• 21.08 "Зәңгәр шәл" спектакле. Камал театры. 19:00
  • 27.08 "Килә ява..." спектакле. Камал театры. 19:00
  • 28.08 "Әтәч менгән читәнгә". Камал театры. 19:00
  • 29.08 "Бию пәрие". Камал театры. 18:00
  • 29.08 "Казан кичләре". Филармония. 18:30
  • 30.08 "Кырыкта да кызыкта. Мунча ташы". Филармония. 18:30
  • 06.09 Хәмдүнә Тимергалиева. Өстәмә юбилей концерты. УНИКС. 17:00
  • 18.09 Рифат Зарипов концерты. УНИКС. 18:30
Туган көннәр
  • 11 Июль Хазбулат Шәмсетдинов
  • 11 Июль Алмаз Монасыйпов (1925-2008)
  • 11 Июль Денис Голубев
  • 11 Июль Данил Мостафин
  • 12 Июль Люция Хәмитова
  • 12 Июль Матвей Апросин
  • 12 Июль Альберт Борһанов
  • 12 Июль Илдар Арсланов
  • 12 Июль Мирсәет Яруллин (1938-2009)
  • 13 Июль Айдар Галиәскәров
  • Холодильник сатыла, двухкамерный, биеклеге 1,80, яхшы эшли. Казан, ул. Губкина. Тел. 8 953 999 72 00
  • Продаётся комната в статусе КВАРТИРа 21.8 кв.м в Казане в Московском районе(район Восстания-Гагарина).Комната чистая,после косметического ремонта,Вся мебель и техника остаётся,заезжай и живи!Цена 1490000. Телефон для связи 89393937375.Документы готовы.СОБСТВЕННИК.
  • Казанда эре Җир җиләге сатабыз 89518954298
  • шпаклевка,штукатурим оконные ,дверные откосы,плитка ,обои недорого.89178887212
  • Казанда Диван кроват сатам яна тел89520460614
  • Кулай бәядән шкаф-купе сатыла.Тел 89272488945
  • Казан шэхэренен Мэскэу районындагы ике булмэле фатирнын Бер булмэсенэ иптэшкэ тэртипле Кыз эзлим.Метро Яшлек,Тандем,Д.К.Химиков белэн янэшэ.89272469637
  • Сниму квартиру в Актаныше, без мебели на длительный срок. с.т.8-9534014521
  • Казан шәһәрендә Зур Урам, 1 К адресы буенча квартира озак вакытка арендага бирелә. Кер юу машинасы, холодильник, телевизор бар. Бәясе 15 мең сум. т.89274345719
  • Сдается комната в Казани ул.Можайского д.12 кв 4/1 (Кировский р-н),10кв/м,цена 7000р, Тел.: 89274298213
 
 

 
Архив
 

               

11.12.2009 Җәмгыять

ӘТИЛЛЕДӘН ПРЕЗИДЕНТКА КАДӘР

"Ватаным Татарстан" газетасының җыелышлар залында Фатыйх Сибагатуллинның рус телендә ике томлык "От Аттилы до Президента" дигән китабы басылып чыгу уңаеннан "түгәрәк өстәл" үткәрелде. Сөйләшүне "ВТ"ның баш мөхәррире Миңназыйм Сәфәров алып барды.

М.Сәфәров. Бүгенге җыелуыбызның сәбәбе – менә шушы мәр­тәбәле китапның басылып чыгуы. Мондый саллы хезмәтнең нәшер ителүе үзе үк бер вакыйга булса, икенчедән, аның татар тарихына турыдан-туры мөнә­сәбәтле шушындый хезмәтләргә үзенчәлек кертүен, кыю фикерләре белән аерылып торуын күрми мөмкин түгел. Без бирегә китапка мөнәсәбәтебезне белдерү, аны уртага куеп сөйләшү өчен җыелдык. Тарих ул – кызыклы, катлаулы нәрсә. Бу очракта без килешү-килешмәү белән генә чикләнеп калмыйча, гомумән, татар тарихы ничек язылырга тиеш дигән сорауга җавап эзлибез. Тарих нинди булырга тиеш дигән глобаль сорауга да мөнәсәбәтебезне белдерсәк иде. Әүвәл "түгәрәк өстәл"ебездә кемнәр катнашканын әйтеп китик. Китапның авторы һәм бүгенге очрашуның сәбәпчесе РФ Дәүләт Думасы депутаты Фатыйх Сибагатуллин, кайда гына эшләсә дә, укучыларыбызга яхшы мәгълүм шәхес. Аннан ТФАнең Тарих институты директоры Рафаил Хәким, ТФА вице-президенты, ТР Дәүләт Советы депутаты Азат Зыятдинов, бу китапның дөнья күрүенә зур өлеш керткән "Идел-Пресс" нәшрият комплексы генераль директоры, ТР Дәүләт Советы депутаты Ислам Әхмәтҗанов, ТР Дәүләт Советының мәдәният, мәгариф, фән һәм милли эшләр комитеты рәисе, шагыйрь Разил Вәлиев, КДУ профессоры, ТФА академигы Индус Таһиров, тарихка мөнәсәбәтле, кайвакытта шактый бәхәсләр уяткан китаплар чыгарган Рафаил Бәзертинов, "Звезда Поволжья" газетасы баш мөхәр­рире Рәшит Әхмәтов, озак еллар колхоз рәисе булып эшләгән, һәр вакыйгага үз мөнәсәбәтен белдереп килгән Фәйзи Галиев, язучы Марсель Галиев.

 

 

И.Әхмәтҗанов. "түгәрәк өстәл" ул – әдәбият-сәнгать мәсьәләләренә кагылышлымы, тарихның катлаулы проблемаларын күтәрүме, әллә булмаса икътисадтагы четерекле мәсьәләләрне чишәргә тырышумы – шушындый проблемаларны тирәнтен өйрәнгән шәхесләрне сөйләшүгә чакырып, дөреслекне ачыкларга тырышу. Сөйләшү өчен сүз, җирлек бар. Талантлы кешеләребез шактый күп безнең. Әйтик, алтын приисклары хуҗасы Дәрдемәнднең татар шигъриятенең таҗын тәшкил итә торган шигырьләр язып калдырганлыгын беләбез. Мин Фатыйх Сәүбәновичны яхшы табиб, шәп механик буларак белә идем. Аның менә дигән җитәкче икәнлегенә дә ышандык. Аның тарих белән кызыксынуы да мәгълүм иде. Әмма безнең татар халкының тарихын үзәккә куеп һәм бу мәсьәләгә башка ил тарихчыларының фикерен дә өйрәнеп, ике томлык хезмәт яздым, дигәч, аны тиз арада халыкка җиткерәсе иттек. Аллага шөкер, бу китап бүген алдыбызда. Бәяләр, билгеле, төрлечә булыр. Бу гаҗәп тә түгел. Шушы төрлелек аша без тарихыбызның ачылып бетмәгән якларына күз салырбыз. Фатыйх Сәүбәнович китапларын гади тел белән, аңлаешлы итеп, гади халык өчен дип язган. Болары да бик мөһим.

 

Ф.Сибагатуллин. Ун ел элек өс­тәлемдә Р.Бәзертиновның "Тюрки-татары – потрясатели вселенной" дигән китабы пәйда булды. Авторы рөхсәт биргәч, без аңа икенче томын бастырырга булыштык. Рафаил Хәкимнең "Татар рухы" дигән китабы да зур тәэсир итте. Беренче китапка тотынганчы мин тарихка кагылышлы 124 китап-язма укыган идем. Тарихчы булмасам да, тамырларыбыз кайда икән дигән сорау мине электән борчый иде. Шуңа күрә татар чыганакларына гына түгел, борынгы урыс, гарәп, кытай, Көнбатыш Европа тарихчыларына таяныбрак язылды бу. Башка милләтләр дә кызыксына. Шуңа күрә мин бик күп мәгълүмат җыйдым. Үзем белгәнне башкаларга да, бигрәк тә яшь буынга җиткерим дип эшләнгән хезмәт булды бу.

 

Икенче китапның тарихы болайрак. Тарих белән беррәттән диннәр белән дә кызыксындым. Чит илләрдә йөрергә мөмкинлек булды. Шунда христиан дине тармаклары – православие, католиклык, протестантлык диннәренең аерма-үзен­чәлекләре нәрсәдән гыйбарәт икәнлеген ачыклау теләген тормышка ашырдым. Мин – зур базар булган авылда туып үскән кеше. Марилар, урыслар, удмуртлар килә – безнең өйдә туктый иде. Заманында авылыбызда мәчет тә, чиркәү дә эшләгән. Аралары 200 метр да юк. Безнең авыл мөселман, керәшен бәйрәмен дә үткәрә иде. Бу хәл үзе үк кызыксыну уяткандыр. Миңа Ватиканда, Франциядә, Англиядә дә булырга туры килде. Хаҗга да бардым. Иң борынгы динебез тәңречелек булып чыкты. Ул да кызык. Шуңа күрә диннәр тарихын өйрәнү, белү берәүгә дә зыян итмәс. Өченче китапны чыгару исәбе дә бар. Галимҗан Ибраһимовның 1909 елда динебез турында язылган бик шәп китабы бар. Ислам дине турында сүз чыккач менә шул китапны кабат бастырып чыгарасы иде дип мөрәҗәгать итәсем килә бүген галимнәребезгә. Без борынгы Греция, Египет тарихын да, Кытайдагы кызыл яулыклар баш күтәрүен дә яхшы беләбез. Әйтик, 1236 елда Бату ханның көч-хәл белән Болгарны, Биләрне яулап алганы яхшы мәгълүм. Без яшәгән бу җирләрдә Идел буе Болгарстаны булганын да яхшы беләбез. Шуннан алып Казан ханлыгы төзелгәнчегә кадәр, ягъни 200 еллык тарихыбызны начар беләбез.

