поиск новостей
  • 08.12 "Алтынч[ае]ч", 16+, Кариев театры, 13:00
  • 09.12-18.12 Илсөя бәдретдинова. Уникс. 18:00
  • 10.12 "Ромео һәм Джульетта", 16+, Кариев театры, 18:00
  • 11.12 "Йосыф", 16+, Кариев театры, 18:00
  • 14.12 "Былбыл бакчасы", Лилия Зщйнуллинаның юбилей концерты, 6+, Кариев театры, 18:30
  • 16.12 "Мио, минем Мио", 6+, Кариев театры, 18:30
  • 16.12 "Милли моңнар" концерты. Тукай музее. 0+
  • 17.12 "Бәхетле көнем", 0+, Кариев театры, 13:00
  • 17.12 "Мәхәббәт күгәрченнәре", 16+, Кариев театры, 18:00
  • 19.12 "Агыйдел" дэулэт жыр-бию ансамбленен юбилей концерты.Г.Тукай ис.филармония концертлар залы, !8:30
  • 20.12-27.12 "Галәм кунаклары һәм яңа ел", 0+, Кариев театры, 10:00, 13:00
Бүген кемнәр туган
  • 08 Декабрь
  • Әхсән Баян (1927-2013) - язучы
  • Илдар Әхмәтов - җырчы
  • Резидә Сәлахова - актриса
  • Ирек Фәйзуллин - дәүләт эшлеклесе
  • Галимә Ибраһимова (1909-1984) - актриса
  • Наил Мөхәммәдьяров - штангачы
  • Николай Столбов (1910-1942) - хәрби
  • Габделбари Сәетбатталов (1883–1969) - галим
  • Бюджет оешмасына библиотекарь кирэк. тел.8(843)236-97-91
  • Ремонт очков, ювелирных изделий, замена батарейки в часах, заточка парикмахерского и маникюрного инструмента. Качество и гарантия. Низкие цены. Опытный мастер. г.Казань, Амирхана, 71. +79600430099, Айнур Тулырак: https://matbugat.ru/ads/
  • Үзебезнең умарталыктан бик яхшы сыйфатлы карабодай һәм юкә балы сатыла. 1л-500сум. Шулай ук кәрәзле бал, огневка, чикләвекле бал, крем бал да бар. Казан буенча китереп бирү мөмкинлеге дә бар. Теләүчеләр булса, 89625497103 телефонына шалтыратыгыз. Күпләп алучыларга, бик яхшы яңа ел ташламалары каралган)
  • Гвардейская урамында урнашкан 2 булмэле фатирга озак вакытка татар кызларын,яки татар гаилэсен кертэбез.Бэясе 20 мен+ ком тулэулэр.89050259315
  • Ит өчен һәм асрар өчен нәселле буаз сарыклар сатыла. Телефон: 895200302799
  • Казан шэхэре батыршина урамында урнашкан 2 булмэле фатир арендага бирелэ.Яшэу очен барлык унайлыклар да бар.89274086591 Риелторларны борчымауларын сорыйм.
  • Зеленодольск районы, Карәтмән авылында (Казаннан якынча 40 км) 25 сутый тигез җир участогы сатыла. Йортка фундаменты да бар. Газ, су, электричество участокка кадәр китерелгән. Бәясе 850 мең сум. Тел. 89179068047
  • Бюджет оешмасына библиотекарь кирэк. тел.8(843)236-97-91
  • Продаю козу дойную нубийскую 15т Лаишевский район 89872137756 а также есть индоутки
  • Казан шэхэренең Киров районында фатир эзлим. Эшли торган татар кызына. Ватсап 89393966212

 

Архив
 

 

04.05.2009 Җәмгыять

ҖИҢЕЛ УКЫЛМАСКА ТИЕШ ШИГЫРЬ!

