поиск новостей
  • 30.11 "Җинаять һәм Җәза", 12+, Минзәлә татар дәүләт драма театры, 15:00
  • 01.12 "Про моря и про маяк.Про мальчиша", 8+, Әкият курчак театры, 11:00
  • 01.12 "Хуш, авылым.Хыял", 16+, Камал театры,14:00
  • 01.12 XIII Бөтенроссия яшь режиссура фестивале ачылышы, "Камыр батыр", 6+, Кариев театры, 17:00
  • 02.12 "Иваново детство", 14+, Казан яшь тамашачы театры, 18:30
  • 02.12 "Адәмнәр",16+, Әкият курчак театры, 18:30
  • 03.12 "Кроткая",16+, Әкият курчак театры, 15:00
  • 03.12 "Таң вакыты",16+, Камал театры, 15:00
  • 03.12 "Сиротливый запад", Кариев театры, 18+, 18:00
  • 04.12 "Алмачуар", 6+, Кариев театры, 15:00
  • 05.12 "Цацика идет в школу", 6+, Кариев театры, 13:00
  • 05.12 "Шобага", 12+, Кариев театры,18:00
  • 11.12 «БОЛГАР РАДИОСЫ»НЫҢ IX МИЛЛИ МУЗЫКАЛЬ ПРЕМИЯСЕ ОНЛАЙН! "ТНВ-ТАТАРСТАН" һәм "ТНВ-ПЛАНЕТА" телеканалларында!
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. "Фәрештә түгел". УНИКС
  • 14.12-19.12 Илсөя Бәдретдинова. Фәрештә түгел. КСК "Уникс"
  • 18.12 Татар җыры. «Казань Экспо», И.Шакиров ис. концертлар залы. 17:00
Бүген кемнәр туган
  • 27 Ноябрь
  • Илназ Баһ - җырчы
  • Александр Славутский - мәдәният хезмәткәре
  • Камияр Байтемиров - дәүләт эшлеклесе
  • Айгөл Әхмәтгалиева - язучы
  • Николай Коновалов - җырчы
  • Гөлсинә Галимуллина - язучы
  • Хәйдәр Гайнетдинов (1952-2000) - язучы
  • Рәфыйк Мадьяров - көрәшче
  • Рим Синәкәев - көрәшче
  • Наил Әхмәтов (1926-2006) - галим
  • Диләрә Әүхәдиева - актриса
  • КАЗАН ШЭХЭРЕНДЭ КАР КОРЭУ, ГРУЗЧИК, ГАЗЕЛЬ ХЕЗМЭТЕ КУРСЭТЭБЕЗ. 89196271171
  • требуется дворник,центр Казань, 89377734777, в день2-3 часа
  • ДВОРНИК ИР КЕШЕ ЭЗЛИБЕЗ ЭШ УРЫНЫ УЛ.ЧУЙКОВА УРНАШКАН, 67 ЯШЬТЭН ОЛЫ БУЛМАСЫН! 5/2 7:00,16:00 БЕР СЭГАТЬ ОБЕД ТЕЛ 89957664503
  • Актаныш.услуги:жалюзи рулонные шторы рольставни рольворота ,ремонт москитных сеток 89375814252 Айдар
  • Актаныш. Натяжной потолок урнаштырабыз. Килеп улчәү, консультация бушлай, светильниклар да куябыз. Актаныш, Актаныш районы буенча эшлибез 8-937-581-42-52 Айдар
  • Яхшы хэлдэге " Рубин 6" баян сатыла. Бэясе- 15000 сум. Тел: 89196439407
  • Гитара сатып алам 89274846434 Актаныш
  • Общежитиедә бүлмә снимать итәм, Авангардная, Техническая урамнарыннан.(Хозяйкадан)89274823084
  • Актаныштан йорт яки 2-3 булмэле квартира сатып алабыз тел 89506668765
  • Куплю гитару Актаныш 89274846434

 

 
 

 
Архив
 
04.05.2009 Җәмгыять

ҖИҢЕЛ УКЫЛМАСКА ТИЕШ ШИГЫРЬ!