 

М.Сәфәров. Биредә Тарих институты директоры, шушы юнәлештә көн-төн эшләүче Рафаил Хәким бар. Ул Фатыйх әфәнденең тарих версиясе турында нәрсә уйлый икән – ул тарих фәненә каршы килмиме? Гомумән, бу хезмәткә нинди бәя биреп була?

 

Р.Хәким. Тарихчы дигәннән, совет чорыннан калган тарихчыларның әллә файда, әллә зыян китер­гәнлеген кайчак аңлап та бетереп булмый. ТЭЦ-1, ТЭЦ-2 тарихы – ул бит тарих түгел. Алар төзелгәндә Мирсәет Солтангалиев төрмәдә утырган. Эшләр болай дәвам итсә, СССР таркалачак, дип язган ул. Тарих – халыкның рухы. Рух булмаса, халык булмый. Сугыш чорын карыйбыз икән, Муса Җәлил – сугыш чорының символы. Фатыйх Сәүбәнович тормышны, халыкны яхшы белә. Русияне айкап чыккан, районга җитәкчелек иткән, министр да булган. Ул тарих белән кызыксына башлаган икән, бу очраклы түгел.

 

Мин гомерем буе идеология белән шөгыльләндем. Гайдарлар киткәч, демократия, либерализм да онытылып бара. Хәзер идеология тарихка кайтып калды, шунда бәрелеш китте. Соңгы елларда Медведев, Путин яңа бәйрәмнәр булдыра, кертә башлады. Бердәмлек бәйрәме дигәнне аңлап та бетермибез. Кем белән бердәмлек? Бәйсезлек бәйрәме бар. Кемнән бәйсез без? Әмма барыбер тарихи символларны калку итеп күрсәтеп, аны идеологиягә әйләндерү омтылышы сизелә. Тарих – безнең өчен татарлыкның нигезе ул. Безне бервакыт болгарчылык белән кысып, шул кысада гына калдырмакчылар иде. Әмма Алтын Урданы кая куясың? Соловьев, Ключевский, Карамзин, татарны урыс тарихына кертмичә, Россия тарихын язарга тырышып карадылар. Ничек татарны кертмисең?! Бату хан булган бит. Гаскәрләре, салымы, законнары булган. Россия тарихы Киевтан башлана дисәң, хәзер Киев – бүтән илнең башкаласы. Ә Мәскәү шәһәре Алтын Урдадан килеп чыккан. Ул Алтын Урдага каршы көрәшмәгән. Шунда пәйда булган, үскән, ныгыган. Аның нигезләре татар ханнарына бик якын булган. Хәтта татар анда үзе күчеп эшләп, Мәскәүне ныгыткан.

 

Татарда дәүләтчелек хисе бик көчле. Әтилледән башлап дәүләтләр корган татар. Бу теләк, омтылыш канга, аңга сеңеп калган. Башка илләрдә дә Алтын Урда белән кызыксыну артып бара. Молдова, Кырым, Венгрия, Болгария тарихы да татар тарихына бәйле. Алтын Урданың тагын да тирәнрәк тамырлары бар. Алтайдан килгән тамырлар да кызыксындыра безне. Аңа Казахстан, Монголия, Кытай, Россиянең күп төбәкләре керә. Киләчәк дигәндә, безнең илне төрки-славян симбиозы гына тота, саклап кала алачак. Минемчә, төп идеология шул, башкача булмый. Базар икътисады дип кенә әллә ни ерак китеп булмый. Америкада әдәп дигән төшенчә бик көчле. Анда дин дә куәтле. Анда протестантлар тәэсире бик зур. Шул булмаса, җәмәгатьчелекне тотып булмый, дәүләт таркала. Шуңа күрә Россиядә тарихка мөнәсәбәт үзгәрмәсә, ул төрки-славян симбиозы дип күрсә­телмәсә, илдә бердәмлек була алмый. Полякларны куып чыгардык дип кенә идеология корып булмый. Инде бу китапларга килгәндә, хәзер тарихи хезмәтләр күп чыга. Саны, эчтәлеге белән мактанырлык. Әмма еш кына аларны уку авыррак. Бер үк вакытта халыкка җиткерү өчен популяр тарих язу да кирәк. Балалар өчен язылган хезмәтләр дә кирәк. Безнең җитешсезлекне каплый, тулыландыра бу хезмәт. Кайвакыт менә шушындый киң караш, гади язу да җитеп бетми.

 

А.Зыятдинов. Без бит гомер буе тарихи гыйлем кытлыгында яшәдек. Урыс яхшы, гадел булган, татар җимергән, көчләгән, вәхшилек кылган, дип укыттылар безне. Алай була алмый ул. Бөтен халыкның да уңай, тискәре ягы булырга мөмкин. Һәрбер халык үзенчә бөек. Без дә үз тарихыбызда горурланырлык, рухландырырлык көч табабыз.

 

Әлбәттә, без – бик нык кимсетелгән халык. Әлифбабызны алыштыру безнең өчен зур фаҗига булды. Кайда безнең мең еллык тарихыбыз? Тарихыбызның нигезе Кытайда ята бит. Кытайны кайчан өйрәнербез. Мондый популяр китаплар, әйтик, һуннарның кем икәнлеген бик яхшы аңлата. Кыпчаклар эзсез югалмаган бит – алар кайда? Әтилленең тамыры Иделдән башлана бит. Ул Италияне яулап алган, дөньяны шаулаткан, көчен күрсәткән. Шуннан бер истәлек булып "Отелло"операсы гына калган бит. Бөек гаскәр башлыгы булып дөнья тарихында калган ул. Без үз халкыбыз тарихына боларны җайлап-җайлап кайтара алырбызмы? Бу тарихи белем кытлыгы бетәрме? Мондый популяр китаплар аша тарихи кызыксыну уяту бик мөһим. Һәрбер халык үз тарихын белергә тиеш. Үз авылыңны белү дә кирәк. Әнә бит Ф.Сибагатуллин авылында чиркәү дә, мәчет тә булган. Апазда 1712 елда чиркәү салына. Шулай да халыкны чукындырып бетерә алмаганнар. Әнә 1905 елда алар мөселманлыкка кайта. 1905 елдан 1917 елга кадәр патшадан мәчет төзергә рөхсәт сорыйлар. Билгеле, бирмиләр. Инде 1917 елда, революция дулкыны белән мәчет төзеп куялар. Әмма чиркәүне җимермиләр. Халык инде хәзер мәчеткә йөри. Менә шушы вакыйгаларда ята бит халыкның ачы язмышы. Чукындырабыз дип, Казан артын күпме газаплаганнар. Приход Рождественскидан Малмыжга кадәр була. Апаз авылы шуңа карый. Россия политикасының тәгаен Казан артындагы чагылышы бу мисал. Мин бу китапны укып рәхмәт кенә әйтә алам.

 

И.Таһиров. Әгәр дә адәм баласы милләтен яратмый, аңа тугры хезмәт итми икән, ул мондый китаплар яза алмый. Китапның бик күп урыннары рәхәтләнеп укый торган итеп язылган. Зур, әлбәттә. Әмма тарих та зур бит. Бөтенесен берьюлы укып чыгарга димәгән. Монда системалы рәвештә, баштан ахырына кадәр, Әтилледән алып президентка хәтле тарихыбыз иңләп-буйлап чыгылган. Билгеле, проблемалар әле күп. Без шактый вакыт болгарчылык белән шөгыльләндек. Әнә Эдуард Паркерның 1893-1894 елларда язылган "Татар тарихыннан мең ел" – дигән китабы бар. Ул китабын Чыңгыз ханга кадәр генә җиткерә. Инглиз галиме, дипломат. Күп еллар Кытайда эшләгән, шактый гына чыганакларны кулга төшереп өйрәнгән. Аның язуынча, татар, Татария дигән сүзләр моннан мең ел элек тә яңгырап торган. Хәтта Кытай тәхетенә утырган бер татар кешесе, мин, ярлы татар, Кытай тәхетенә утырганмын икән, татар халкына хезмәт итәргә тиешмен, дип язып калдырган. Тарихта бу билгеле. Әмма күрмәмешкә тырышу да бар. Вил Мирзаянов тапкан бу китапны 2003 елда бездә Ислам Әхмәтҗанов бастырып чыгарды. Татар дигән сүз "төрки" атамасына кадәр үк барлыкка килгән. Татар дигән исемебез – кемдер ябыштырган түгел, үз атамабыз. Ул тарих белән бергә килгән. Шушы татарлар безгә үз моңыбызны да алып килгән. Кытайлар үзләре татарча яшәү рәвешен ала торган булган. Шул исәптән музыкабызны, моңыбызны, композиторлар җибәреп, яздырып алганнар. Бүген Кытай музыкасын тыңлап карасаң, ул – безнең музыка. Аны безгә килгән Кытай профессоры да әйтте. "Без ул музыканы тараттык, Япониягә кадәр җиткердек кенә", – дип сөйләде ул. "Борынгы төрки моңын Казан татарлары саклап калган", – дип яза әнә Зәки Вәлиди дә.

