казах, Роза исә ике телне дә камил белә. Алай гына да түгел, Оренбург универси­тетының чит телләр факультетын тәмамлаганга, немец һәм инглиз телләрен су урынына эчә. Гаҗәпләнеп, югары белемле белгеч ни өчен автобус иярләде икән, дип сорыйм.

– Беләсезме, үсмер чакта ук әтинең зур автобус йөртүенә чиксез соклана идем. Менә ул, олы дәрьяга чыккан кораб кебек, үз дәрәҗәсен белеп кенә кузгалып китә. Эш азагына кадәр итагатьлелеге, осталыгы өчен яше-картын­нан рәхмәт сүзләре ишетә. Артыннан кубарылып калган тузан өер­мәсе дә шулкадәр сөйкемле, илаһи тоела иде миңа, шул соклануымны яше­рә алмыйча, әнигә, мин дә шоферлыкка укыйм әле, дип ялвара идем. Ул вакытта хатын-кызның автобус йөрткәнен белмим, троллейбус йөртү турында хыялландым. Ә ул, һәрбер ана сыман, баласына бик яхшы тормыш тели, шуңа күрә минем үте­нечне колагына да элмичә, бәйләнчек чебен кугандай кулларын селки-селки, югары белем алып зур кеше булырга ки­рәклеге хакында аңлата. Күрәсез, язмыш без уйлаганнан катлаулырак икән.

– Әнә шул язмыш туган туфрагыгыздан аерып Казанга китереп ташладымы?

– Туксанынчы еллар иде ул, ирем белән Казанга килеп төпләндек. Ул, шул еллар шаукымына ияреп, сәүдә өлкә­сендә үз бизнесын җәелдереп җибәрде, ә мин башта мәктәптә чит тел укытучысы, аннан соң бер фирмада чит илгә эшкә китүчеләр өчен әзерлек курсларын алып баручы булып эшләдем. Ирем торган саен, үзем генә өлгерә алмыйм, миңа ярдәм итәргә кирәк, дип зарлана башлады. Ахыр чиктә, мине укыту өлкәсеннән аерып, бизнес дөнья­сына илтеп тыкты.

– Сезнеңчә, ир кеше нинди сыйфатларга ия булырга тиеш? Ирегезнең кайсы ягы ышаныч уятты?

– Университетта укыганда таныштык аның белән. Эш урыны уку йортыннан ерак түгел икән. Җитдилеге, сүзен өзеп әйтүе белән ошады ул миңа. Мөселман гаиләсендә ир кеше – тормыш йөген тартып баручы. Андый ир янында үзеңне чын хатын-кыз итеп тоясың. Ул шундый иде. Мин исә аңа булдыра алганча булышып, кызыбызны тәрбия­ләү белән шөгыльләндем.

– Мөселман ире хатынын автобус йөртергә чыгарып җибәрә димени?

– Миңа ялгыз калырга, ялгызыма ике бала тәрбияләргә, яхшы тормыш юрап алынган биш миллион сум тирәсе әҗәтне берүземә күтәрергә язган икән шул. Ә бит алдан барысы да әйбәт булган иде. Ләкин тора-бара әти-әнисе, туганнарының миңа кырын карауларын сиздем. Аннан соң ирем­нең дә сәламәтлеге белән проблемалар башланды. Без­дә бит ирем авыру дип кычкырып йөреш юк. Шуңа күрә барысы да варис булырдай малай алып кайта алмаганга мине гаепләделәр. Үземне берничек тә аклый алмадым. Ә эшләр хөртиләнгәннән-хөртиләнде. Берзаман безнең бизнесыбыз кә­газьдән төзелгән йорт кебек җимерелде дә төште. Ул да түзә, авырлыкларны егет­ләрчә күтәрә алмады. Шулай итеп, без аерылыштык. Саташулы төштән уянып киткән кебек, айныганда банктан алган кредитларның минем өстә икәнлеген күрдем. Ә минем 11 яшьлек баламнан кала бернәрсәм дә юк иде.

– Яңа тормыштагы беренче адымыгыз нинди булды?

– Үземә, иремә, тормышка ачу итеп микән, малай таптым. Юк, кияүгә чыгып түгел, бәлки сөйләшү буенча, акча түләп... Беләм, сез аңламассыз инде мине. Аны аңлар өчен минем тормышта яшәп карарга кирәк. Кызым ничек кабул итәр икән, дип курыккан идем, ул, мин сиңа булышырмын, диде. Җиңел сулап куйдым. Ул бик таләпчән, акыллы бала. Әти-әни дә аңлады, миңа ярдәм итәр өчен гомер иткән оя-нигезне калдырып, Казанга күчеп килделәр. Онык багалар, пенсиядә булсалар да эшкә урнаштылар, эшләгәннәре минем кредитны капларга китә.

– Ирләргә карашыгыз ничек?

– Беләсезме, мин аларны бик кызганам. Чөнки үзем алар хәлендә калдым. Гаи­ләне алып баруы бик авыр. Алдан башка төрле уйлар килде. Чөнки барып чыкмаган бизнес өчен әллә ничә банктан алган кредитны түли алмадым. Кечкенә бала белән декрет ялында утырасы килә, ә сыеныр өчен көчле иңнәр юк. Берзаман инсульт куркынычы дигән диагноз белән хастаханәгә алып киттеләр. Банкларда вакытында түлә­мәгән өчен үскән процентлар һуштан яздырырлык иде шул.

– Сезгә чоңгылдан чыгарга нәрсә көч бирде?

– Балаларым. Бигрәк тә бәләкәй улым. Дөньяда игелекле кешеләр бар бит ул. 28А маршруты җитәкчесе хәлемә керде. Ышанып автобус рулен тапшырды. Миңа ике кеше нормасын эшләргә рөхсәт итте. Ялны айга бер-ике мәртәбә генә алам. Ул көнне тулысынча балаларыма багышлыйм. Юлда миңа бернинди ташлама юк. Көндәшлек көчле, тукталышка килеп җитәрәк башка автобус шоферлары мине, хатын-кыз буларак, алдан үткә­рерләр дип уйлаган да юк инде.

– Тормышыгызда иң якты хыялыгыз?

– Машинага “Түләгән акчаларыгыз өчен рәхмәт” ди­гән плакат элеп куйган идем. Файдасы тия. Миндә юл картасы белән түләүчеләр сирәк. Бу бит без планны тутыра алабыз дигән сүз. Димәк, кешеләр ул кадәр үк каты бәгырьле түгелләр. Минем хәзер өч миллион бурычым бар. Биш еллап шушылай алсыз-ялсыз эшли алсам, аны түләп бетерер идем. Ә хыялым – миңа әлеге вәзгыятьтән котылырга ярдәм итүчеләр табылсын иде. Әлбәттә, мин бушка бернәрсә дә сорамыйм. Чөнки хәләл көч белән табылган мал гына кадерле һәм бәрәкәтле. Тормыш миңа бу җәһәттән бик яхшы сабак бирде.