Шигырьнең дәрәҗәсен төшерүче сәбәпләр күп. Без, ихтимал, ул сәбәпләрнең кайберләрен – иң өстә ятканнарын гына күрәбездер әле. Чынлап та, тулы бер китаптан, зур шигырь бәйләменнән ни өчен санаулысына, аерым юлларга гына тукталасың, игътибар итәсең, тәэсирләнәсең, истә калдырасың? Күңел халәте, вакыт, әзерлек, зәвык һ.б. нәрсәләр бар – алары мәгълүм... Ләкин бер үк шигырь күпләрнең күңелен били ала икән, димәк, анда «программаланган» да нидер бар?! Җыр – сер, ди халык, һәм һәр шагыйрь ул сергә үз ачкычын эзли. Шигырь басуында үзенә бер кишәрлек алып калу турында гына кайгырткан авторга серне ачарлык ачкыч кирәк түгел. Аның шигыре, каккан казык кебек, нык тырпаеп тора. Әмма... Укучыга коры казык түгел, күз алдында тамырлану, үсү, яфрак яру кирәк...

Без прозадан да хисләр чынлыгы, хәрәкәтләр чынлыгы эзлибез. Документаль әсәрләрнең көтебрәк алынуы, кулдан кулга йөртеп укылуы тикмәгә генә түгелдер.

 

Галәм язмышы өчен шәхси җаваплылык турында чиләк төбе кагу төсендәге купшы юлларга кем мохтаҗ?

 

Штамп әнә шулай формадан эчтәлеккә үтеп керә: темада яңа чишелеш тәкъдим итмәү, фикер очкынының бик тиз сүнеп калуы рәвешендә чагыла. Изге темаларны да үтемле товар итеп ваклау, бер өлге буенча «тиражлау» очраклары эчне пошыра. «Гөнаһысын кая куярбыз, егетләр?» – дип әйтәсе килә башлый.

 

Шигырь арты шигырь укыйсың: барысы да дөрес, барысы да мәгълүм... Һич аңлашылмый: нинди максат белән әле Кояш системасы өчен кайгыртучы «фәйләсуф» булып күренергә тырышабыз? Газета хәбәрләрен нигә дип рифмалаштырабыз? Модасы шулмы, заман гаме белән янган булып күренәсебез киләме? Авторның чын йөзе, тормыш позициясе урынын тышкы кыяфәт – поза ала бара. Бер табылган алымнар, темалар, образларны ахыргача сыгу хәтта иҗатлары белән танылып өлгергән шагыйрьләрнең дә кызыклы дөньясын кызганыч хәлгә китерә – ахыр чиктә бер даирә эченә бикли бара. Аларда шигырь – тәкә мөгезе шикелле – үз эченә бөтерелеп, башына кайтарылып үсә башлый: гамәлгә яраксыз, гарип бер нәрсәгә әйләнә.

 

Бәлки, поэзиядә... юк, поэзиядә генә түгел – прозада, драматургиядә һәм тәнкыйтьтә дә дөньякүләм әйберләр турында сүз куертып, аяк астындагы туфракны онытып җибәргәләү, җирдән аерылу, ниндидер бер боҗрага бикләнү, йомылу менә шундый – тормышның үзендәге сәер хәлләргә иш булып чыкмыймы икән?..

 

Әнә сәхнәдә нидер хәл итәләр, шаулашалар, гөж киләләр,– тик әйтерсең лә башка телдә сөйләшәләр...– тамаша залына «ут» күчми. Бу хәлне кайбер авторлар һәм артистлар үзләренчә аңлыйлар: кинәт сәхнәдә арзанлы трюк, кылану, тамашачыны көлдерергә тырышу башлана. Ләкин, кем әйтмешли, «егылып көлә халык... автордан һәм актерлардан көлә!» Сәхнәдәге вакыйга, хәтта үзалдына яшәгән кебек тоелганда да, нәкъ менә тамашачының килеп кушылуына, аның бер почмактан килеп күтәрешүенә мохтаҗ! Әҗәлдән улын саклап калганда, Әлмәндәр картның ихласлыгын һәм гаҗизлеген тоюдан елап утырабыз бит әле...