 

Фатыйх Сәүбәновичның туган авылы Апаз тарихы ул – батырлар, көрәшчеләр тарихы. Бу хис, дәрт аның үзенә дә күчкән. Шул ук вакытта ул үзе башка халыкларга карата ихтирамлы. Соңгы китабында ул, диннәрне тикшереп чыккач, күп нәрсәне аңлата. Әйтик, Александр Невский шлемында: "Лә илаһә илләлаһу..." дип язылган сүзләрне аңлатып, аның татар дошманы булмаганлыгын шәрехләгән. Чынлап та, ялган тарих урыска нык үтеп кергән. Монда Мәскәү дәүләтенең килеп чыгуы турында сүз күп булды. Алтын Урдага хәтле дә безнең мең еллык тарихыбыз бар. Алда әйтелгәннәр белән килешеп, мин дә безгә бүген Кытай телен яхшы белә торган галимнәр әзерләргә кирәк дип исәплим.

 

Хәзерге заман тарихының да проблемалары күп. Дөресен әйтергә кирәк: хәзер шовинистик дулкын бик югары күтәрелде. Медведевның соңгы чыгышларында урыс булмаган халыкларның телләре турында бер сүз дә юк. Әмма урыс телен барча кеше дә өйрәнергә тиеш дип әйтелә. Без, татарлар, һәрберебез үзебез булдыра алганчыга кадәр шушы дулкынга каршы көрәшергә тиеш. Республика җитәкчеләренә генә карап ятмыйк. Әгәр артларында халык торганлыгын сизмәсәләр, алар да ныклап үз сүзен әйтә алмый. Мин шикләнмим: һичшиксез, дәүләтебез кайтачак. Тик милләтнең сакланып калуы, исән булуы кирәк.

 

Р.Бәзертинов. Мин икенче китаптан башлыйм. Фатыйх Сәүбәнович анда дин хакында язган. Ул китабының күп өлешен семит (ислам, христиан, иудаизм) диннәренә багышлаган. Минемчә, үзебезнең милли динебез – тәңречелек турында күбрәк язарга иде. Тәңречелек кытай, япон чыганакларында күбрәк яктыртыла. Безнең эрага кадәр 1200 елда төрки кабиләләр Кытайны яулап ала һәм империя башында Чжоу династиясе урнаштырыла. Шул вакытта кытайларның диннәренә Күк концепциясе керә, император Күк углы дип игълан ителә. Кытайлар Тәң алласына табына башлыйлар. Безнең эрага чаклы, V гасырларда кытайларда феодализм чоры башлана һәм хаос урнаша. Шул вакытта Конфуций, халыкка мөрәҗәгать итеп, диндә Күк концепциясен сакларга чакыра. Инде бүгенгә кадәр кытай халкы, Күк концепциясен бераз үзгәртеп, үзләренә яраклаштырып яши. Кытайлар төньякта торучы халыкларны татар дип атаганнар. Татарлар кытайларга Көнгә – Кояшка табынучы буларак билгеле булган. Урыс галиме Бичурин, кытай халык чыганакларын урыс теленә тәрҗемә иткәндә, татар исемен төшереп калдырган. Көн, Кунны хун дип тәрҗемә иткән. Хәзерге вакытта татар авылларында йорт салгач, капканы һәм өй фронтанын кояш символы белән бизиләр. Кояш символы декоратив-гамәли сәнгатьтә еш очрый. Минемчә, татарин дип язу да дөрес түгел. Казах, кыргыз, башкортлар -ин кушымчасын язмыйлар бит.

 

Ф.Сибагатуллин. Мондый популяр әдәбиятта тәңречелек турында әле минем кебек язган кеше юк. Икенчедән, мин үземне борынгы бабаларым буенча тәңрече дип саныйм. Ә менә хәзерге заманда, Хаҗга да барган кеше буларак, үземне мөселман дип исәплим. Хәзерге вакытта, сезнең тәгълимат буенча, без тәңречелекне тергезәбез дип, яңа гына күтәрелеп килгән ислам диненнән, сафка баскан мәчетләребездән баш тартыйкмыни?! Соңгы дәвердә безне Идел буенда татар буларак саклап калган дин – ислам дине. Әйе, гарәптән без шактый аерылабыз. Әмма ислам динен тотканга Иван, Ычтапан булып бетмәгәнбез. Бүген иң заманчыл дин – ислам дине, аның җәдитчелек юнәлеше.

 

Безнең бүген ике милли нәрсәбез сакланып калган. Моң белән милли көрәш ул. Хәзер бездәге кебек 56 ил көрәшә. Әле әйтеп бетермәгән баскаклар иле дә бар безнең. Әтилле яулап алганнан соң калдырган аларны анда. Испаниядәге Католониябез дә бар. Католоннар – безнең туганнар ул. Бүген ислам диненнән баш тартырга һич ярамый. Хәзер мәчетне ябып, тау башына балбал таш меңгереп куйыйкмыни инде?!

 

М.Галиев. Россия халкының 95 проценты тарихны мәктәп дәреслеге дәрәҗәсендә генә белә. Шуңа күрә дә урыслар, моны бик яхшы аңлап, мәктәп дәреслекләренә легендалар, мифлар тутырган. Гомер буена кешенең акылында, миендә, шул мәктәптә укытылган кала. Ул бәләкәйдән, Дмитрий Донской – пәһлеван, дип үсә. Югыйсә аның буен үлчәп караганнар – 160 сантиметр гына булган. Урысларга шуны әйтеп кара: берсен дә ышандыра алмыйсың. Чөнки мәктәптән шул нәрсә сеңдерелгән. Мәктәптән кермәгән тарих 95 процент кеше аңына керми. Халыкның фәкать 5 проценты гына яңа нәрсәне кабул итәргә мөмкин. Шуңа күрә Фатыйх Сәүбәновичның бу китабы гади, аңлаешлы тел белән язылуы бик әйбәт.

 

Чыңгыз ханга килгәндә (ул татармы, монголмы дип уйлаганда), минем дә аны татар дип күрәсем килә. Әмма ул тарихка монгол булып кергән. Үз заманында без аны саттык: без татар түгел, болгар дидек. Чыңгыз ханның исемен әйтергә дә куркып йөрдек. Хәзер аны татар дип утырып кына без аны татар ясый алмыйбыз. Татарның моңа көче дә, кыюлыгы да юк. Казанда "Чыңгыз хан" дип язылган ресторан, кибет ачып карадылар. Аннан соң үзләреннән үзләре куркып, аларны ябып куйдылар. Исемен дә саклый алмагач, Чыңгыз ханны ничек күтәрә алсын татар?! Без бүген Чыңгыз хан белән мавыгып утырсак, бик мескен хәлдә калырбыз. Кирәкми. Хатыннары татар, исеме татар – анысы билгеле. Бәлкем үзе татар булгандыр. Ләкин бу мавыгуның кирәге юктыр. Инде ханнар мөнәсәбәтендә, теге хан – пүчтәк, бу хан – пүчтәк, дигән раслаулар ишетелә. Урыс патшаларының күбесе акыллы түгел, ләкин алар моны әйтмиләр. Символга әйләнгән исемнәр белән сак булырга кирәк. Бигрәк тә Сөембикәгә сак карыйк. Ул – безнең хатын-кыз символы. Теге заманда да гадәт шундый: ире үлгәч, икенче ханга чыгарга тиеш. Хатын-кызны ташламаганнар, бик әйбәт гадәт. Сөембикәгә тел-теш тидерергә ярамый. Хәтта иң явыз дип саналган Шаһгалинең дә уңай яклары бар. Ул бу ханлыкны саклап калырга теләгән. Ләкин монда үзара бәрелешкән татарлар мескен хәлдә булгач, ул әллә нишли алмаган. Шаһгалидән дә уңай әйберләр табарга була. Ул чукынмыйча, Иван Грозный янәшәсендә гомер буе торып, ислам динендә булып, мәчет салдырып калдырган. Ә Ядегәр хан икенче көнне үк барып чукынган. Шуңа күрә символларга карата сак булыйк. Символларга, аерым алганда, Муса Җәлилгә кагылу махсус эшләнә дип уйлыйм мин. Халыкның символларын бетерү – халыкның рухын бетерү дигән сүз ул. Алар шул көенчә калсын. Менә шундый хәлләр булмасын дигән максат куеп язылган бу китап.

 

Ф.Сибагатуллин. Беләсегез килсә, монгол – татарның бер тармагы гына ул.

 

Р.Вәлиев. Бирегә килер алдыннан Монтескьеның: "Персия хатлары" дигән бик тә кызыклы әсәрен укыдым. Шунда татар турында бер хат бар. "Алар ничәмә-ничә илне яулап алган, ничәмә империя төзегән... Әмма бу җиңелү белмәс халыкка аның могҗизаи батырлыкларына дан җырлаган тарихчылар гына җитмәгән. Никадәр үлемсез эшләр берни булмагандай онытылып, күмелеп калган. Татарлар тарафыннан ничәмә дәүләткә нигез салынган. Тик без аларның тарихын белмибез. Бу сугышчан халык, үзенең бүгенгесе белән генә мәшгуль булып, бүгенге данында коенып, үзенең мәңге җиңелмәслегенә ышанып, элеккеге казанышларын тарихта мәңгеләштереп калдыруны кайгыртмаган", – дип яза ул. Моннан 300 ел элек ул безнең татар халкына шундый зур бәя биргән. Без бүген дә шундый, әлбәттә. Дөрес, бүген бу бәладән әкренләп котыла башладык. Бу китап – шушы юлда тагын бер зур адым. Әмма Фатыйх Сәүбәновичның бу китабының кыйммәте – вакыйгаларны бер җепкә тезеп куюында. Без моңа хәтле чыганаклар аз дип йөри идек. Әмма Тарих институты чыгара башлаган фундаменталь хезмәтләр белән танышканнан соң, чыганакларыбызның күп икәнлеген белдек.

