• 21.08 "Зәңгәр шәл" спектакле. Камал театры. 19:00
  • 27.08 "Килә ява..." спектакле. Камал театры. 19:00
  • 28.08 "Әтәч менгән читәнгә". Камал театры. 19:00
  • 29.08 "Бию пәрие". Камал театры. 18:00
  • 29.08 "Казан кичләре". Филармония. 18:30
  • 30.08 "Кырыкта да кызыкта. Мунча ташы". Филармония. 18:30
  • 06.09 Хәмдүнә Тимергалиева. Өстәмә юбилей концерты. УНИКС. 17:00
  • 18.09 Рифат Зарипов концерты. УНИКС. 18:30
Туган көннәр
  • 06 Июль Гөлчәчәк Хафизова
  • 06 Июль Марат Моратов
  • 06 Июль Луиза Закирова
  • 06 Июль Венера Якупова
  • 06 Июль Галия Хәбибрахманова
  • 07 Июль Гөлназ Якупова
  • 07 Июль Илгиз Закиров
  • 07 Июль Әнвәр Бакиров (1920-2001)
  • 07 Июль Булат Мансуров (1937-2011)
  • 07 Июль Ильяс Гаффаров
  • Казанда эре Җир җиләге сатабыз 89518954298
  • шпаклевка,штукатурим оконные ,дверные откосы,плитка ,обои недорого.89178887212
  • Казанда Диван кроват сатам яна тел89520460614
  • Кулай бәядән шкаф-купе сатыла.Тел 89272488945
  • Казан шэхэренен Мэскэу районындагы ике булмэле фатирнын Бер булмэсенэ иптэшкэ тэртипле Кыз эзлим.Метро Яшлек,Тандем,Д.К.Химиков белэн янэшэ.89272469637
  • Сниму квартиру в Актаныше, без мебели на длительный срок. с.т.8-9534014521
  • Казан шәһәрендә Зур Урам, 1 К адресы буенча квартира озак вакытка арендага бирелә. Кер юу машинасы, холодильник, телевизор бар. Бәясе 15 мең сум. т.89274345719
  • Сдается комната в Казани ул.Можайского д.12 кв 4/1 (Кировский р-н),10кв/м,цена 7000р, Тел.: 89274298213
  • Продаётся комната в статусе КВАРТИРа 21.8 кв.м в Казане в Московском районе(район Восстания-Гагарина).Комната чистая,после косметического ремонта,Вся мебель и техника остаётся,заезжай и живи!Цена 1490000. Телефон для связи 89393937375.Документы готовы.СОБСТВЕННИК.
  • Актаныш.каен жилэге сатыла шалтратыгыз 89656177574
 
 

 
Архив
 

               

09.05.2010 Җәмгыять

УЙЛАР ҺӘМ УЙЛАНУЛАР

Пролетариат юлбашчысы В.И.Ленин томнарында мәктәп диварларыбызны бизәгән “Укырга, укырга һәм укырга” дигән юллар юк, чөнки ул алай дип әйтмәгән. Ә менә Коръәннең “Галәкъ” сүрәсендәге беренче аять “Укы” дип башлана. Хак Тәгалә шулай дип сөекле пәйгамбәребез Мөхәммәт Галиәссәламгә мөрәҗәгать итә.

Шомбайлар

 

Моннан күп еллар элек бер яшь автор үз әсәрен Нобель премиясенә лаек булган “Карт һәм диңгез” хикәясеннән этенеп язганы өчен кискен тәнкыйтькә дучар ителгән иде. Югыйсә, ияреп язылган әсәрләр шигырьдә, прозада һәм драматургиядә еш очраштыра. Мәсәлән, әле күптән дә түгел, Иран кинематографисты Мәҗид Мәҗидинең “Оҗмах төсе” дигән таң калдыргыч видеофильмы сатуга чыккан мәлдә ( әсәр әнисез калган сукыр малай һәм аның өйләнү ниятендә йөрүче әтисе турында), ТНВ дан шуңа охшаш сюжеттагы татарча фильм күрсәтелде... Очраклы туры килүме бу, белмәссең. Ә теге Эрнест Хименгуэйга мөкиббән яшь автор үзенә үрнәк сайлаганда артык мәгълүм авторның киң танылган әсәренә сыгынуы аркасында “янды” дип уйлыйм. Алай да аның гамәлен өйрәнчеклек юлындагы тәҗрибә дип аңлап һәм аклап була. Кытайда яшь авторлар үзләренә остаз сайлыйлар һәм шуңа ияреп, шуныкына охшатып иҗат итәргә керешәләр. Әмма ахыргы максатлары – остазны узып китү. Андый максаттан ерак торучы инде өлкән яшьтәге, тәмам азу ярган авторларның башкалардан күчерүен ничек бәяләргә? Хикмәти хода, бу хакта мәкаләләр, монографияләр бик сирәк кенә матбугатыбыз галәмендә атылган йолдыздай күренгәләп куя...

