• 05.10-22.10 2021-2022 хоккей сезоны. Татнефть Арена
  • 17.10 "Корт", 12+, Кариев театры, 18:00
  • 22.10 Премьера! "Сөннәтче бабай", 12+, Кариев театры, 18:30
  • 23.10 Рөстәм Вәлиевнең тууына 60 ел. Искә алу концерты. Филармония. 17.30
  • 23.10-24.10 Премьера! "Сөннәтче бабай", 12+, Кариев театры, 18:00
  • 27.10 "Мио, минем Мио", 6+, Кариев театры, 18:00
  • 28.10 "Ләйлә вә Мәҗнүн" , 12+, Кариев театры, 18:30
  • 01.11 Юрий Шатунов. КСК "Уникс". 19:00
  • 03.11-07.11 Ришат Төхвәтуллин. Сула. КСК "Уникс"
  • 10.11 Валерий Меладзе. Татнефть Арена. 19:00
  • 20.11-24.11 Гүзәл Уразова һәм Илдар Хәкимов. КСК "Уникс"
  • 26.11 Данир Сабиров. Ике юбилей. Моноспектакль. КСК "Уникс". 18:30
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. "Фәрештә түгел". УНИКС
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. Фәрештә түгел. КСК "Уникс"
  • 18.12 Татар җыры. «Казань Экспо», И.Шакиров ис. концертлар залы. 17:00
Бүген кемнәр туган
  • 17 Октябрь
  • Әхмәт Саттар (1939-2018) - язучы
  • Роза Туфитуллова - журналист
  • Лидия Әхмәтова - җырчы
  • Рәшидә Җиһаншина (1917-2003) - актриса
  • Гали Хуҗи (1912-1966) - шагыйрь
  • Илгиз Гайнуллин - көрәшче
  • Альбина Шаһиморатова - опера җырчысы
  • Үзебезнең умарталыктан бик тәмле, яхшы сыйфатлы бал сатыла. 3л - 1300 сум. Күпләп алучыларга, бәясе килешү буенча. Шулай ук кәрәзле бал да бар. 89625497103
  • В Казани на улице Сахарова ищем девушек (девушку) на подселение в зал в двухкомнатную квартиру 89923389181
  • Актаныш.услуги:жалюзи рулонные шторы рольставни рольворота ,ремонт москитных сеток 89375814252 Айдар
  • Актаныш. Натяжной потолок урнаштырабыз. Килеп улчәү, консультация бушлай, светильниклар да куябыз. Актаныш, Актаныш районы буенча эшлибез 8-937-581-42-52 Айдар
  • Детскому саду N 292 ново-савиновский район, требуется музыкальный руководитель на 1,5 стаки
  • Сниму 1 ком.квартиру в Советском , Вахит.р-не.Со всеми удобствами,платежоспособная, чистоту гарантирую.Сама работаю, татарка 47 лет.Убедительная просьба прошу риелторов не беспокоить, сниму только от собственника.Тел.89870673548 Гульфиза.
  • Сниму квартиру до 18-19 все включено, татарка, работаю, без вп, тишину, чистоту и своевременную оплату гарантирую, писать WhatsApp +79961212519, риелторов прошу не беспокоить.
  • Продаю натуральный цветочный МЕД со своей пасеки 1л-500руб т.89503210410
  • Әле һаман шәҗәрәгез юкмы? Нәсел тамгагызны белмисезме? Бу хәл итәрлек мәсьәлә. Дәүләт архивлары чыганаклары буенча шәҗәрәгезне төзеп бирәм. Шәҗәрәҗәге барлык фактларны архив документының фотокопиясе белән раслыйм. Бу өлкәдә эш тәҗрибәм 8 ел. Тел./Ватсап: 8–917–874–16–40 Tongekuk@gmail.com Дамир Шәйхетдин.
  • диван-книжка сатыла. аксыл-көрән төстә.8 мең. яхшы хәлдә. казан. тулырак мәгълүмат ватсап аша. 89047619147
 
 

 
Архив
 
31.01.2010 Мәдәният

КИТАП ЯЗМЫШЫ – МИЛЛӘТ ЯЗМЫШЫ

Менә инде яңа гасырның да ун елы үтеп китте. Матбугатта, радио-телевидениедә моңа зур игътибар бирделәр, «нуленче» елларның нәтиҗәләре турында шактый сүз куерттылар. Мин дә үз ноктамнан торып, узганнарга борылып карадым һәм, әлбәттә, карашымны иң беренче чиратта әдәбиятыбызның бакчасына юнәлттем. Нинди гөлләр күкрәп чәчәк атты анда? Нинди татлы җимешләр өлгерде? Уңышлар мул булдымы, алар иясенә барып ирештеме?