 

Тагын шунысы да бар: без китап язганда, телибезме-теләмибезме, үз халкыбызны купайтыбрак күрсәтергә тырышабыз. Фатыйх Сәүбәнович китабында да бабаларыбыз турында бер генә яман сүз дә юк. Безнең халык идеал халык булмагандыр, кимчелекле якларыбыз да аз түгелдер.

 

Япониягә баргач, илленче елларда япон радиосында бер татар кешесенең диктор булып эшләгәнен ишеттем. Шунда миңа бер япон галиме, безнең телләребезнең нигезе уртак, шуңа күрә татарга япон телен өйрәнү башка халыкларга караганда җиңелрәк, дип әйтте. Әнә японнар, кореялылар да, безнең ватаныбыз – Алтай, Тибет яклары, дип әйтә. Шуңа күрә безнең Алтайда, Кытайда, Япониядә, Тибетта өйрәнәсе нәрсәләребез бик күп.

 

Ф.Сибагатуллин. Миңа басклар янында өч мәртәбә булырга туры килде. Аларга баскак, билбау (башкалалары шулай дип атала) дигән сүзләрнең мәгънәсен аңлаттым. Франциянең Бордо төбәген дә күрдем. Анда нәкъ безнең кебек кешеләр. Басклар да мөстәкыйль дәүләт алырга тели. Безнең дә канда дәүләтчелек хисе көчле. Борис Ельцин, күпме теләсәгез, шуның хәтле суверенитет алыгыз, дигәч, мордва, мари, чуаш, башкорт бармады. Иң алдан татар барды бит. Нинди вазыйфада да татар җитәкчелек итә. Әмма бер зур кимчелегебез – бер-беребезне күралмый торган гадәтебез бар. Бу – безнең өчен аянычлы хәл.

 

Ф.Галиев. Фатыйх Сәүбәновичның әлеге китапларында хронологик эзлеклелек яхшы саклана. Моннан утыз ел элек мине СССР Югары Советына депутат итеп сайладылар. Съездлар залына кергәч, шунда бер картина янында халык җыелганлыгын күрдем. "Как мы били татар!" – ди шунда берсе. Шуннан, мин кем соң, дип уйлый, тарих белән тирәнтен кызыксына башладым. Тарих китаплары бик күп. Бу чорда без үзебезне дөньяга ничек күрсәтәбез? Моның өчен, беренче чиратта, тел кирәк. Телнең, сүзнең кешегә барып җитүендә үзенчәлекләр күп. Кешенең башын бутарга да, дөрес мәгънә бирергә дә була. Шуңа күрә фән белән шөгыльләнүчеләребез тарихи хезмәтләрен матур, сәнгатьле итеп язсын иде. Бушков дигән кешенең китабын укырга туры килде. Бөтен нәрсәне бутап ташлаган. Сөт тә, ит тә, ипи дә булыр, җир дә сукаланыр. Шул ук вакытта мондый китаплар – милләтебезнең югарылыгын, бөеклеген күрсәткән хезмәтләр дә кирәк. Рәхмәт, Фатыйх Сәүбәнович, матур гына эшләгәнсез. Бәлкем китапның аерым өлешләре, матур тел белән тәрҗемә ителеп, татар укучысына да җиткерелер.

 

М.Сәфәров. Тарих белән кызыксыну кими башлаган бер мәлдә мондый китапларның чыгуы бик мөһим. Кешене төрлечә кысарга, юмаларга була. Әмма кеше кеше булып калсын өчен, халык үзенең үткәнен белергә тиеш. Әгәр тарихны белсәк, киләчәктә нәрсә буласын чамалый алабыз. Бу хезмәтләрнең барлыкка килүенә өлеш керткән барча кешегә, чакыруыбызны кабул итеп бирегә килгәннәргә бик зур рәхмәт.

Габделбәр РИЗВАНОВ, Рәшит МИНҺАҖ
Ватаным Татарстан
№ 247-248 | 11.12.2009
Ватаным Татарстан печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№97 (30855) / 22.12.2009 14:25:08

Шөпшә, менә тагын берәү.
Долг-түләк.
Доллар => дол-л-ар => түлә-ал-йөри.
Оплачевай-покупай-находится в обороте.

№96 (30728) / 21.12.2009 13:23:30

Шөпшә, әйе шундый кызыклы шөгель! Бу шөгель белән теләсә кайда шөгельләнеп була, эштә, бакчада, машинада барганда...)) Һәм шөгельләнү өчен үзең белән бер ни дә күтәреп йөрергә кирәкми!)) Рәхәт малай!!!))

№95 (30720) / 21.12.2009 12:13:03

Вакыт, сүз ясалу тарихлары бик кызыклы,шуңа да сезнең ачышларга шатланам, вакыт булганда үзем дә «эзләнүләр алып барам».
Элек, Брежнев заманнарында, дөньяга Олжас Сөләймановның «АЗиЯ» китабы дөньяга чыккан. Ул
борынгы урыс язмасы – 900 елларга караган «Слово о полку Игореве» татар сүзләреннән язылганын
исбатлаган. Шуннан китапны тыйганнар, китапханәләрдән
алып яндырганнар. Ник дигәндә, борынгы рус теле төрки телдән
әвәләнгән дигән фикер кала башта. Танышым, рус хатыны,
Мәскәүдән, зур белгеч инде ул бер ябык ящикта, «без татардан
чыккан» дип көлә иде. Хаклык бар аның сүзләрендә.
«АЗиЯ» китабы хәзер tatarlar.ru да бар, КНИГИ бүлегендә.

№94 (30714) / 21.12.2009 11:03:34

Тауны татарлар төрле сүзләр белән атыйлар. Санап карыйк. ТАУ, ҮР, КАЛКУЛЫК, ТӨБӘ... һәм башкалар. Сер өчен аларны язып бетермим. Үзегез эзлеп карагыз. УФА сүзе дә шул сүзләрнең берсе үзгәрүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән.

№93 (30713) / 21.12.2009 10:40:25

Мансур. Оренбур, Менә бусы синең өчен кызыгырык та булырга тиеш. Мин беләм Оренбург сүзенең килеп чыгышын күптән тикшерәләр. Руслар да, татарлар да тикшерә. Тик шуларның бер төредә дөреслеккә якын килми.
ОРЕНБУРГның БУРГ дигән өлешен алып ташлыйк та ОРЕНын гына тикшерик. Чөнки БУРГы каян килгәне билгеле. Көньбатыштан. Тик бусы да төрки сүздән, ансын әлегә тикшереп тормыйк.
ОРЕН – сүзен таркатыйк. ОР-ЕН. Хәзер сүзнең русларга күчкәндәге акцент үзгәрешләрен дә алып ташласак ҮР ЯНЫ булып чыга. ҮРне татарның икенче сүзе белән әйтсәк ТАУ була бит инде. Шулай булгач ТАУ ЯНЫ дигән сүзтемәсеннән булып чыга, ягъни Урал тавының кырые. Ә менә ОРСК (ОР-СК) сүзендә ЯНЫ сүзе юк. Бусы шулай булгач ҮРнең (тауның) үзенә урнашкан урын булып чыга.
Бу кадәрен язгач УРАЛ сүзенең килеп чыгышын да языйм. УРАЛ =>УР-АЛ => ҮР ЯЛЫ (тау ялы). ЯЛ сүзенең татарда нинди мәгънәләрдә кулланылганын син беләсең инде. Әле татарда ҮР ЯЛЫ дип әйтү саклана. ҮР ЯЛЫ тауның биек түгел икәнен, аның сыртлары текә һәм кырт киселмәгән икәнен аңлата.

№92 (30708) / 21.12.2009 09:45:51

Мансур. Оренбур, әйдә урыс сүзләренә дә күчик алайса. Син әйткән "УТРОМ (УТРО)" сүзе ике төкри сүздән барлыкка килгән. Безнең үзебезнең дә ИРТӘН сүзе ике төрки сүздән тора.
Һәм шунсы да кызык, УТРОМ сүзендә дә ИРТӘ сүзендә дә бер төрле уртак сүз бар. Һәм һәр икесенеңдәге сүзләрне кушып әйтәкдә таң атуны аңлата. Ә менә төгәл нинди сүзләрдән килеп чыгуын үзегез актарып карагыз. Бәлки үзегез өчен берәр кызыклы ачыш ясарсыз.

№91 (30527) / 19.12.2009 16:30:39

Болай да билгеле, 
юк мин үземне көнчыгыштан ук сызгыртып килгәннәр токымынан дип хис итәм))))))Геннар хәтере миңа буген килсәм дә:"Җәмәга-а-ать!Шушы көннән сезгә ун процент ясак игълан итәм.Риза булмаганнарны публичный җәза көтә!" - дия кебек.Прикинь, нәрсә булыр иде ,ә!?

№90 (30515) / 19.12.2009 14:59:18

Вакыт, гаҗәп ачыш бу, нәкъ шулай!
Аять-әйт, сүрә-сора ----
Инглиз теленнән дә табышлар бар: төрки сүзләр очрый.
Локате(поиск) – ләкатә(табылдык), элекке әдәбиятта очрый иде ул сүз,
хәзер онытылып бара. Бэби-бәби

№89 (30511) / 19.12.2009 13:47:47

Иркә,
Мине генә түгел, сине дә аңламыйлар икән монда. Әллә син "Буа кызымы"?