 

Минемчә, кайчакта шигырьгә дә әнә шундый гаҗизлек,  укучыны үзе дә сизмәстән катнашып китәргә «котырту» хикмәте җитеп бетми!

 

Югарыда искәртеп үтелгән хәлдән – бер боҗрага бикләнү, йомылудан чыгу юлын әдәбият үзе үк эзли. Игътибар итәсездер, соңгы еллар  поэзиясендә,  көчле бер агым булып, сурәт, проблема һәм фикер колачы ягыннан прозага һәм драматургиягә тартылу бара. Проза һәм драматургиядә исә лирик башлангыч, моң, укучы-тамашачы белән эчкерсез багланышка омтылу, ачылу тенденциясе көчәя. Замандашның күңел төпкеленә карау, аңа турыдан-туры мөрәҗәгать итү, укучыны хәтта кайсыдыр чаты белән бераз эләктереп алу – битарафлыктан уяту, эшкә-хәрәкәткә чакыру... Шигырь тәэсир итсен өчен – җиңел  укылмаска тиеш!

 

Янә бер Р. S. «...Җиңел укылмаска тиеш!» дигән җөмлә ташка басылып чыккач, кайберәүләр моны, ким дигәндә, изге кануннарга кул күтәрү дип аңлаганнар, имеш. Аларны тынычландырырга мәҗбүрмен: соң, әлбәттә, шигырьдә фикер буталчыклыгына яисә тел кытыршылыгына, ритм чатаклыгына өндәргә мөмкинме! Шөкер, арабызда үзләрен ирекле шигырь язам дип белүчеләр болай да бар. Чын шигырь – «ирекле»ме, «ак»мы ул яисә традиционмы – һәрвакыт үз калыбында туа. Көе-авазлары белән колакны иркәләсә дә, кабат-кабат уйландырырлык, бәлки, төн йокыларын алырлык дәрәҗәдә «авыр укылышлы» шигырьләр яши дөньяда. Шулардан беренче булып күңелгә килгәне, әйтик: «Гариб моң бар өнендә җил-җиләснең – Туган илләрдән искән җил димәссең...». Бу ике юлдан соң инде күпме шигырьләр бер балкып сүнгән һәм сүнәчәк, ә болар утлы күмер кебек гел көйрәп тора, аз гына җил исеп кую белән, бәгырьгә төшеп, яна башлыйлар...

 

Юк, җиңел укылмаска тиеш шигырь!

 

«Гамәл дәфтәре» китабыннан.


Мөдәррис ВӘЛИЕВ
Мәгариф
№ --- | 04.05.2009
Мәгариф печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№10 (18130) / 11.05.2009 09:54:42

Болай да билгеле, Татар халык ижаты беркайчан да бетмес. Ул ижат әлегә дефтерлерде хем кунеллерде. Туасын конен котеп ята.

№9 (18125) / 10.05.2009 21:00:50

Шулай да, минемчә, Мөдәррис әфәнде юкка борчыла: шагыйрь булып китеп, бүгенге "бөекләр"нең урынын алам, дип, атлыгып торучы яшьләр юк дәрәҗәсендә бит инде болай да. Татар шигъриятенең тамырлары 60-70 нче елларда киселде: нәкъ шул заманда бетерә башладылар да инде моңарчы районнарда, авылларда гөрләп эшләгән әдәби түгәрәкләрне. Яңа җитәкче яки мөхәррир җибәрерләр иде дә, тегесе, үзен күрсәтер өчен, эшне булганны җимерүдән башлар иде: янәсе, графоманнар үрчетеп ятмагыз әле монда, без бар бит әле, тагын кем кирәк сезгә?
Кайсы халык шагыйре бүген күкрәк сугып: "Минем фәлән хәтле шәкертем бар!" дип мактана ала? Тагын ун елдан соң инде, "гариб моң чыгарып", рифмалаштыра белүчеләр дә калмаячак бездә.

