поиск новостей
  • 30.11 "Җинаять һәм Җәза", 12+, Минзәлә татар дәүләт драма театры, 15:00
  • 01.12 "Про моря и про маяк.Про мальчиша", 8+, Әкият курчак театры, 11:00
  • 01.12 "Хуш, авылым.Хыял", 16+, Камал театры,14:00
  • 01.12 XIII Бөтенроссия яшь режиссура фестивале ачылышы, "Камыр батыр", 6+, Кариев театры, 17:00
  • 02.12 "Иваново детство", 14+, Казан яшь тамашачы театры, 18:30
  • 02.12 "Адәмнәр",16+, Әкият курчак театры, 18:30
  • 03.12 "Кроткая",16+, Әкият курчак театры, 15:00
  • 03.12 "Таң вакыты",16+, Камал театры, 15:00
  • 03.12 "Сиротливый запад", Кариев театры, 18+, 18:00
  • 04.12 "Алмачуар", 6+, Кариев театры, 15:00
  • 05.12 "Цацика идет в школу", 6+, Кариев театры, 13:00
  • 05.12 "Шобага", 12+, Кариев театры,18:00
  • 11.12 «БОЛГАР РАДИОСЫ»НЫҢ IX МИЛЛИ МУЗЫКАЛЬ ПРЕМИЯСЕ ОНЛАЙН! "ТНВ-ТАТАРСТАН" һәм "ТНВ-ПЛАНЕТА" телеканалларында!
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. "Фәрештә түгел". УНИКС
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. Фәрештә түгел. КСК "Уникс"
  • 18.12 Татар җыры. «Казань Экспо», И.Шакиров ис. концертлар залы. 17:00
Бүген кемнәр туган
  • 27 Ноябрь
  • Илназ Баһ - җырчы
  • Александр Славутский - мәдәният хезмәткәре
  • Камияр Байтемиров - дәүләт эшлеклесе
  • Айгөл Әхмәтгалиева - язучы
  • Николай Коновалов - җырчы
  • Гөлсинә Галимуллина - язучы
  • Хәйдәр Гайнетдинов (1952-2000) - язучы
  • Рәфыйк Мадьяров - көрәшче
  • Рим Синәкәев - көрәшче
  • Наил Әхмәтов (1926-2006) - галим
  • Диләрә Әүхәдиева - актриса
  • КАЗАН ШЭХЭРЕНДЭ КАР КОРЭУ, ГРУЗЧИК, ГАЗЕЛЬ ХЕЗМЭТЕ КУРСЭТЭБЕЗ. 89196271171
  • требуется дворник,центр Казань, 89377734777, в день2-3 часа
  • ДВОРНИК ИР КЕШЕ ЭЗЛИБЕЗ ЭШ УРЫНЫ УЛ.ЧУЙКОВА УРНАШКАН, 67 ЯШЬТЭН ОЛЫ БУЛМАСЫН! 5/2 7:00,16:00 БЕР СЭГАТЬ ОБЕД ТЕЛ 89957664503
  • Актаныш.услуги:жалюзи рулонные шторы рольставни рольворота ,ремонт москитных сеток 89375814252 Айдар
  • Актаныш. Натяжной потолок урнаштырабыз. Килеп улчәү, консультация бушлай, светильниклар да куябыз. Актаныш, Актаныш районы буенча эшлибез 8-937-581-42-52 Айдар
  • Яхшы хэлдэге " Рубин 6" баян сатыла. Бэясе- 15000 сум. Тел: 89196439407
  • Гитара сатып алам 89274846434 Актаныш
  • Общежитиедә бүлмә снимать итәм, Авангардная, Техническая урамнарыннан.(Хозяйкадан)89274823084
  • Актаныштан йорт яки 2-3 булмэле квартира сатып алабыз тел 89506668765
  • Куплю гитару Актаныш 89274846434

 

 
 

 
Архив
 
24.05.2010 Җәмгыять

АМЕРИКАЧА СӘҮДӘ ХИКМӘТЛӘРЕ

Узган ел ахырында сезонлы эшкә – бәйрәм чорларына гына дип кибеткә сатучы булып урнашкан идем. Бәйрәмнәр мәңгелек түгел, "сезон" дигәннәре сизелми дә узып китте, ә мин вакытлыча гына дип башлаган яңа шөгылемне дәвам иттердем.