№88 (30509) / 19.12.2009 13:17:52

Иркә, Безнен гэжитне руслар укымый бит. Ботен ил кулэмендэ татарнын дорес тарихын шундый абруйлы газета битлэрендэ, радиода х.б. суз кузгатып булыр иде. Тарихчыларыбыз, татар дип торган журналистларыбыз бар бит. Тагын узара токерек чэчеп кенэ калырбызмы инде?!
Иркэ, нишлэп мишэрлэрнен муеннары конбатышка борылган ул? Анламыдым, эйтеп сойлэ эле.

№87 (30508) / 19.12.2009 12:57:24

Гайбәтче,эш,Фатыйх әфәнденең язучымы-түгелме икәнендә түгел.Аны күккә чөюдә дә түгел.Эш-бу китап татар халкына файда китерәме,юкмыда.Китап халкына файдалы икән,калганына игътибар итмәскә дә була.Үзе язганмы,акча түләп яздыртканмы-вак мәсъәлә.
....чурт булсын,балаларга сөт булсын!

№86 (30505) / 19.12.2009 12:34:31

Иркә, мыни укыйсыгыз калган. СССР шуңа таркалган да инде. Сознательность житмәгән-)))
Ул китабны каян табыб була икән? Юкмы берәрегездә? Укып карыйсы килә

№85 (30504) / 19.12.2009 12:15:46

Гайбәтче, 
бу анекдоттан соң үземне бигрәк борынгы хис иттем.Админ хаклы ахры дип уйлап куйдым хәзер, көзгегә карасам, 40-45ләрдәге ханым карап тора үзе))))гәйбәтче, истмат экзаменнарын биргәндә өченче сорау булып тора иде бу шидивыр.Иптәш кызым сатып алган иде хәтта.Мәйтәм:"Укыдыңмы?"-"Әйе, укыды-ы-м!" - дигән иде. Мин укып тормадым, экзаменда да эләкмәде))))))

№84 (30500) / 19.12.2009 11:39:21

Бер сакаллы мәзәк ишеткән идем. Ул абзый аны анлатып та бирде, мин анламый торгач. Мондагыларнын да кайберләре анлар.
Брежневнын (СССРнын элеккеге президенты) \"Малая земля\" (шулай иде бугай исеме) китабын мәҗбүри укыттырып шау иткәннәр. Дәресләр, экзаменнар биргәннәр. Шундый чор булган.
Брежнев кабинетында утыра икән. Янына кергән бер кешедән шул китаб турында фикер сорый икән. бар да мактый, шыдывыр, ди.
Шуннан бабай (Брежнев дип укы. авт.иск.) уйга калган: \"Бар да мактый, әллә үземә дә укырга инде, как ни как авторы мин бит\" – дигән. Әле бабайга (Брежнев дип укы. авт.иск.) шул китабы өчен чираттагы герой исемен, ордыннын, Ленин премиясен дә биргәннәр бугай. Ә менә язучылар союзына кабул иткәннәрме, юкмы, информациям юк.
Фатыйх абый да бар данга лаек. Аны күтәрүчеләр дә моңа лаек. Барсын да акадимиклыкка тәкъдим итик.

№83 (30497) / 19.12.2009 11:21:55

Менә сөенеп утырам әле, ул тирәдәге бугенге көн яңалыклары турында сөйләмибез ,Аллага шөкер,дип.

№82 (30496) / 19.12.2009 11:19:57

Мишэр, 
ну вот әпәйт, мишәрләргә "Известие" кирәк. Илфат Фәйзерахманов,ишетәсезме, миңа "известие" түгел, менә тагын да крутойрак татарча "БГ" мык яисә бүтәне кирәк. Мин-минлекне артка чигереп юл куешсак, мишәрләрнең дә муеннары гел көнбатышка борылып тормас иде.

№81 (30491) / 19.12.2009 10:58:01

Болай да билгеле, кухняда гаплэшкэнче радиостанция эфирында, я булмаса ботен ил алдыра торган Известия газетасында татар турында кечкенэ генэ фикер эйтерлек тэ кеше юк микэн.....

№80 (30490) / 19.12.2009 10:49:50

Вакыт, УТЫРЫМ, дигәннән... урысның "утром" дигәне татарның "тордым" дигәне булып чыгадыр инде болайга киткәч эшләр...

№79 (30480) / 19.12.2009 00:31:30

Мишәр канатым!
Син телгә алган һәм башка проектларның төп максаты - бер тарихи ялганны икенчесенә алмаштыру. Чын тарихны һаман да яшереп тоткан хәлдә, элеккеге уйдырмаларның асылын үзгәртмәс өчен. Бу проект та без татарга лаеклы өлеш чыгаруны күздә тотмый. Мондый зур эшне башкара алырлык тарихчылар, бәлки, әле тумагандыр да...

№78 (30478) / 18.12.2009 22:40:57

В России стартует новый информационный проект в области исторических расследований.

Он получил название "Осторожно: история".
В проекте участвуют агентство РИА, газета Известия и Эхо Москвы.
Темалар арасында Алтын Урда белэн урыс дэулэте арасындагы монэсэбэтлэр. Явыз Иваннын Казан ханлыгын яулавы. "Чыбыкнын" очы бугенге кондэге урыс - татар монэсэбэтлэренэ, татар халкынын бугенгесенэ, килэчэгенэ килеп тортелер могаен. Галимнэребез, сэяэсэтчелэребез, язучыларыбыз, журналистлар бу проектта узлэренен компетент фикерен эйтерме. Татар газеталары, ТВ, радиосы бу проектта катнашырмы. Проект мондый момкинлек бирэ аларга.

№77 (30406) / 18.12.2009 17:06:33

Менэ монда берэу, имеш, Аттила исеме тик Д. Вердинын "Отелло" дигэн операсында гына сакланган дип эйткэн. Минемчэ, бу зур хата. Беренчедэн, бу операнын чын Аттила хан белэн бернинди дэ бэйлэнеше юк. Икенчедэн, Аттила хан исеме Конбатышта, Германияда хем Анлгияда бик билгелелэрдэн. Моннан биш ел элек мин Англия короллэренен жэйге резиденциясы дворец-музейында булган вакытта, туристлар очен чыгарылган буклеты белэн таныштым. Анда кара белэн ак кэгазгэ " Англия королевасынын канында Аттила хан канынын олеше дэ бар" дип язылган. Бу узе бит шундый зур бэяле документ тугелме? Англичаннар бер дэ юкка алай язмаслар. Алар узлэренен королевасын бик нык ихтирам итэлэр. Кызганыч, безнен татар тарихчылары шундый фактларны яктыртмыйлар. Германиянынын Пенюменд дигэн утырауында эле булса гуннар каберлеге саклана дип язылган Германия турист буклетларында. Берэр татар тарихчысы шунда булып, кургэнме икэн шул тарихи хэйкэллэрне? Курсэ, Аттила хан исеме тик опера исемендэ генэ калган дигэннэргэ каршы килерлэр иде кебек. Бэлки, мин ялгышамдыр аларнын кыюлыклары турында...

№76 (30401) / 18.12.2009 16:48:46

Рэхмэт И. Тагировка, Э.Паркернын китабын искэ алуы очен. Мона кэдэр татар тарихы турында тик торле хэбэрлэр генэ ишетелсэ, бу китапта анын 1000 еллык тарихын (Чингиз хан заманасына кэдэр) кытай документлары нигезендэ Англия тарихчысы ачып салган. Белмим, Ф. Сибгатуллин нинди чыганакларга таянып язгандыр узенен китабын. Шулай да эйтэсем килэ, татар тарихын урыс чыганакларында эзлэу бик зур хаталарга китеруе бар. Безнен тарих Конбатыш тарихчылары тарафыннан бик яхшы ойрэнелгэн. Алар арасында гуннар тарихы буенча Маенхен-Хельфеннын \"Мир гуннов\" дигэн фундаменталь китабы. Аны мин урыс теленэ тэржемэ итеп уземнен http://www.mirzayanov.com га урнаштырдым. Шулай ук татар тарихын язучы кеше Р. Гроссе дигэн француз тарихчысынын \"Империя степей\" дигэн китабын ихтибарсыз калдырырга хокукы юк дип саныйм. Бу шулай ук татар тарихы буенча фундаменталь китап. Аны мин урыс теленэ тэржемэ итеп остэ эйтлегэн сайтка куйдым. Бу китаплар \"Татарская электронная библиотека\" да бар иделэр. Мин шулай ук татар тарихын ойрэнуче халыкка Д. Островский дигэн американ тарихчысынын \"Muscovy and Mongols\" китабын тэкдим итэр идем. Анда Алтын Урда тарихы ачып салынып, \"татарское иго\", \"Куликово поле\" дэге \"жинулэр\" тулысынча фаш ителгэннэр. Бу фактларны сез шулай ук минем сайтта таба аласыз. Кызганычка каршы, шушы сойлэшудэ катнашучылар яна китап буенча библиография турында маглумэтлэрне бик кысып биргэннэр. Э бит тарихи китапнын чын бэясе энэ шул кулланылган чыганаклар буенча библиографияда куренэ. Тарих союче хем профессиональ тарихчы китаплары менэ шул библиография тулылыгы буенча аерылалар.

№75 (30345) / 18.12.2009 10:52:58

/китаптагы бүлекләрне том диләр/
однако...