 

Мәгълүм ки, профессиональ спортчы үстерү өчен дәүләт зур чыгымнар сарыф итә, стадионнар, спорт сарайлары кора, шәп хакка кәттә тренерлар яллап китертә, табиблар, массажистлар, башка кырыкмаса-кырык һөнәр ияләрен штатта асрый. Спортчылар үзләре дә фәкыйрьлектә җәфа чикми. Камил иҗатчы әзерләү өчен дә чыгымнарсыз гына булмый, әлбәттә. Чыгымнар юк икән, профессиональ спорт командаларын урамныкылар алмаштыра. Иҗат белән дә шулайрак. Иярүчеләр иҗат даирәсендә өстенлек алса, җитәкчелеккә ирешсә, исем, титул, бүләк, мандатларга тиенсә, иң әүвәле тәнкыйть жанрын юк итү чарасын күрәдер дип фаразлыйм.

 

Бүген тәнкыйтьче бөркәнчеге киеп, мактау язу модада. Әдәби тәнкыйтьтән баш тарту бер хәл, кайбер авторларның язганнарын тәнкыйтьләп азапланмый гына, чара күрүне сорап хокук органнарына мөрәҗәгать итүләр очраштыргалый башлады. Татар халык әкияте каһарманы Шомбайның әле җиләнен, әле бүреген әйләндереп киеп алдашканы сыман, бер үк әсәрне, итәген кисеп җиңенә ялгап, әле көрәнгә, әле карага манып төрләндерүчеләргә тәнкыйть жанры кирәк була алмый. Нәтиҗә аяныч, иярүчел эшләнмәләрдән – прозага карыймы ул, поэзия, драматургия яки журналистикагамы – гавәм йөз чөерә...

 

Дөресен әйтү кирәк, әдәбиятыбыз классиклары Гаяз Исхакыйга “Ике йөз елдан соң инкыйраз”, ә Фатих Әмирханга “Фәтхулла хәзрәт” атлы фантастик әсәрләрен язу өчен инглиз язучысы Эдуард Белламиның “Йөз ел элек” дигән романы этәргеч биргән. Бары этәргеч кенә биргән, әсәрләр татар галәменә карый, алар милли рухта һәм җирлектә иҗат ителгән. Сөекле шагыйребез Габдулла Тукай “Пушкин илә Лермонтовтан үрнәк алам, әкрен-әкрен югарыга үрләп барам” дип язса да, аның әсәрләре Пушкинча да, башкача да түгел, ә саф Тукайча. Әмирхан Еники, Нурихан Фәттах, Адлер Тимергалин, Мөхәммәт Мәһдиевләрнең дә яраткан, остаз, үрнәк санаган үз язучылары булуына иманым камил. Әмма алар милли рухка тугры кыйблаларыннан карыш та тайпылмыйча, бәгъзе осталарның алымнарын өйрәнеп, Хак Тәгаләдән бирелгән талант белән үз маһирлыкларын чарлап, оригиналь әсәрләр иҗат итте.

 

Аз-маз фараз

 