Уңыш начар, дип әйтеп булмый, минемчә. Язучылар җиң сызганып эшли, яңа әсәрләр туып кына тора, «Казан утлары»нда күләмле әсәрең басылып чыкканны елдан артык көтәргә туры килә – чират шактый озын. Укучыларыбызда да матур әдәбият белән кызыксыну арта шикелле. Халык телевизордан туя башлады, җан азыгын китаптан табарга теләк көчәя. Бигрәк тә яшьләрнең әдәбиятка тартылуы куандыра. Егет-кызларыбыз арасында әдәби әсәрнең тәмен белүчеләр күп, каләмле-талантлылары да җитәрлек. Болар куандыра, киләчәгебезгә өметне үстерә, билгеле.

 

Әйе, язучылар бар, укучылар да бар... Тик менә бу урында «әлегә» дип өстәп куясы килә. Әйе, әлегә бар алар. Киләчәктә хәлләр ничегрәк булыр икән соң? Бусы инде каләм әһелләреннән һәм әдәбият сөючеләрдән генә түгел, китап сатучылардан да тора. Чөнки язучы белән укучы арасына күперне алар сала. Ә күперләр исә безгә, ай-һай, күп кирәк, чөнки халкыбыз бөтен дөньяга сибелгән.

 

Бар иде заманалар, татар китабын ерак тарафларга илтеп җиткерү югары җитәкчеләрнең бурычы итеп куелган иде. Яңа чыккан басмаларны Себер якларына да, Урта Азиягә дә төяп озаталар иде. Башкортстанны әйткән дә юк, татар басмалары анда дистәләрчә меңләп тарала иде. Мин эшләгән «Азат хатын» журналының тиражы дүрт йөз меңнән артык булып, аның өч йөз меңгә якыны Татарстаннан читкә җибәрелә иде. Хәзер инде ул чакларны сагынып сөйләргә генә калды. СССР таркалгач, милләттәшләребезне үз ана телендә рухи азык белән тәэмин итү системасы юкка чыкты, язучы белән укучы арасындагы күперләр ишелеп төште. Менә инде ике дистә ел узды, алар торгызылмады, яңалары корылмады.

 

Хәлбуки, илдә китап сәүдәсенең яңа системасы калкып чыкты һәм үсеп килә. Кибетләр, шул исәптән китап кибетләре дә, хосусый милек, чөнки хөкүмәт алып сату белән шөгыльләнми. Кибет хуҗалары сатудан алынган табыш хисабына яши. Алар, табигый, киштәләргә тиз арада сатыла торган товарны куялар. Алар өчен китап – товар. Бу товарны сатып алучыларга ничек илтеп җиткерергә? Безнең укучыларыбыз, алда әйткәнемчә, чәчелгән бит! Әйтик, Себердәге һәр татар авылында, бишәр-алтышар гына булса да, укучыбыз табылыр иде. Әмма шунысы бар: китап – авыр товар, сатылыр-сатылмаска сәүдәгәр аны анда-монда ташып йөрмәячәк. Әдәбият сөюче дә аңа әллә ни ялынмый, чөнки, үз ана телендә булмаса, русча китап алып укый, шул рәвешле рухи ихтыяҗын канәгатьләндерә. Татар халкы күптәннән ике телле халык бит инде ул!