Романнар китапларга бүленеп том була бугай...Вакыт агай.

№74 (30336) / 18.12.2009 10:22:11

Ярый, хәзерге китапларның да бүлекләргә бүленүен карыйк алайса. Китаптагы бүлекләрне ТОМ диләр. Ягъни шул ук ӘЙТЕМ бит инде. Бусы русларга башка телләр аша Библиянең бүлекләрен анлату өчен кулланылып кергән. Шуңа сүз башкача үзгәрешләр кичереп ТОМ рәвешен алган.

№73 (30335) / 18.12.2009 10:04:58

Шөпчә, әйе нәк шулай. Мулла турында гына әлегә әйтә алмыйм.
Шулайда, әйдәле, Коръәндәге җөмләләрнең һәм бүлекләрнең ничек әйтелүен карыйк.
Коръәндә җөмләләр АЯТ-ләрдән тора, татар телендәге ӘЙТ, ӘЙТӘ, ӘЙТҮ сүзләренән икәне ап ачык. Ярый, әйдә алга барыйк, Коръәндәге бүлекләр СҮРӘ дип атала. Татарның-СОРА, СОРАУ сүзләреннән. Мөхәммәт пәйгәмбәр СОРАУларга күктән ингән сүзләр белән ӘЙТеп биргән.

№72 (30323) / 17.12.2009 23:06:58

Тора -бара китабына тиң сөйләшү булган монда)))))

№71 (30307) / 17.12.2009 21:11:39

Вакыт, ачышларың ошады.
Язып куй дәфтәреңә.
Церковь-циркэy- чиркуу урыны (гыйбадәт кылып, Алладан сорау урыны)
Слово – сейләве– сөйләү
Богомол – (бог – мулла) –
Мулла- муллыкка туендыр мәгънәсендә, Аллаһ(туендыручы) белән бәйле итеп кабул ителә.

№70 (30296) / 17.12.2009 17:34:08

Күптән таныш бу сайт белән. Анда нәрсә язылганын беләм. Галилейга да бөтен тирә янындагы элиталары җирне әйләнми инде дип әйтүен сораганнар. Әйтүен әйткән, тик җир генә әйләнүдән туктамаган...

№69 (30295) / 17.12.2009 17:23:31
№68 (30293) / 17.12.2009 16:55:37

Гректан һәм Латиннан алынган сүзләрнең күбесе аларга төркиләрдән кергән.

№67 (30292) / 17.12.2009 16:54:56

Гректан һәм Латиннан алынган сүзләрнең күбесе аларга төкиләрдән кергән.

№66 (30291) / 17.12.2009 16:48:13

Алсинә, әйбәтләп укы әле. Мин анда бер язган сүзне ике язып тормадым, кайбер сүзләр алда язылган иде. Ә бу аңа өстәмә ителеп кенә язылды. Һәм әгәр сүзлек кулланасыз икән тулы сүзлек алыгыз...

№65 (30283) / 17.12.2009 15:26:34

Вакыт, әйтегез әле, зинһар, без аэро - латиннан воздух дигәннән алынган дип өйрәндек. Сезнеңчә, латин бу сүзне төркидән алган булып чыга. Ләкин мәгънәсе сез күрсәткәнгә туры килми бит!
Сез ике урында ике мәгънә күрсәтәсез.
Аера - отрывает, күтәрелә.17.12.2009 13:10:35
АЕРА - УТЫРЫМ.17.12.2009 13:39:46
Икенчесе күтәрелеп утыра буламыни?

Ил хаклы, однако.
И чо это мин монда?
С ума можно сойти.
Зинһар, мине русча сиптерә дип уйлый күрмәгез, алар барысы да төрки сүзләр! И с какой стати без монда тел бетә дип кайгырабыз, дөньяда бердәнбер төрки-татар теле яшәп килгәндә!

№64 (30279) / 17.12.2009 14:45:23

Чапай белән Петьканың радсиясе искә төште...

№63 (30277) / 17.12.2009 14:36:50

вакыт. хушыгыз.
если это шутка - то затянувшаяся. и оттого уже глупая.
если нет - то это уже психическое...

№62 (30274) / 17.12.2009 13:59:27

Әйе, аера- күп мәгънәле сүз.

№61 (30272) / 17.12.2009 13:52:18

Аеыра-Җырта.(гәҗит битен
икегә аеырып ыргытты)
Аеыра-бүлә(икегә аеырып бирде,
сөт аеыра)

№60 (30270) / 17.12.2009 13:39:46

Бу язмага кагылышлы тагын бер сүзне генә язам да.
АЭРОДРОМ -> АЭРО-ДРОМ -> АЕРА - УТЫРЫМ. УТЫРЫМ - посадка, төшү, куну.

Чит илдән кергән кайсы гына сүзне алма шундый хәл. Алар хәзер халык ара сүзләр дип тә алала.

№59 (30267) / 17.12.2009 13:10:35

Менә кара, менә бусы үзгәрми дә калган.

АЭРОБУС -> АЭРО-БУС -> АEРА-БУС. Аера - отрывает, күтәрелә.

№58 (30266) / 17.12.2009 12:58:50

Вакыт, 
вы вот это о чём??

//Беренчедән, ансы иделогия//
?

№57 (30265) / 17.12.2009 12:53:18

ил,
Беренчедән, ансы иделогия
Икенчедән, чит телле галимнәр төрки телне танымаган булалар.

№56 (30264) / 17.12.2009 12:49:49

Автобус -> ҮТӘ-БУШ. Үтә-проходит, йөри. Буш-полый, эч буш. Йөри торган тартма, әрҗә...

№55 (30262) / 17.12.2009 12:44:53

вот удивительно. как это наши умники до сих пор манускрипт войнича не расшифровали.
опираясь на великий могучий татарский...

№54 (30260) / 17.12.2009 12:27:52

Ыспуртчы Капис, 

Нәрсә турында сез?) Мин дә кушылып алыйм әле
Бразилия - Бераз иел әле
Венесуэла - Мине сөй әле

Колумбия - колын бия

Никарагуа - Ни карга куа

№53 (30259) / 17.12.2009 12:21:26

Әйе Доньяда без беренче барлыкка килгәнне раслаучы дәллиләр болар!

№52 (30256) / 17.12.2009 12:16:07

Вакыт, 
Э менэ ышанычлы этимологиялэр:
1. Троллейбус – Терэлеп бас
2. Автобус – Таптап уз
:)

№51 (30224) / 17.12.2009 10:14:10

Менә тагын бер табышмак.
Тромб (греч. thrоmbos), свёрток (сгусток) крови.
ТРОМБ -> ТРОМ-Б -> УТЫРЫМ ЯБА. Кан юлына нәрсәдер УТЫРА һәм юлын ЯБА (каплый).

№50 (30045) / 16.12.2009 13:33:40

Рәхмәт!

№49 (30042) / 16.12.2009 13:22:34

тАТАРЛАР ПУГАЧЕВ ЯВЫНДА,ТОЗЛЫ ЯРА зАПРЯТАННАЯ ИСТОРИЯ ТАТАР! МИН БЕЛГӘННӘРЕ. ТАГЫН БЕР КЫЗЫКЛЫ ӘСӘР яПОН ТАТАРЫ -ГДЕ ГЛАВНЫЙ ГЕРОЙ КАСЫЙМ -иМАМОВ ӘСӘРЛӘРЕ.

№48 (30040) / 16.12.2009 13:16:49

Әйе, синең моны аңларга теләк юк әлбәттә. Кыстамыймда. Һәр кеше дә летчик булырга тиеш түгел. Самолеты булгач утырып оччаң да җитә.

№47 (30037) / 16.12.2009 13:09:47

//Ил, дөньяга киңерәк карарга кирәк. Вакытында беренче самолет ясаучылардан да көлгәннәр. Моңа өстәп үч иткән кебек, очырга тиешле җайланмалары да очмаган. Тик алар туктамаганнар, эшләрен дәвам иткәннәр. Беренче самалет оча башлаганчы озак вакытлар узган. Хәзер үзең беләсең самолетларның ниндие генә юк.//
такое сомоуспокоение. ну или самообман.
иногда может и помочь, наверно.
но скорее всего просто состояние будет ухудшаться...

№46 (30035) / 16.12.2009 13:03:12

Ил, дөньяга киңерәк карарга кирәк. Вакытында беренче самолет ясаучылардан да көлгәннәр. Моңа өстәп үч иткән кебек, очырга тиешле җайланмалары да очмаган. Тик алар туктамаганнар, эшләрен дәвам иткәннәр. Беренче самалет оча башлаганчы озак вакытлар узган. Хәзер үзең беләсең самолетларның ниндие генә юк.
Сүзләрнең барлыкка килүен төрки сүзләр белән бәйләүчеләр дә әлегә шундый хәлдә. Алар башлангыч чорда. Тик шунсы билгеле, алар дөрес якка баралар.
Нигә бу эш хәзер генә башлана соң алайса?
Монда төп этәргеч булып татар кешесенең хәзер күп телләр белүе. Мондый мөмкинлек элек булмаган. Шуңада, аның башланып китүе дә - бүген.

№45 (30033) / 16.12.2009 12:02:18

Вакыт, 
бред и дурь.
урыс \"галимнәреннән\" дә туйган. + задорнов.
нурихан фаттах турында сүз булды инде.

ярар инде, батулла вот просто прикалывался.
но зачем вы этот шлак сюда носите???