Анысы да монысы, урыс түгел халыкларның туган телләренә, шул исәптән безнекенә дә кәкре суга торган 309 нчы канунны Думада милләттәш депутатлар да хуплады. Ә кемнәр соң һәм нинди алар шундыйга ләббәйкә диюче эшем ияләребез? Әйдәгез, шуларның гомуми сурәтен бер образда күзалларга тырышып карыйк. Әйтик, менә болайрак... Борын-борын заманда түгел, ә нык үскән социализм чорында барлыклы гына гаиләдән чыккан шәп гәүдәле авыл малае Казанга укырга килә. Техник вузларга керерлек үк фәһем юк монда, алай да, авыл хуҗалыгы эргәсенә караган, конкурссыз гына үтү мөмкин булган вузга этенә -төртенә керүнең бер катлаулыгы да юк. Һәм ул биредә “койрыкларга” уралып бетеп булса да укый дип гөманлыйк. Койрыкларыннан арынырга, имтихан чытырманнарын кичәргә бик гыйлемле бер курсташы булышсын. Ул курсташ исә бишкә генә укый, исәбе – вузда калып галим булу дип торыйк. Еллар узсын һәм болар вузны тәмамласын. Кызыл диплом белән тәмамлаган гыйлемле егетне институтта калдырмасыннар, чөнки кемнеңдер өчкә-көчкә укыган чи надан кызын галимә итәсе бар, урын аңа кирәк. Фәһемле егет армиягә китсен һәм кайтышлый Мәскәү вузына урнашып, башта кандидатлык, аннары докторык диссертациясе якласын. Ә дусты, ягъни теге икеле капчыгы авылга кайтып, дуңгызчылык өлкәсендә дан казансын, каты борыннарны үрчетүдәге уңышлары өчен башта колхоз рәисе, аннары район җитәкчесе итеп күтәрсеннәр. Үзгәртеп кору чорында дуңгызпәрвәрләргә хут тагын да шәбрәк ачылып, моны инде җөмһүрият дәрәҗәсендә шәп вазифага тиендерсеннәр , фән докторы, аннары академик һәм депутат ясасыннар... Ә теге галим егет эшләгән вуз ябылсын һәм ул Мәскәүдән Казанга кайтырга дип тыпырчынсын. Әлбәттә, ул инде тормышында зур уңышлар яулаган элекке курсташына сыгынырга ашыксын. Ничек кирәк алай кабинетына үтсен. Шушы урында туктап, хөрмәтле газета укучыларга сорау куясым килә: зур түрәлеккә чыккан әфәнде кайчандыр үзенә икелеләрдән арынырга булышкан дустын танырмы? Минем фаразымча ул аны, әлбәттә, оныткан һәм күпме генә маңгаен җыерып искә төшерергә тырышмасын, кем икәнен әйтә алмый... Дөрес, “сау бул, әнә бара юлың” дип тә кумый ул аны, ә кабул итү бүлмәсендәге шөпшә билле гүзәлкәйгә чылтыратып, анда көтеп көтек булган тележурналистларны уздырырга гына боера. Мәскәүдән кайткан галим тележурналист тарафыннан тез сыгылдырып биргән сорауларны һәм шәрикътәшенең горур җавапларын ишетү бәхетенә ирешә. Сораулар арасында татар иҗатчыларын булдыру мәсьәләсе хакында да сүз чыга. Түрә, район үзәкләрендә, калаларда татар мохите юклыгын гадәти хәл дип кабул иткән хәлдә, татарның талантлы балаларын интернатларга җыеп иҗатка өйрәтергә кирәк, дияр... Ата-анадан аерылу аларның рухын сындырмасмы соң дигән сорауга да исе китмәс: “Иҗатчы моңлы булырга тиеш, әнә, дуңгыз балаларын әниләреннән яшьли аералар әле, бик шәп үсәләр”, –дип хихылдар... Менә шундыйрак милләттәш депутат хуплагандыр 309 нчы канунны дип чамалыйм. Бу бары тик минем фараз гына, әлбәттә...

 

Яла

 

Нахак гаепләү – яла ягу дигән сүз. Яла – рухи тар-мар итү чарасы һәм физик үлемне якынайту хасиятенә дә ия. Ниндидер хәтәр һәм ябык уку йортлары өчен чыгарылган махсус дәреслекләрдә яланы оештыру һәм куллану даирәсе вәҗемләп бәянләнәдер дип чамалыйм. Яланы куллану исә аерым зур тема, бик кыска гына итеп шәрехләгәндә, бу, әйтик, филнең нәни энә белән кадап егып була торган ноктасын табу һәм кадау.

 

