«Зәңгәр кит»ка алмашка – АУЕ?

Моннан ике ел элек нәкъ шушы вакытта без интернеттагы «үлем төркемнәре» – балалар утырырга ярата торган «Зәңгәр кит», «Кызыл ябалак» һәм башкалар турында язган идек. Ул вакытта бу теманы матбугат та бик яктыртмады (дөрес, берничә басма безнең язманы урлап дигәндәй, күчереп бастырды), җитәкчеләр дә проблема барлыгын танымады. Ә проблема бар иде. Социаль челтәрдәге «үлем төркеме»ндә утыручы балаларның үз-үзләренә кул салуы хакында хәбәрләр әледән-әле ишетелеп торды, берзаман алар шактый күбәеп китте. Шуннан Роскомнадзор ул төркемнәрне яба, ата-аналар үзләре дә андый куркыныч төркемнәр турында җиткерә башлады. Дәүләт матбугат чараларында бер-бер артлы «фәлән үлем төркеме ябылды» дигән хисаплар китте. Кыскасы, проблемага җәмәгатьчелек тә, матбугат та, җитәкчелек тә игътибар итте.

 

Бу юлы исә проблема турында өстәгеләр үзләре матбугатка җиткерде. «Чир»не яшереп калдырырга тырышмадылар – сөйләделәр. Бу, әлбәттә игътибардан читтә кала алмый.

 

Прокурор хисабында мондый саннар бар: 2019нчы елның сентябренә яшүсмерләр катнашында 681 хокук бозу очрагы теркәлгән. Узган елның шул вакытында 587 очрак булган. Яшүсмерләрнең авыр һәм бик авыр җинаять кылуы, шулай ук төркем белән хокук бозу очраклары да. Балигъ булмаганнарның җинаять кылуы бигрәк тә Казан, Әгерҗе, Әлмәт, Арча, Баулы, Буа, Яшел Үзән, Кама Тамагы, Мамадыш, Менделеевск, Минзәлә, Түбән Кама, Тәтеш, Тукай һәм Чистайда еш күзәтелә икән. Бу исемлектә Чаллы юк, гәрчә соңгы вакытта бу шәһәрдән дә куркыныч хәбәрләр күп килә.

 

Хокук сакчыларының игътибарын аерым гына эш итүче яшь хулиганнардан бигрәк, төркем-төркем булып йөрүче яшүсмерләр җәлеп иткән. АУЕ хәрәкәтенең яңа дулкыны турында сөйлиләр. АУЕ («арестантский уклад един») – балигъ булмаганнар арасында караклылыкны пропагандалый, криминаль гамәлләргә җәлеп итә, төрмә тормышы белән кызыксындыра торган формаль булмаган берләшмә. Хокук сакчылары аңлатуынча, бу хәрәкәткә эләккән яшүсмерләр талау, караклык белән шөгыльләнә, ә җыелган акчаның бер өлешен төрмәдә утыручы «лидерлар»ына җибәреп бара. АУЕ хәрәкәтендәгеләр кешеләрне җәберләүләрен, кыйнауларын видеога төшереп, социаль челтәрләргә куярга ярата. АУЕның билгеле бер идеологиясе, үзләренең шигарьләре бар, алар үз гамәлләрен курыкмыйча, күрсәтеп эшли, хәтта төрмәдән дә курыкмыйлар. Ә кемдер бу төркемнәрне «группировкалар»ның кире кайтуы дип атый.

 

Тикшерүчеләр Чаллыда 5 шактый зур җинаятьчел төркемнең булуы турында белдерә: «Белята», «Маслята», «Тумановские», «Тихие» («25нче комплекс»), «48нче комплекс». Болары – исемнәре телдә булганнары гына әле. «Белята» дигәнендә 70ләп үсмер исәпләнергә мөмкин, ди. Аларның үз «общагы» бар, төркемнең һәр әгъзасы анда ай саен 1000 сум кертеп барырга тиеш икән. Акча кертергә теләмәсәң, кыйнап аталар. Кыйнаганны видеога төшереп, интернетка эләләр. Үсмерләр җыйган акчасын Түбән Камадагы 4нче колониягә Ленчик исемле берәүгә җибәреп барган, дип хисап тотты тикшерүчеләр. Бу язманы әзерләгәндә «Белята»ның «ВКонтакте» төркемен тапмадык: әллә япканнар, әллә адресын алыштырганнар. Соңгы мәгълүматлар буенча, анда 1700дән күбрәк үсмер торган.

 

Түбән Камада да шушы тема буенча түгәрәк өстәл уздырдылар, аны шәһәр мэры Айдар Метшин үзе алып барды. Шәһәрдә яшүсмерләр тарафыннан хокук бозу очраклары бер ел эчендә 70 процентка арткан икән. Метшинның бер сүзе аеруча игътибарны җәлеп итте: мәгариф хезмәткәрләренә мөрәҗәгать итеп: «Әйдәгез, килешик. Сез яшүсмерләрнең ниндидер төркемнәре турында белсәгез, безгә хәбәр итәсез. Ә без моны мәктәпнең күрсәткечләренә, рейтингына кертмәбез. Моннан куркырга, моны яшерергә кирәкми. Киресенчә, әгәр андый төркемнәрне белеп тә дәшмәсәгез – моны тискәре кабул итәчәкбез», – диде ул. Гомумән, Чаллы тикшерүчеләренең дә, хисап тоткан башка хокук сакчыларының да тел төбендә «укытучылар җинаятьчел төркемнәр турында белә – безгә әйтми» дигән гаепләү ята кебек тоелды. Билгеле, әйтмиләр: уку йортының рейтингын төшерәсе килми бит. Укытучылардан тәрбияче роле тартып алынды, хәзер алар документ тутыру, БДИны яхшы бирдертү һәм уку йортының күрсәткечләрен яхшырту функциясен башкара. Әле тагын сайлаулар вакытында өстән кушылган планны үтиләр. Яшь хулиганнарны йә күрмиләр, йә күрмәмешкә салышалар…

 

Яшүсмерләр берләшкән төркемнәр «группировка»мы, АУЕмы – анысын хокук сакчылары үзләре дә төгәл генә әйтеп бирә алмый. Ләкин көн кебек ачык булганы шул: үсмерләрдән торган җинаятьчел төркемнәр ишәя һәм бу проблеманы хәл итү юлларын эзләргә кирәк. Бу тема ата-аналарны, укытучыларны гаепләү белән генә йомылмасын иде инде.

 

Фәнзилә МОСТАФИНА, Безнең гәҗит