№8 (18055) / 08.05.2009 11:11:14

э шулай да цензура комачауламас иде...

№7 (17875) / 04.05.2009 23:13:53

Вәлиеа әфәндегә вакыт - иң яхшы критик, дип кенә әйтәм. Тел төбе яңадан цензура кертү булмаса, шәхси фикер булып калырлык мәкалә

№6 (17869) / 04.05.2009 20:29:18

Leisen, 
мин алдагы абзацларын да не ахти.
стиль ошамады.
ә соңгысына килгәндә.
автор мантыйксызлана икән, мин нишләтим инде аны...

№5 (17868) / 04.05.2009 19:47:34

ил, соңгы абзацны укып җиткерә алмагансыңмы соң?

№4 (17866) / 04.05.2009 19:13:47

Шигырьгэ торле чорда торле критерийлар булган. Мэсэлэн, Г.Эпсэлэмов "Яшь тавышлар" дигэн пачти сезнеке кебек язмасында (“Кызыл Татарстан”, 1948, 3 апрель) шигырьлэр хэм шагыйрлэр турында болай дип яза:
“Яшлђр арасында њзенећ књп язуы белђн аеруча књзгђ ташлана торган артиллерист-шагыйр Мђхмњт Хљсђеннећ сугыш турындагы шигырьлђренећ књпчелеге бњген инде искереп тђ љлгерделђр. Моны нђрсђ белђн аћлатырга? Тљп мђсђлђ – М.Хљсђеннећ шигырьлђрендђ њсеп, љлгереп ќиткђн поэтик фикер булмауда. Аныћ бу шигырьлђре кешегђ тормышны танып белњдђ файда итђ торган нинди дђ булса яћа бер фикер ђйтњ, ныклы уйлану џђм тирђнтен кичеренњ нђтиќђсендђ тумаганнар, ђ шигырь язасы килгђнлектђн барлыкка килгђннђр.
Шул ућайдан яшлђр иќаты љчен икенче мљџим ќитешсезлекне дђ књрсђтеп њтик. Туган ил, Ватан темасына бездђ бик књп шигырьлђр язылды. Лђкин, кызганычка каршы, књп кенђ шигырьлђрдђ туган илгђ булган мђхђббђт, социалистик илгђ булган мђхђббђт буларак яћгырамый. Менђ Фидаил Гафуровныћ “Туган ил” шигыре. Анда нђрсђлђр генђ юк: Идел дђ, Казан арты да, књллђр, сукмаклар, айлар, йолдызлар – барысы да бар. Ђмма, социалистик илнећ монда бер генђ сыйфаты да юк. Менђ шундый шигырьлђр идеясыз шигырьлђр була да инде.”
Тагын бер егерме елдан жинел укыла торган шигырьлэр сорарлар...

№3 (17862) / 04.05.2009 18:52:21

//Шигырь тәэсир итсен өчен – җиңел укылмаска тиеш!//

хохо.
Тукай vs. Дәрдмәнд

№2 (17860) / 04.05.2009 18:47:21

мин чын шагыйрьләрдән мондый фикерләрне күптән көтә идем. ниһаять...

соңгы вакытта эте дә бете дә шагыйрь(!), композитор(!),җырчы (!)булып китте. ни турында, кем турында, кем җырлый --караучыга барыбер була башлады.гайрәт чикте тәмам. шулай да күңел һаман чын шигырь, моң тулы җыр,җанны кузгатырлык әсәр эзли...табуы гына авыр!

№1 (17855) / 04.05.2009 17:40:29

Кунелемнен диварларын тырмалаган, емма еле хаман кунелне ертып чыгып бетмеген бер тошенчене, фикерне чыгарып "манчыган" Модеррис ефенде! Кызык хем дорес дип уйлыйм.

▲ Өскә

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Татар дәүләт филармониясе
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Шаян
Татаркино
Татарстан Диния нәзарәте
ЕлМай
Татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе
«Элита»
Piter.tatar