№44 (30031) / 16.12.2009 11:22:44

Әйе бит,хәзер аңладым. Аның этимология буенча эшләре бар мени?
Сүз уңаеннан этимология сүзе үзе дә төрки сүз. Урыслар аны греклардан кергән дип әйтәләр. Шулай булгач бу төрки сүз урысларга греклар аша кергән була.
Этимология-нең килеп чыгышы: ЭТИМ-ОЛОГИЯ -> ӘЙТЕМ-АЛАК сүз тезмәсеннән. Хәзерге телдә АЛЫНГАН (КАБУЛ ИТЕЛГӘН) ӘЙТЕМ була.

№43 (30020) / 16.12.2009 10:09:41

Вахит Имамовныңмы?

№42 (30017) / 16.12.2009 09:49:39

Мин Вахит түгел, әммә аның хезмәтләрен укып карар идем тәкъдим итә алсагыз.

№41 (29950) / 15.12.2009 18:10:28

Вакыт абый синең чын исемең Вахит булып тоела миңа!

№40 (29947) / 15.12.2009 18:05:52

Вакыт абый,
ә мин табышмакның чишелеше монда дип уйлыйм:http://matbugat.ru/news/?id=1497#comments

№39 (29944) / 15.12.2009 17:50:03

Менә тагын бер табышмак. Монгол сүзе шулай ук ике татар сүзеннән, МОН-ГОЛ -> МЕҢ КОЛ сүзләреннән. Шулай булгач Рус телендәге ТАТАРО-МОНГОЛСКОЕсын да шушы күзлектән карасак, бу сүзтезмәсен ТАТАРНЫҢ МЕҢ КОЛЫ дип аңлап була. Һәм шулай булгач Чыңгыз гәскәре алдында татарлар бармаган ә татарларга кулга төшкән МЕҢ КОЛ барган.

№38 (29829) / 14.12.2009 17:16:43

АЛТАЙ -> АЛ ТАУ

№37 (29828) / 14.12.2009 17:13:43

Памир да ике сүздән барлыкка килгән. Тик нинди сүзләрдән икәнен әле язмый торам...

№36 (29825) / 14.12.2009 16:58:26

Тибет -> Ти-бит -> ТАУ БИТЕ сүзләреннән

№35 (29824) / 14.12.2009 16:50:54

Чыңгыз ханның татар булуы исеменнән үк күренеп тора бит аның. Дөресерәге кушаматыннан. Татарлар гына татарча кушамат биргән бит. Кешегә кушамат белән эндәшү татарның төп сыйфатларының берсе, ансы күптән билгеле.
Чыңгыз татарлар кушкан кушамат. ЧЫҢ-ГЫЗ. ЧЫҢ -> Чин, элекеге төрки чин сүзе, хәзерчә Кытый дигән сүз. Ә ГЫЗ -> гизү сүзеннән, яисә аркылы чыгу мәгънәсендә әйтелеп хәзергечә басып алу мәгънәсендә аңлана. Хәзергечә тулы итеп әйтсәк ЧЫНГЫЗ ХАН -КЫТЫЙНЫ БАСЫП АЛГАН ХАН булып чыга. Шул, кылган эше кушаматы булып ябышкан.

№34 (29791) / 14.12.2009 12:11:24

Fqcske , алай дип яза алмаслар, алар үзләре фарсы нәрсә ул дип сораячаклар.ай-яй усал мин бүген))))

№33 (29785) / 14.12.2009 11:51:49

Болай да билгеле,
тыңладым, рәхмәт. Мин гел әйтәм, миңа дала көйләре ошыйрак төшә.Аннары мондый охшашлыкларга артык гәҗәпләнергә кирәкми. Алар адым саен. Иң якындагысы - аерым милләт булып йөргән татар-башкорт аермасы.Чикләр бит тыныч халык теләге белән куелмый.Тыныч халык һәрвакыт аралашырга омтылган, аралашкан.Аларны мәҗбури чикләр белән аерганнар.Хәтта геном человеканы расшифровкалаганда, җир шарындагы халык бер анадан дип әйтеп була дигән хәбәр бар иде баштарак. 

№32 (29784) / 14.12.2009 11:48:04

Персидсике пис,ма - фарсы хатлары дип тәрҗемә ителә торгандыр инде ул.

№31 (29756) / 13.12.2009 21:45:02

Болай да билгеле, 
"Кәкре борынлы "Буа малайлары"", кара әле, мин моны минем башка гына килә торган бредовый нәрсә дип йөри идем, чыннан да андый версияләр бармыни!??77

№30 (29752) / 13.12.2009 20:33:46

//Баш бит ул безгә гарәп һәм инглиз телләрен өйрәнү өчен генә бирелмәгән.//
да, знаю.
вы ещё туда едите.

№29 (29751) / 13.12.2009 20:29:49

Ил: "Так, тут я задумался..."
Уйлан, Ил, уйлан... Кәкре борынлы "Буа малайлары" кебек ныгытып эшләт башыңны! Югыйсә, кайберәүләр шул малайлар борынгы заманнарда һәм соңрак урта гасырлардан башлап бүгенгә кадәр иҗат иткән тарихи әкиятләрне тәкрарлаудан әле һаман да уза алмыйлар.Баш бит ул безгә гарәп һәм инглиз телләрен өйрәнү өчен генә бирелмәгән.

№28 (29734) / 13.12.2009 17:24:58

Шундый кешеләр яхшы бәя биргәч, юкка түгел, юкка түгелдер. Бигрәк киңкырлы, ординар булмаган кеше икән авторы. Уйлавымча, калган главаларда да бардыр ул талант дигән нәрсә. Без генә белми ятабыз бугай. Менә бу астагы хезмәткә дә авторның кулы тигәндер бит, тезкасы булмаса)
Шарафутдинов Г.С., Сибагатуллин Ф.С., Аджибеков К.К. и др. \"Холмогорский скот Татарстана; эволюция, совершенствование и сохранение генофонда\". – Изд. КГУ, 2004.

№27 (29731) / 13.12.2009 16:49:02

//башка кельтларның (“ку+ил+эт”ләренең)//
так. тут я задумался...

//кәкре борынлы “Буа малайлары” аны нык үзгәртеп бетергәннәр. //
а вот тут я вынужден спросить. это про что?

№26 (29729) / 13.12.2009 16:16:52

Ил,
Deep Forest – Lament: монголча “Кара урман”ның, сүзләре белән беррәттән, жанры да кызыклы – “елау”, “ялвару”.
Бобби Макферрин: Шотландиянең, Ирландиянең һәм башка кельтларның (“ку+ил+эт”ләренең) төп халкы музыкасы да борынгы заманнарда пентатоникага нигезләнгән булган, күрәсең. Хәзер, әлбәттә, кәкре борынлы “Буа малайлары” аны нык үзгәртеп бетергәннәр. Мин ике халык җырының сүзләрен татарчага тәрҗемә итеп, музыкантларга тыңлатып карадым. “Бишек җыры” (An Irish Lullaby) һәм “Таулар үтеп кил безнең илгә” (Come by the Hills) дип атала алар. Заманча татар җыры дип кабул иттеләр икесен дә. “Тик нигә соң боларның көйләре шулкадәр кыланчыклы?” – диделәр. Үзебезчә, йөрәккә ятышлырак итеп булмый идеме аларны, янәсе.
Чыннан да, биредә безнең тарихчыларны уйландырырлык нәрсәләр күп.

№25 (29719) / 13.12.2009 10:42:59

Болай да билгеле, 

алары болай да билгеле ич инде, чыннан да. тибет, кытай... пентатоника...

мин дә бераз табышларым илә уртаклашыйм әле.

Deep Forest - Lament
http://www.youtube.com/watch?v=2QEYOMpsEOk
сүзләрен тыңлагыз әле. кызык.
\"ааннан чыгаарга араа чиикле...\" :)

хәзер гомумән пентатоника хакында. суперсупер бобби макферрин. обязательно тыңлап карагыз әле аны сез! гадәттә, аны менә бу җырын гына беләләр
http://www.youtube.com/watch?v=l9K4BKkLaCI

ә менә монысы пентатоника инде.
менә бит, ул якларда гыйльми фестивальләр ясыйлар!
http://www.youtube.com/watch?v=ne6tB2KiZuk

ну и наконец.
искиткеч бер сюжет
http://burrru.livejournal.com/60025.html
бер үк көйгә җырлана торган җыр. грек, төрек, серб, босния, болгар гарәп...
барысы да бу җырны үзенеке саныйлар.
кызык!!!

өзекләрен генә карый идек.
ниһаять, менә фильмның тулы варианты
http://video.google.com/videoplay?docid=4394315735123280123#

№24 (29718) / 13.12.2009 07:33:19
№23 (29715) / 13.12.2009 01:34:42

Иркә,зыярат коймасына,аннан алда мәчеткә (үзем тәкъдим керткән идем,акчаны каян табарга икәнен,мәчет төзү турында хыял барлыкка килгәч,авылда:авылдашларга һәм авылдан чыгып,башка җирләрдә яшәүчеләргә мөрәҗагәть итү турында) ,гади эшче буларак,өлеш керттем.Акча *уйный*(кыйммәте көн саен үзгәрә) торган вакыт иде.
Авылым халкы,булган,тиз өлгерттеләр,акча ныклап *уйнарга*, өлгерә алмый калды.
Олпатлар дип,иң беренче чиратта: Ф.Галиев,Индус Таһиров,Р.Хәким,.Һ.б.ларны әйтәм.
Хәерле төн,иртә!!!