Моңарчы журналист булып йөреп тә, халык күңелендәгесен аңлап бетермәгән икәнмен. Кешеләр белән аралашу өчен иң җайлы урын икән ул кибет! Кеше психологиясен өйрәнәм дисәң, туры базарга яки кибеткә юл тотарга кирәк. Хәер, психологиядә генә түгел хикмәт, сатучы "бишмәтен" киеп, алар күзлегеннән кулланучы хокукларын өйрәнү өчен менә дигән җирлек ул сәүдә үзәге. Яраксыз товарны кибеткә кире тапшырып буламы, я булмаса җөе сүтелгән ыштанны ташламалы бәядән алу өчен сатулашырга хакың бармы – кулланучылар хокукын яклау өлкәсендә күп вакыт сәүдәгәрләр генә белә торган, ә гадәти сатып алучыларның төшенә дә кереп карамаган нәрсәләр шактый. Кибеттә мин үземә яңа бер Америка ачкандай булдым. Сер итеп саклыйсым килми, күргән-белгәннәрне сезгә дә бәян итим әле.

 

Кибеткә кем төнлә йөри?

 

Мин эшкә кергән "Macy`s" кибете Америка тарихында тамырлары тирәнгә киткән, урта сыйныф вәкилләре йөри торган сату челтәренә карый. Өй кирәк-ярагыннан алып чүпрәк-чапракка, хушбуйларга һәм зәркән әйберләренә кадәр табып була монда.

 

Зур гына молның ике этажын биләүче "Macy's"ка мине хатын-кыз киемнәре бүлегенә сатучы итеп билгеләделәр. Баштарак ике-өч сәгатьлек махсус курста касса аппаратын, сату нечкәлекләрен өйрәндем дә, җиң сызганып, яңа һөнәрне үзләштерергә керештем. Акча тотып караган кешемени инде мин: кичке сменада эшләгәнгә күрә, кибет ябылыр алдыннан касса аппаратында көне буе сатудан кергән долларларны, Америка тиеннәрен чутлый-чутлый тирләп бетә идем беренче көннәрне. Вакыт үзенекен итә икән ул: акча санарга да, кием-салым мактарга да тиз өйрәндем. Әле һәр сатучыга көнлек эш планы да билгеләнә бит, анысын да тутырырга кирәк. Минем өчен эш планын үтәү бервакытта да кыенлык тудырмады: кешеләр белән тәмләп сөйләшә белсәң, кибеткә кашык алыр өчен килгән түтигә дә бишмәт, туфли һәм сумка сатып җибәрергә була.

 

Кибеттә сәгатьләр буе йөрергә хатын-кызның гына хәленнән килә икән. Ирләр алар нәрсә сатып аласын төгәл белә, шул әйберен генә ала да, күзен кызыктырып, киштәләр арасында озак йөрмичә кайту ягына таба борыла. Ә хатын-кыз сатып алучыларның кайберләрен сәүдә бинасыннан төн уртасы җитеп, ишекләрне япкач кына "куып чыгарып" була. "Macy's" яңа ел бәйрәме алдыннан атналар буе төнге уникегә кадәр эшләде. Төн уртасында кем инде кибеткә йөрсен дисезме? Кичке сменада эшләп кайтучы кешеләр кереп чыга, болай гына "гүләниегә" дип килүчеләр дә бар. Бер­көнне дүрт-биш яшьләр чамасындагы ике баласын, карт кына әбисен ияртеп, бер ханым төнге унберләргә кадәр чуалды киштәләр арасында. Моның малае бәдрәфкә барасым килә дип мыжгый башлады, әбисенең озак йөрүдән аяклары арыган, ә ул ташламалы бәядән сатылучы киемнәр арасында үзенә күлмәк сайлый. Инде кибет ябылырга унбиш минут вакыт калгач, бер кочак кием күтәреп кассага килеп басты. Ул төнне шушы соңгы сатып алучыны озатканда, төн уртасы күптән узып киткән иде инде.

 

Америкача "кәкре каенга терәтүчеләр"

 

Беркөнне сәүдә үзәгенә "әйберен кире тапшыручы" ханым килде. Без аны әнә шулай атап йөртә башладык инде. Бу ханым һәрвакыт кыйбатлы, бәясе йөзәр доллар булган кием-салымны кире тапшырырга килә. "Миңа бу кием ошамады, монысының үлчәме туры килми" дигән сәбәп белән сатып алган әйберен кире тапшыручылар очрап тора анысы. Әмма бу ханымның кибеттә нәрсәдер сатып алганын күргәнебез юк иде. Күпвакыт сәүдә ноктасына икенче-өченче тапкыр килүчеләрне йөзләреннән үк таный башлыйсың. Шәхсән үзем эшләгән көннәрдә генә дә ике тапкыр килде ул. Беренче юлы алып килгән кәчтүмнәренең тамгасын компьютер системасы танымады, шуңа без аның киемнәрен алмадык. Кем белә, бәлки ул аларны бөтенләй башка бер җирдән, я булмаса кеше кулыннан арзанга алган да, кибеткә аткарып, тулы бәясен кире кайтарырга тырышадыр? Икенче юлы исә ул алып килгән кыйммәтле маркадагы кием-салымны компьютер безнеке дип "таныды", һәм без аңа 9 мең сум тирәсе акчасын кире кайтарып бирдек. Кайтаруын-кайтардык, әмма күңелдә барыбер ниндидер шик калды. Кешене дәлилсез гаепләү гөнаһ булса да, бу хатынның кулы чиста түгеллеген барыбер сизендек. "Ральф Лорен" кебек зиннәтле брэндка караучы киемнәргә бай америкалыларның гына кесәсе чыдарга мөмкин. Ә "кием тапшыручы"быз андый төр ханымнар рәтенә керми.