Хәрбиләр телендә “ковровая бомбардировка” һәм “точечный удар” дигән аталышлар бар. Тулаем халкыбызга турыланыла торган ялаларны шәрехләргә әлеге төшенчәләр үлчәп теккән сыман. Икенчесе массакүләм мәгълүмат чаралары ярдәмендә хәл ителсә, беренчесе нәниләр өчен чыгарылган миллион тиражлы төсле китаплар, мультфильмнардан башланып, укучы балалар өчен тарих дәреслекләре, өлкәннәр өчен “тарихи “ китаплар һәм “тарихи” фильмнар аша сеңдерелә. Моны 6 сыйныф укучылары өчен “История Отечества” дәреслек китабын гамәлгә кертү дә (авторлары А.А.Преображенский, Б.А.Рыбаков) ассызыклый. Эчтәлеген күңелләрендә бикләтеп, балаларыбыздан имтихан тоттыруны да күздә тотып язылган ул дәреслектә бабаларыбызның сабыйларны ботарлап һәм кыздырып ашаулары бәянләнә. Чаллы милләтпәрвәрләре нәсел-ыруыбызның намусын яклап, Русия Фемидасыннан ярдәм эстәп караганнар иде дә, тот капчыгыңны, суд китап авторларын хаклы дип тапкан... Кызык, урыс академиклары нәрсәгә таянып безне адәм актыклары варислары дип таныта соң? Инглиз авторы Дэвид Ленгның 2005 елда Мәскәүдә ЗАО “Центрполиграф” тарафыннан нәшер ителгән “Армяне” дигән китабын кулыма алам. Анда (250 бит) мондый юллар бар: “Один из главных источников наших сведений о монгольском нашествии XIII века армянский летописец Григорий из Акнера создал обстоятельный труд «История нации лучников». Итак, теперь мы расскажем о том, на кого были похожи эти первые татары, потому что первые явившиеся в верхнюю страну не были похожи на людей. Они имели неописуемо жуткий вид : у них были огромные головы, как у буйвола, узкие глаза, как у птенцов, вздернутый, приплюснутый нос, как у кошки, выдвинутая челюсть, как у пса, узкие чресла, как у муравья, ноги короткие, как у свиньи и от природы совершенно не было бороды. При львиной силе они имели пронзительные, как у орла, голоса. Они появлялись, когда их меньше всего ждали. Их женщины носили красивые шапки, повязанные поверх шалями из парчи. Их широкие лица были обмазаны ядовитой смесью смол. Смерть не являлась среди них , так как они жили по триста лет...”

 

Инглиз авторлары Терри Джон һәм Алан Эрейра “Варвары” дигән китапта (Столица-принт нәшрияты, Мәскәү, 2007 ел), Публий Фабий Сципионның «Гуннар кемнәр иде һәм алар Европаны ничек тетрәтә алды?” дигән хезмәтенә таянып (318 бит), мондый юллар тезәләр: “...Жарили беременных женщин, вырезали зародыш, клали его в блюдо, наливали воды и окунали свое оружие в это варево. Они ели мясо детей и пили кровь женщин“. На самом деле гунны, конечно, не делали таких вещей, но рассказ демонстрирует какой страх вызывали эти люди.

 

Күренә ки, тулаем халкыбызга һәм аерым шәхесләребезгә турыланучы гаепләүнең фундаменты бик борынгы... Хәлбуки, каршы як дошманны һәрвакыт ямьсез итеп тасвирлый. Фашист Германиясендә чыккан плакатларда совет, урыс солдатлары әрмән Григорийдан ким тасвирланмаганнар. Беренче бөтендөнья сугышында инглизләр немецларны гуннар дип атый һәм шулай ук плакатларда аларны адәм тагәнәләре сыйфатында сурәтлиләр. Сугыш елларында һәм аннан соң чыккан совет фильмнарында нимесләрне тилемсә кыяфәттә күрсәтәләр. Хәрби чорда мондый нәрсәләр табигый санала. Ә менә тыныч шартларда уртак ил гражданнары татарлар турында шундый “бүләк” оештыруны ни дип бәяләргә дә белмәссең. Ә бит дөнья халыклары, әйтик, Роальд Сәгъдиев, Марат Сафин, Рудольф Нуриев, Чулпан Хамматова, Марат Бәшәров, Галимә Шөгерова, Алинә Кабаева, Данис Зариповлардан чыгып, татарның ниндилеген күзаллый алалар... “Нур өстенә нур” дигәндәй, Дума кабул иткән 309 нчы канун гамәлгә керде һәм БДИны туган телдә тапшыру тыелды... Димәк, ваграк татар авылларында моңарчы могҗиза белән сакланып калган (балаларда, район үзәкләрендә, зуррак авылларда уку күптән урыс телендә) резервацияләргә хас калдык-постык хокуклардан да колак кактык дигән сүз... Хәер, татар авылларына милләт вөҗүденә ят дуңгызчылык тагылгач, дөресрәге, шуңа батырылгач, авылларыбызда гомумән ниндидер милли яшәешкә кагылышлы хокуклар булуы хакында сүз озайтып торуның мәгънәсе бар микән?