 

Боларны күз алдына китерсәң, Татарстаннан читтә укучыларыбызны югалта баруыбыз бик тә табигый булып тоела. Ләкин үз республикабызда да хәлләр шәптән түгел бит! «Нуленче» елларда без шактый югалтулар кичердек. Казан каласының уртасындагы мәшһүр Матбугат йортыбызның ишекләренә йозак салынды. Ул бинаны ишеп, яңасын салачаклар икән, дигән хәбәр таралды. Андагы нәшриятыбыз башта шәһәр читендәге кадерсез генә бер урынга күчеп көн итте, соңгы елда газета-журнал нәшриятының арткы ягына кайтып утырды. Матбугат йортының аскы катындагы иркен, бай китап кибетебез дә ябылды. Яңасын, шундый ук иркенне, ерактан күренеп торганын ачарга урын табылмады – бер кибетнең идән астына кереп урнашырга туры килде. Аның инде Бауман урамыннан узганда әллә каян күзгә ташланып торган алтактасы да, яңа китаплар куелган якты витринасы да юк.

 

Нәкъ шул чорда, ике квартал гына арырак, колхоз базарының капкасы каршында самолет ангары хәтле иркен китап кибете ясап куйдылар. Аны Новосибирск шәһәренең, төгәлрәк әйткәндә, андагы Академгородокның эшмәкәрләре ачкан булып чыкты. Илдә дан тоткан галимнәр һәммәсен булдыра: китап сатудан табыш алырга да остарып киткәннәр, дистәләгән шәһәрләрдә, шул исәптән безнең Казанда да сәүдә итү җаен тапканнар. Биш-алты рәт итеп тезеп куелган киштәләрендә нинди генә басма юк! Тар гына бер шкафның маңгаена «Татарская литература» дип язып куйганнар, бер киштәсенә хәтта «Татар романы» дигән кәгазь тасма да ябыштырганнар иде. Әмма бераздан ул язуларны алып аттылар, шкафка «Книги о Казани» дигәнен элделәр. Киштәләр яртылаш буш, булганы да рус басмалары. Ана телебездәге әсәрләрне сорап кергән халыкны: «Сезгә кирәк нәрсә бездә юк», – дип, бусагадан кире борып чыгаралар икән. Мәркәзебезнең үзәгендә, татар иң күп кайнаша торган җирдә бу!

 

Аннан тыш та шәһәребездә китап кибетләренең яңадан-яңалары ачылып тора. Кайберләре хан сарае кебек затлы, иркен, керсәң чыгасы килми. Спартак урамындагы «Книжный двор» дигәне үзе генә дә ни тора! Татар китабына да иркен генә урын бирелгән, тик киштәләре шактый сыек. Сатучылардан сораша башласаң: «Балалар китапларын алучы бар, калганын сирәк сорыйлар», – диләр.

 

Нилектән сатучылар безнең китапларга шулай битараф? Моның сәбәбе бик гади: соңгы елларда татар китабының – «сатылмый» дигән, татар халкының «үз ана телендә укымый» дигән яманаты киң таралды. Шуның нәтиҗәсендә татар китаплары табыш китерми, аларны фәкать хөкүмәт яисә химаячылар хисабына гына чыгарып була һәм ул акчалар кире кайтмый, дигән фикер туды.

 

Мондый караш әдәбиятыбызның сыйфатына да каты суга. Әгәр китап барыбер сатылмый икән, ниндиен чыгарсаң да барыбер түгелмени? Гомере буе каләмен чарлаган талантлы әдип язганы да, эшкә яраклы елларын башка һөнәр иясе буларак хезмәт итеп үткәргәннән соң, пенсиягә чыккач, кулына каләм алган авторның да китаплары янәшә тузан җыеп ята бит!

 

Чыннан да, соңгы елларда дөнья күргән басмаларны актарып карасаң, шактыеның матур әдәбияттан ерак икәнлеген күрәсең. Күпмесе кайчандыр газеталарда басылып чыккан вак-төяк мәкаләләр белән, гаилә альбомында гына калырга тиешле фотосурәтләр белән шыплап тутырылган!

 

Ә бит борынгыдан безнең халкыбызда китапка ихтирам тәрбияләнгән. «Китап сүзе» зур сүз саналган! Хәзер исә көннең кадагына суга торган «газета сүзе» белән буыннан буынга күчеп барырга лаеклы, олы мәгънәле һәм тирән хисле «китап сүзе» арасындагы аерманы онытабыз түгелме? Китапны хәзер, русчадан күчереп әйтсәк, «ата ялкау гына» чыгармый. Кәгазьгә сырлаган теләсә нинди язмаңны ташка бастырасың да ялтыравык тышлыкка төрәсең! Әлбәттә, укучы, бу очракта сатып алучы, үзенә кирәкне сайлап алырга хокуклы. Тик менә шушы чуар өемнән сыйфатлысын ничек эзләп табар икән?