 

Беренче карашка, без аңа берничек тә бәйләнә алмыйбыз. Иң күбе – кире кибеткә тапшырган әйбернең бәясе шактый зур булган очракта таныклык сорыйлар. Әле анысы да формаль нәрсә генә. Теге ханымнан таныклыгын сораган идек, "үзем белән таныкнамә йөртмим" дип җавап кайтарды. Аның таныклыгы булмау яки күрсәтергә теләмәве безнең шигебезне куертты, әлбәттә. Ләкин кибет җитәкчелеге аннан гына тавыш куптармады. Матур итеп елмаеп, хәерле көннәр теләп озаттык без аны.

 

АКШның сәүдә үзәкләрендә караклар да күп, аларга урларга мөмкин булган байлык та тулып ашкан. Монда әйбер чәлдерүнең нинди генә ысулларын кулланмыйлар. Кайберәүләр, махсус сенсор тамгасы беркетелгән кием-салымны киенү бүлмәсенә алып кереп, скрепка очы белән каезлап, тамгасының "йозагын" ача. Киенү бүлмәсенә бер кочак чүпрәк-чапрак күтәреп кереп, үз өсләренә яңа әйберләрне киенеп, шыпырт кына чыгып сызган караклар да була. Ашамлыкны кибеттә качып ашаучылар, вак-төяк нәрсәләрне кесәгә шудыручылар, иске кәлүшләрен яңасына алыштырып чыгып китүчеләр байтак. Һәр җирдә урнаштырылган исәпсез-чутсыз камералар да, үзе бер офисны тәшкил итүче сак хезмәте дә, ишектән чыкканда сызгыручы сенсор тамгасы да чик куя алмый хәйләкәр бурларга. Әле узган атнада гына бер яшь егетне берничә әйбер чәлдереп чыгып барганда тоттылар. Тотылганнар үз җәзасын ала: аларны тәүлеклек төрмәгә утырталар, ат бәясе кадәр штраф түләтәләр, эш урыннарыннан кудыралар...

 

Сатып алучы үҗәт һәм иркә булырга тиеш

 

Океан артында сәүдәгәр – сатып алучының колы ул. Россиядә алган әйбереңне ошамады дип кире кибеткә алып барып кара әле! Синең белән сөйләшмәя­чәкләр, товарны кире кайтарып бирергә хаксыз булуыңны кат-кат "аңлатачаклар", кибеттән үк куып чыгармасалар әле. Ә инде даулашып, түләгән акчаңны кире кайтарып ала алсаң, син үзеңне Альп кыяларына менеп җиткән җиңүче итеп тоячаксың.

 

АКШта исә кулланучылар хокукын яклау кәгазьдәге буш сүз генә түгел. Монда сатып алган әйберең ошамаса, үлчәме туры килмәсә яки сыйфаты начар булса, ике дә уйламый кире тапшырып, чыгымыңны тулысынча кайтарып алырга хокукың бар. Кайбер кибетләрдә товарны кире тапшырганда хәтта чегын да таләп итмиләр. Мисалга, "Волмарт" исеме астында берләшкән сәүдә нокталары Американың иң арзанлы сату челтәренә карый. Аларда әйберне кире тапшырганда чегың булса – сиңа шунда язылганга карап чыгымыңны кире кайтарсалар, чек булмаган очракта товар шул көнне нинди бәя тора – шулкадәр акча бирәчәкләр.

 

Дөресен әйтергә кирәк, кайбер башка сату оешмаларында товарны кире тапшыруга таләпләр кырысрак. Нигездә әйбернең чегын сорыйлар, кайбер сатып-алу нокталары исә товарны алыштыру, кире кайтаруга бер айдан алып 6 айгача вакыт бирә. "Macy's"та исә алты ай элек сатып алган күлмәкне кире тапшыру очрагы да булды. Анысы да кулланучы җаена хәл ителде. Кибетнең менеджеры күп очракларда сатып алучыны "әбижәйт итмәскә" фатиха бирә.