Рөстәм ЗАРИПОВ
Татарстан яшьләре
№ 53 | 29.04.2010
Татарстан яшьләре печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№9 (44861) / 25.05.2010 09:42:26

Рөстәм булдыра.Бокс рингындагы кебек,без, татарлыгыбызны җуя баручыларны кыйный.Бәлки аңыбызга килеп тарихыбызны,милләтебезне яхшырак тоемлый башларбыз.Артык үсенеп,үзләрен даһи итеп сизәргә өйрәнгәннәр җиргә төшәр.Үзләренең мокытлыгын аңлап(әгәр хәреф таный белеп укый калсалар)үзгәрерләр.Тамак хакына гына эшләүче журналистларның борынына чиерткәнсең Рөстәм.

№8 (43500) / 10.05.2010 11:39:44

аз-маз фараз снайперларча "атылган" Рөстәм ага!
Үзләрен таныганнар нишлиләр икән?!

№7 (43487) / 10.05.2010 10:16:22

Ана корт
Ил болай да зиһенле егеткә охшаган, татарча язуы, репликасы кемгә юнәлтелгән, шуңа барып җитсен өчендер. Барыбер күңелле.

№6 (43477) / 09.05.2010 23:56:31

Чулпанның 3 баласы 3 атадан. Әгәр дә камал театрының бер артисты шулай итәк тутырсамы?? ай-хай сөйләрләр иде. я ярар черт с ним! Но балалар фондын җитәкләве ихтирамга лаек.Ил белән килешәм!
Кабаеваның беренче тапкыр Казанга килгәндә муенындагы ат башы хәтле тәресен күреп егылыплар китәрлек булдым..
Бабалары төбәгенә килгән имеш.

Бүгенге бәйрәм дә тагын русча барды, менә шуңа эч поша әле!

№5 (43473) / 09.05.2010 22:53:53

да-а-а соры корт, иң остасы син булып чыктың!!!! Ил татарча яза башлады бит. Пикассо бе6лән чагыштыру да бик текә!!!!!!

№4 (43470) / 09.05.2010 22:20:25

Ил
Тәнкыйт булса да, №3 тә телең аңлаешлы, алга таба да шушы тел белән язсагыз иде.

№3 (43468) / 09.05.2010 21:59:20

укып карыйм дигән идем.
әмма тут же менә болар күренде

//Роальд Сәгъдиев, Марат Сафин, Рудольф Нуриев, Чулпан Хамматова, Марат Бәшәров, Галимә Шөгерова, Алинә Кабаева, Данис Зариповлардан //

стандартный уже надоевший список...
и чо, татарлар?!
берсе илдән качты, берсе татарлыгын беләме соң, берсе фәхишәлек нәтиҗәсендә барлыкка килә торган авырудан үлде, берсе инде менә өченче иреннән өченче баласын тапты только что (хотя менә монысын мин чыннан да хөрмәт итәм, актёрлыгы һәм балаларга булышуы өчен!), тагын берсе едрода йөри, әллә нинди гайбәтләр җыеп.
ужас.

менә моннан аңлашыла инде мәкаләнең нинди икәне.

лакмус:
мәкаләдә "бөек татарларыбыз рудольф нуриев, роальд сәгъдиев" дигән сүз булса - җүнле мәкалә түгел. ә тагын шул ук комплекс вә миф боткасы.

//Рөстәм ЗАРИПОВ, дипломлы тел белгечләреннән аермалы буларак (минем белү буенча, Р.З. минем коллега-төзүче) //
и чо?
гәзиттә теләсә ничек язу мөмкинме??

№2 (43462) / 09.05.2010 19:50:11

Ил
Иң беренче "тешкә тигән" сүзгә бәйләнгәнче, язманы тулы килеш уку кирәк. Рөстәм ЗАРИПОВ, дипломлы тел белгечләреннән аермалы буларак (минем белү буенча, Р.З. минем коллега-төзүче) иң кирәкле, бүгенге көндә авырткан, теманы күтәргән. Һәр сүзе ныклы дәлилләнгән.
Ил сезгә дә шушылай язарга өйрәнсәгез, комачауламас иде, юк исә язмаларыгыз Пикассо картинасын хәтерләтә.

№1 (43460) / 09.05.2010 18:37:34

//этенеп язганы//
так говорят???

▲ Өскә

www.work-zilla.com

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Казан филармониясе
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Фирдүс Тямаев
Шаян
Татаркино
Балмай
Раяз Фасихов
MINBAR
Татарстан Диния нәзарәте