 

 Мондый хәл әдәбиятның үсешенә зур зыян ясый, чөнки яңа әсәрләргә таләпчәнлек, беренче чиратта авторларның үзләренең таләпчәнлеге кими! «Ник әле һәр җөмләне шомартып, тир түгеп утырырга? Барыбер сатылмаячак...» Менә шушы уй күңелне сүрелдерә. Димәк, каләм иясе укучыны күз алдында тотмый, аның белән санашмый, аны ихтирам итми дигән сүз. Укучы моны сизә-тоя, аның да авторга хөрмәте кими.

 

Кайсы яктан гына карама, безгә китапны сату-тарату мәсьәләсен үзәккә куярга күптән вакыт. Җөмһүриятебез җитәкчелегенең төп бурычы – милләтне кайгырту бит. Халыкның киләчәк язмышын хәл итә торган башка мөһим мәсьәләләр – милли мәгарифнең, мәдәниятебезнең үсеше белән беррәттән милли китап язмышы да игътибар үзәгендә булырга тиештер. Күрше республикаларда, әйтик, Башкортстанда бу эшкә безнең белән чагыштыргысыз күбрәк көч куела.

 

Алдарак мин сатучыларның татар китабына исе китмәвен әйтеп киттем. Гомумән караганда, бу шулай. Әмма аларның да төрлесе бар. Мисалга икесен китерәсем килә. Чаллы һәм Түбән Камада башлыча милли китапларны сата торган «Рәхмәт» исемле кибетләр бар. Бу биш кибетнең хуҗасы – Алсу Рәхмәтуллина нәшриятлар белән дә, авторларның үзләре белән дә эш итә. Шул ук Чаллыда Мөнирә Гәрәеваның «Тургай» исемле милли китап йорты шактый еллар элек ачылган иде. Ул да беренче чиратта үз ана телебездәге басмаларны халыкка җиткерү өчен тырыша. Башка районнарда да андыйларны табып буладыр. Әмма барысында да түгел. Китапларыбыз бөтенләй барып җитми торган районнар да җитәрлек. Миңа калса, Алсу Рәхмәтуллина, Мөнирә Гәрәева кебекләрнең тырышлыгын бәяләргә, андыйларга ярдәм итү мөмкинлекләрен табарга иде. Әгәр дә без бу өлкәдә хәлне яхшыртырга теләсәк, иң беренче чиратта, мөгаен, шундыйларга таянырга кирәк булыр.

 

 Яңа елга, бигрәк тә яңа унъеллыкка кергәндә зур өметләр баглыйсың. Алда безне ниләр көтә? Иң зур вакыйга Универсиада булачак, билгеле. Башкалабыз гына түгел, җөмһүриятебез бар көчен шуны оештыруга, бөтен дөнья каршында йөз кызартмаслык итеп үткәрүгә куя. Бик яхшы эш, сүз дә юк.

 

Универсиаданың тамгасы – «Russia. Kazan», шигаре – «Вперед, Россия!» Казан Россиянең өченче башкаласы, спорт башкаласы дип санала. Аның татар халкының үзәге, мәркәзе икәнен искә алган кеше генә юк.

 

Мондый шартларда татар китабына юл ачу мәшәкатьләре артка чигенү күпләргә табигый булып күренәдер, ахрысы. Ярый ла эш китапта гына булса. Китапсыз халык чын мәгънәсендә милләт булып санала алырмы икән?


Мәдинә МАЛИКОВА
Шәһри Казан
№ 10 |
Шәһри Казан печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№20 (34396) / 02.02.2010 17:37:40

интернет язмышы-миллэт язмышы...)

№19 (34267) / 01.02.2010 17:07:39

Күке, гаеп сездә түгел!
Чынлап та, хәзерге язучыларны укып булмый, күпме тырышсаң да...
20 нче гасыр башы әдәбиятын - Гаяз Исхакый, Мәҗит Гафури, Фатих Әмирханны укыгыз, укырлык әйбер булмаса.
М. Мәһдиев - респект аңа!