 

"Сатып алучы һәрвакыт хаклы" дигән гыйбарәгә ышанасызмы? Мин ышанам, шулай булырга тиеш тә ул. Америкалылар ул яктан бик иркә халык. Базарда гына түгел, гадәти кибетләрдә дә сатулашып бәя төшерергә остарып беткән алар. Мәсәлән, тулы бәядән сатылучы товар ялгыш кына 40, 60, я булмаса 75 процент ташламалы әйберләр киштәсенә эләккән булса, аны шул элмә тактада күрсәтелгән хакка алырга хокукы барлыгын монда һәркем белә. "Мин бу күлмәкне 75 процент ташламалы дигән элгечтән алдым", – дип касса аппараты янына килүчеләр шактый.

 

АКШта барысы да ал да гөл дип әйтәсем килми, монда да идән асты ысулы белән сыйфатсыз товар сатып ятучылар байтак, әмма аларның бездәге базарлар белән чагыштырганда халыкка зыяны азрак сыман. Монда бәлки гаепнең бер өлеше үзебездәдер. Сәүдәгәрләр сыйфатлы һәм арзан товар сатсын, хезмәт күрсәтү өлкәсендә кешечә мәнәсәбәт булсын өчен, бәлки үзебезгә үҗәт булып, хокукларыбызны белеп, тиешлесен дауларга вакыт җиткәндер?..


Гөлгенә ЛОТФУЛЛИНА
Ватаным Татарстан
№ 98-99 | 21.05.2010
Ватаным Татарстан печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№10 (45018) / 26.05.2010 12:23:44

Хәтта алдан килешү төзеп, 3 ай буе эшләгән кешегә дә бер тиен дә түләмәделәр. Суд та ярдәм итмәде. Бу илдә законнар эшләми. Бар да сатылган.

№9 (45008) / 26.05.2010 10:33:36

дөрес Гөлгенә! көрәп акча алырлык эшләр күп. ләкин аны түләмиләр шул эшләп бетергәч. төзүчеләрнең күпме акча ала алмый йөргәннәрен белмисең бала.

№8 (44975) / 25.05.2010 23:19:33

алай булгач Гөлгенә анда барып чыгуның сәбәпләрен дә әйтергә иде.
Ватанымнан качалар дигән фикер туа бит.

№7 (44966) / 25.05.2010 23:01:37

Соры корт, бичәңнән куркып дәшми дә идем, бир бишне юлы, түзмәдем.Минем файефокс смайликлар куймый.Болай сез бичәң белән бик туры килгәнсез, сез күп сөйләшәсез, шаян аның өстенә. бәлки мут тадыр әле. Миңа шулай күренә.

№6 (44856) / 25.05.2010 04:05:32

Куке,
Пафослы язган бу дип аптырама, жин сызганып эшли белгэн кешегэ Татарстанда да корэп акча алырлык эшлэр куп. Америка мине бервакытта да акча эшлэп кайту яки чит илдэ яшэп карау ягыннан кызыктырмады. Язмышына ни язылган бит.

№5 (44819) / 24.05.2010 21:02:40

Әлбәттә \"Америкалылар ул яктан бик иркә халык\", бөтен дөнья җитештерә, америкос станокта яшел кәгазь бастыра да, шуны куллана. Малевичның \"кара квадратын\" миллионнарга аучы гына түгел, долларны акчага санап, аңа үз товарын бирүчеләр дә \"шәрә патшаның\" күлмәген мактаучылардан ерак китмәгән.

№4 (44813) / 24.05.2010 19:59:37

нишләп барыгыз да анда барасыз, газеталарда түләмиләрме әллә хәзер?
максат акча эшләү идеме Гөлинә, әллә чит илдә яшәп карыйсы килдеме?

№3 (44785) / 24.05.2010 11:12:58

Сасы козэн молодец! Мине дэ уздырасын шунсы гына ачуны китерэ.

№2 (44783) / 24.05.2010 11:00:53

Җурфак белән татфакны бетереп берәү дә идән юмый, күбесе кибеттә я каравылда эшли. Ни дисәң дә интеллектаул эштә эшлиләр. Аеруча бәллүр каләм яки иделем акчарлагы ише премияларны алучылары эшсез калмый. Әле тагын милитсия, төрмә, шымчы эшләре аларга унгай бирелә. Бик куандыргыч факт бу. Рәхмәт укытучыларына шундый унышлы югары гуманитар белем бирә алганы, ә ата-аналарына шул белемне алдырырлык миллион сумнар тапканы өчен. Бик зур рәхмәт.

№1 (44781) / 24.05.2010 10:51:18

әмирикәчә яшәргә өйрәнеп бетәбез бугай. әзерлек бар. безгә тиешле Аерика үзе каядыр.

▲ Өскә

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Татар дәүләт филармониясе
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Шаян
Татаркино
Татарстан Диния нәзарәте
ЕлМай
Татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе
«Элита»
Piter.tatar