№22 (29714) / 13.12.2009 00:16:02

ярар, тыныч йокы!!!!))))

№21 (29713) / 13.12.2009 00:10:23

Кигәвен, 
ой кигәвен белмим)))))Мин бер элегрәк язган идем. бер бала мобильник булмаган өчен асылынып үлде бит әле. шул вакытта.Коммерсантлар мобильниксыз син кеше тугел пачти дип зомбировать итәләр башта реклама белән яшьлләрне, аннары үзләре дә моның шулай тугел икәненә ышангач, мәчет салдыралар дип. Ну, бюджет акчасына салдырып куйгандыр инде.ярый инде, тартсаң, сузсаң, башка берәү җилгә очырыр иде дип тынычланырга буладыр бәлки.зыярәт коймаларына авылда без үзебез җыйдык, ничава.
Олпат дип кемне әйтәсең соң син!?

№20 (29712) / 13.12.2009 00:01:56

Болай да билгеле, ссылкасын төгәлрәк бирсәң, тыңлыйм))))

№19 (29711) / 12.12.2009 23:59:32

Иркә,Сәүбәнович,Апаз авылында(Арча районы) мәчет салдырды,зыярат коймаларын рәтләтте,министр(авыл хуҗалыгы),глава(Норлатта) һ.б.булып эшләде.
Китап чыгаруы турында,тарих һәм китапның нәрсә икәнен белгән олпат кешеләребезнең фикерләрен дә укыгач,гомумән,уңай фикер калды Сибгатуллин Фатих Сәүбән улы турында.Күбрәк булсын иде әле,шундыйлар...

№18 (29710) / 12.12.2009 23:59:19

Иркә,
Ялгыш җибәргәнмен: Dekyi Tsering - 14 нче Далай Ламаның әнисе, теге җыр аңа багышланган, аны Kunga исемле (сәхнә кушаматы)егет башкара. Тагын әле Tsering Dekyi исемле җырчы да бар (хатын-кыз), Һиндстанда яшәүче Тибет кешесе. Тыңлап кара, иренмичә генә.
Тибет сүзе төрки телдән алынган, җирле телдә Thubta дип атала. Ягъни "Түбәсе" ("Дөнья" сүзе төшеп калган булса кирәк). "Памир" сүзе дә фарсы-таҗикъ телләрендә "Дөнья түбәсе" дигәнне аңлата.

№17 (29709) / 12.12.2009 23:56:12

Абдыраган, 
уф үләм(((

№16 (29708) / 12.12.2009 23:53:20

Башкортстанда бер шундый табиб бар әле, мулдашевмы, юлдашевмы!? Доктор медицинских наук, хирург -офтальмолог. Бәлки яхшы хирургтыр. Операцияләрен генә ясап ятса да бит! Тибетта нидер эзләп йөри. Шул турыда яза. Укый башласаң, төкерәселәр килә башлый. Кешенең хәтта 10класс дәрәҗәсендә физика һәм химиядә белеме юк. Фикер йөртүеннән мәктәптә ваще физика , химия дәресләрендә бөтенләй булмаган ахры дигән фикер туа. Доктор наук!!!!! Китабы артында үзе үк бер биология фәннәре кандидаты хатын урнаштырган. Ул хатын да аңа:"Китапларыгызны уйлабрак язсагыз икән, сез бит фән кешесе, фәнни эшчәнлегегезгә зыян килүе мөмкин", - дигән.

№15 (29707) / 12.12.2009 23:48:43

Иркђ, ие шул. Тик кайсыдыр раунда тогел, Нурлатта. Элек ул Норлат иде, Саубаныч аны узгэртте Нурлат дип...
Бай кешелэр китаб да чыгара, барын да эшли.... алар шэб кешелэр, мин аларга хэйкэл куеп яшэем

№14 (29706) / 12.12.2009 23:37:55

Абдыраган, 
ул теге кайсыдыр районда глава булган сәүбәнович шту ли!?

№13 (29705) / 12.12.2009 23:34:50

Никтер укыйсы килми бу китабны, эллэ Фатих абыйныкы бугангамы икэн? Белмэем. комментларны да укымадым. Мин тарих белэн кызыксынмаучы кешедэ тогел югыйсэм.

№12 (29703) / 12.12.2009 23:34:17

Болай да билгеле,мин бәләкәй чакта стенада яшел радио эленеп тора иде. Шуннан Вашингтон, Кенеди дип сөйлиләр башта. Аннары дустыбыз Мао турында китә иде суз. Аннары Кытай музыкасы тапшырабыз, диләр иде. Мин:"Нинди Кытай булсын бу, бу татарча көй бит," - дип уйлый идем.  

№11 (29700) / 12.12.2009 23:30:08

Миңа бер Мари малае биреп торгание татарлар турында китаблар.Ялгышмасам авт.Крупняков."Акпарс","Марш Акпарса" 3томда.Бу кайчандыр 79-85еллар иде бугай.Бу китаблар тарихи роман дип аталдылар.Андагы фантазия...тарихның Т хәрефедә юк иде.

Әйтәсе килгәнем,булсын бу китаб, тарихи роман -фантазия автора.Научный китаб түгел бит.Күбрәк язсыннар!!!!

№10 (29695) / 12.12.2009 23:07:44

укыр идем. укымасам да күз төшерер идем. кызык бит. сңгы арада татар тарихы турында китаплар,хезмәтләр чыга,Аллага шөкер

Н.Гариф китабыныкы кебек, Овчинников тагын судка бирсә...менә дигән пиары да булачак

№9 (29694) / 12.12.2009 23:07:30

Чыннан да,җәмәгать,http://www.youtube.com сайтына кереп, Тибет музыкасын тыңлап карагыз әле. Гаҗәеп охшаш безнекенә, ләкин милли үзенчәлекләре дә күп. Сирәк кенә булса да төрки сүзләр дә очрый җыр текстларында. Бу, әлбәттә, бүгенге ялган тарихны фаш итә торган күренеш. Миңа бигрәк тә Basang, Rigzin Dolma, Dekyi Tsering исемле җырчылар ошый. Соңгысының Ama ("Әни")дигән җыры үзәккә үтә торган, сүзләре аңлашылмаса да...

№8 (29662) / 12.12.2009 01:57:16

ой.
карале.
чудо.
Әтилле.
щас так надо писать, да???

хммм...
тилевидение бар иде.
хәзер менә ә-тил-л-е

№7 (29661) / 12.12.2009 00:11:41

Алмаз, 
вот именно.әгәр тарихны фән дәрәҗәсендә өйрәнү турында барса, кытай, монгол телләрен белеп, тарихи чыганаклар белән эшләргә кирәк.Моңа бит бер гомер дә җитә торган әйбер түгел. Чыңгыз ханны үзебезгә генә приписывать итеп куйсак кыюлык җитеп, башка Урта Азиялеләр ни ди инде!Башкаларын да шулай ук. үзгәре Алар без түгел, алар бүгенге көндәге мөстәкыйлҗ дәүләтләр.
Фәнни тарихны бүгенге дәүләтләр чигенә сыйдырып өйрәнеп булмый. Дәүләт чикләрәре, халыклар телләре бик тиз үзгәреп тора.хәтта минем гомерем эчендә генә дә чикләр нинди үзгәреш кичерде. Тел белән дә шулай ук.Русскоязычный татарлар х.б. барлыкка килде. 500 елдан ничек итеп өйрәнерләр икән бу турыда????
Ничектер борынгылык белән горурланырга тырышу кебек кенә тоела бу юнәлеш миңа.Мин бу сыйфатны ничек начар икәнен аңлатырга сүз тапмадым бу моментта. Кеше, дәүләт бүген эшли торган эшләре белән горурланырга тиеш.Кеше кайчандыр ничек яшәгәнен түгел, бүгенгесен кайгыттырга тиеш. аңы җитәрлек дәрәҗәдә булса билгеле.
Тарих минем өчен бары гади кызыксыну. Берәр кешенең тарихтан нәтиҗә ясап, нәрсәдер үзгәрткәне бармы!?

№6 (29658) / 11.12.2009 23:50:30

Карагыз әле, беләсезме мин ничек уйлыйм. Татар халкының тарихы турында бәхәсләр әле бик-бик озак еллар тынмаячак. Фатыйх Сәүбәнычның китабын тотып, актарып карадым, ләкин җентекләп укырга туры килмәде әле. Шулай да әйтә алам: бу китапта язылганнарга ышанып утырсаә, дөрес булмаячак. Чөнки башка тарихи әкиятләргә таянып кына язылган хезмәт! Татар тарихын теләсә кем теләсә ничек боргалап яза бит хәзер... Шулай да, укып чыгарга тырышыгыз, анда хак фактлар да күп.

№5 (29654) / 11.12.2009 23:34:33

Табиб, депутат, тарихчы, механик -киң спектр однакы....Па-а-чти Леонардо да Винчи...

№4 (29653) / 11.12.2009 23:29:05

"От Аттилы до Президента"
капес...

№3 (29651) / 11.12.2009 23:15:08

Фатих Сибгатуллинның һөнәри белеме нинди? Хәзер депутатларны билгеләп куйгач, без аларны белмибез -ул кем??

№2 (29650) / 11.12.2009 23:12:43

Бу китап кибетләрендә бармы соң??

№1 (29648) / 11.12.2009 22:48:15

капес...

▲ Өскә

www.work-zilla.com

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Казан филармониясе
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Фирдүс Тямаев
Шаян
Татаркино
Балмай
Раяз Фасихов
MINBAR
Татарстан Диния нәзарәте