№18 (34258) / 01.02.2010 15:26:05

мин укып–укып карадым да бњгенге язучыларны, укымаска уйладым
язучылар њзлђре кемнећ дђ булса китабын сатып алып укыганнары булдымы? юк. чукча не читатель, чукча писатель шул аларныћ.

№17 (34250) / 01.02.2010 14:11:02

Админ! Монда ничэ Укучы бар? Килешми! Тапсыннар узлерне башка ник. Инде кайчаннан бирле инэлэм.
\"Э кайсы язучынын //М. Кәбиров, Г.Гыйльманов ир-атлардан. Башкортлардан тәрҗемә бар тагы, исемен оныттым.- \"Укучы\"дан цитат. Шуларга + Нэбирэ// - менэ шулардан кала - китап язып баеганы, яки хотя бы уз-узен туендыра алганы бар.\"
Сез аларнын баймы, тугелме икенен кайдан белэсез?! Сэйер, биллэхи.
\"СССР таркалгач, милләттәшләребезне үз ана телендә рухи азык белән тәэмин итү системасы юкка чыкты, язучы белән укучы арасындагы күперләр ишелеп төште. Менә инде ике дистә ел узды, алар торгызылмады, яңалары корылмады.\"
Татар китабынын язмышы турында хормэтле язучы узе эйтеп бирген бит инде. Йомгак йомарланган, димек кире сутэсе генэ бар? Бу кемгэ кагыла? Бугенге системага тугелме?!

№16 (34239) / 01.02.2010 12:51:09

ЧАллыдагыларга бугордан ярдәм күрсәтелә шул, атнакы. Белмисезмени?

№15 (34232) / 01.02.2010 06:16:49

//Татар китабынын бигрэк бэясе юк хэзер... кэгазьнен сыйфатында гына инде бар хикмэте, э менэ эчтэлеген, эчен карасан бернэрсэлэре дэ юк искитэрлек...// Нэфисэ дэрес эйтэ. Татар китабын сатып баеп була шулай да. Чаллыдагы хэрмэтле хатын-кызларыбыз (тулаем алганда рэхмэт аларга) базарда эрек сатучылардан тизрэк баедылар - белеп-куреп эйтэм. Э кайсы язучынын //М. Кәбиров, Г.Гыйльманов ир-атлардан. Башкортлардан тәрҗемә бар тагы, исемен оныттым.- \"Укучы\"дан цитат. Шуларга + Нэбирэ// - менэ шулардан кала - китап язып баеганы, яки хотя бы уз-узен туендыра алганы бар. Сонгы эч исем затсыз укучыга расчитанный эйберлэрне пачкылап эвэлэргэ мэмкин - укып туя гына курмэ.

№14 (34228) / 31.01.2010 22:30:32

Марат Кәбиров " Сагындым кайт инде
җыентыгы Г, Гыйлмановның "Албастылары" үземдә бар. менә әле Ширмән белән кызыксынмадым. Рәхмәт истә тотармын.

№13 (34226) / 31.01.2010 22:26:33

М.Маликова китапларын үзе сатып йөри ул. Үзе автограф сырлап биргән китабы миндә дә бар аның. Г. Камалдан алган идем.

№12 (34225) / 31.01.2010 22:21:24

Күке, Х. Ширмәнне укы әле. Миңа бик ошады. Ф. Җамалетдинова матур яза. Р. Габделхакова.
Шуларның өчесен укыр идем мин.
Ә тагы М. Кәбиров, Г.Гыйльманов ир-атлардан. Башкортлардан тәрҗемә бар тагы, исемен оныттым.

№11 (34223) / 31.01.2010 21:59:00

Мин кайвакытта укырга бик телим. но үземә нинди китап кирәклеген аңламыйм. тегесен ачып карыйм,бусын башлап карыйм, юк эченә алып кереп китми хәзерге сю җетлар. ябып куям аннары. өй тулы китап миндә. ләкин бер укыганнарны кабат укыйсы килми. М Мәһди генә укыла елга берничә тапкыр. ансын яттан беләм диярлек,но укыла.
Берара Нәбирә китапларын укырга тотындым, аннан З.хәкимгә алыштырдым.
хәзер тәмам биздем бугай. китап кибетенә кереп йөреп карап чыгам да.... юк кызык түгел миңа хәзергеләр.
ахырысы гаеп үземдә..кризис среднего возраста.

№10 (34220) / 31.01.2010 21:49:05

күке, бик дөрес һәм бик төгәл әйткәнсез.Китап уку юк дип әйтсәң дә була хәзер.Теге, урлаш-талаш, алдау-йолдау, үтереш-суеш, интим-...,... нарны укучыларны исәпкә алмаганда.Соңгы могиканнар(китап укучылар) гына калып бара.

№9 (34216) / 31.01.2010 21:32:43

һәр глав.админ, һәр үзен зур дип санаган җитәкче заказ белән үзе яки кланы турында китап яздырта.
бездә хәзер шул "бәһасыз мемуарларны" ны үтәүче яхшы гына каләм ияләре бар. Заказ акча китерә, үзенең илһамланып язган әсәрләре исә сатылмыйча ята.

ә тамакны туйдыррырга кирәәк!!

№8 (34215) / 31.01.2010 21:26:14

күке, килешәм. Китап укып кына дөнья бармый шул, бәлки китап сатып барадыр да ул... кемнәрдер җырлап-уйнап кына бик җиңел яшәп була ди бит әнә!(бик үк сыйфатлы җырламаганнарның да бик үк начар яшәмәгәнен күреп торабыз лабаса).

№7 (34214) / 31.01.2010 21:16:06

Мансур агай! теләсәң ни әйт но укудан чынлап та биздек без,соңгы елларда! үземнән генә чыгып та әйтә алам.

№6 (34213) / 31.01.2010 21:12:43

= «Балалар китапларын алучы бар, калганын сирәк сорыйлар», – диләр.
Нилектән сатучылар безнең китапларга шулай битараф?=

Монда битарафлыктан битәр язучыларыбызга социаль заказ бирелә дигән фикер күренә түгелме соң?

=Гомере буе каләмен чарлаган талантлы әдип язганы да, эшкә яраклы елларын башка һөнәр иясе буларак хезмәт итеп үткәргәннән соң, пенсиягә чыккач, кулына каләм алган авторның да китаплары янәшә тузан җыеп ята бит!=

Мәдинә ханым, җөмләнең азагын башка күчереп куйсак, китапларның начар сатылуының берәр сәбәбен ачыкламабыз микән?

Эчтәлеге актуаль булмаган, \"агач телле\" татар китабын кәгазь сыйфаты гына коткарып кала алмас! Андый китаплар иртәме-соңмы барыбер чүплеккү ыргытылачак.

№5 (34206) / 31.01.2010 20:38:04

Сәһибҗамал, 
\"ише\" сузен бер дэ начар мэгънэдэ кулланмадым бу очракта хэм башкалар кебек дигэнне анлата
/Яшь язучы икәнсез,болай юл сала башлау, бик ямсез./
язучы булып китэргэ исэп юк эле.

№4 (34203) / 31.01.2010 19:39:42

Нәфисә сеңлем,нигә сез үзегезнең каләмдәшләрегезгә матур булмаган сүзләр әйтәсез?
//Салават,Л.Дәүләтова ишеләренеке...// монда көнчелек ярылып ята.Модый сүзләрегездән соң,сезгә ихтирам кими башлый.
Яшь язучы икәнсез,болай юл сала башлау, бик ямсез.

№3 (34194) / 31.01.2010 18:38:31

шул-шул, кэгазьнен сыйфатында гына инде бар хикмэте, э менэ эчтэлеген, эчен карасан тегелэренен бернэрсэлэре дэ юк искитэрлек...

№2 (34190) / 31.01.2010 18:15:33

нәфисәәү! бөтен хикмәт качыственный бумагада.

№1 (34188) / 31.01.2010 18:11:45

Татар китабынын бигрэк бэясе юк хэзер. Баумандагы китап кибетендэге китапларны бик очсыз бэягэ алырга була. Э нинди яхшы китаплар бит!!!Татар эдэбиятынын йозек кашы булган язучыларныкы.
Э менэ Салават,Л.Дэулэтова ишелэрнеке алар янында алтын тавы мени?!

▲ Өскә

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Татар дәүләт филармониясе
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Шаян
Татаркино
Татарстан Диния нәзарәте
ЕлМай
Татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе
«Элита»
Piter.tatar