Шигырьнең дәрәҗәсен төшерүче сәбәпләр күп. Без, ихтимал, ул сәбәпләрнең кайберләрен – иң өстә ятканнарын гына күрәбездер әле. Чынлап та, тулы бер китаптан, зур шигырь бәйләменнән ни өчен санаулысына, аерым юлларга гына тукталасың, игътибар итәсең, тәэсирләнәсең, истә калдырасың? Күңел халәте, вакыт, әзерлек, зәвык һ.б. нәрсәләр бар – алары мәгълүм... Ләкин бер үк шигырь күпләрнең күңелен били ала икән, димәк, анда «программаланган» да нидер бар?! Җыр – сер, ди халык, һәм һәр шагыйрь ул сергә үз ачкычын эзли. Шигырь басуында үзенә бер кишәрлек алып калу турында гына кайгырткан авторга серне ачарлык ачкыч кирәк түгел. Аның шигыре, каккан казык кебек, нык тырпаеп тора. Әмма... Укучыга коры казык түгел, күз алдында тамырлану, үсү, яфрак яру кирәк...

Без прозадан да хисләр чынлыгы, хәрәкәтләр чынлыгы эзлибез. Документаль әсәрләрнең көтебрәк алынуы, кулдан кулга йөртеп укылуы тикмәгә генә түгелдер.

 

Галәм язмышы өчен шәхси җаваплылык турында чиләк төбе кагу төсендәге купшы юлларга кем мохтаҗ?

 

Штамп әнә шулай формадан эчтәлеккә үтеп керә: темада яңа чишелеш тәкъдим итмәү, фикер очкынының бик тиз сүнеп калуы рәвешендә чагыла. Изге темаларны да үтемле товар итеп ваклау, бер өлге буенча «тиражлау» очраклары эчне пошыра. «Гөнаһысын кая куярбыз, егетләр?» – дип әйтәсе килә башлый.

 

Шигырь арты шигырь укыйсың: барысы да дөрес, барысы да мәгълүм... Һич аңлашылмый: нинди максат белән әле Кояш системасы өчен кайгыртучы «фәйләсуф» булып күренергә тырышабыз? Газета хәбәрләрен нигә дип рифмалаштырабыз? Модасы шулмы, заман гаме белән янган булып күренәсебез киләме? Авторның чын йөзе, тормыш позициясе урынын тышкы кыяфәт – поза ала бара. Бер табылган алымнар, темалар, образларны ахыргача сыгу хәтта иҗатлары белән танылып өлгергән шагыйрьләрнең дә кызыклы дөньясын кызганыч хәлгә китерә – ахыр чиктә бер даирә эченә бикли бара. Аларда шигырь – тәкә мөгезе шикелле – үз эченә бөтерелеп, башына кайтарылып үсә башлый: гамәлгә яраксыз, гарип бер нәрсәгә әйләнә.

 

Бәлки, поэзиядә... юк, поэзиядә генә түгел – прозада, драматургиядә һәм тәнкыйтьтә дә дөньякүләм әйберләр турында сүз куертып, аяк астындагы туфракны онытып җибәргәләү, җирдән аерылу, ниндидер бер боҗрага бикләнү, йомылу менә шундый – тормышның үзендәге сәер хәлләргә иш булып чыкмыймы икән?..

 

Әнә сәхнәдә нидер хәл итәләр, шаулашалар, гөж киләләр,– тик әйтерсең лә башка телдә сөйләшәләр...– тамаша залына «ут» күчми. Бу хәлне кайбер авторлар һәм артистлар үзләренчә аңлыйлар: кинәт сәхнәдә арзанлы трюк, кылану, тамашачыны көлдерергә тырышу башлана. Ләкин, кем әйтмешли, «егылып көлә халык... автордан һәм актерлардан көлә!» Сәхнәдәге вакыйга, хәтта үзалдына яшәгән кебек тоелганда да, нәкъ менә тамашачының килеп кушылуына, аның бер почмактан килеп күтәрешүенә мохтаҗ! Әҗәлдән улын саклап калганда, Әлмәндәр картның ихласлыгын һәм гаҗизлеген тоюдан елап утырабыз бит әле...

 

Минемчә, кайчакта шигырьгә дә әнә шундый гаҗизлек,  укучыны үзе дә сизмәстән катнашып китәргә «котырту» хикмәте җитеп бетми!

 

Югарыда искәртеп үтелгән хәлдән – бер боҗрага бикләнү, йомылудан чыгу юлын әдәбият үзе үк эзли. Игътибар итәсездер, соңгы еллар  поэзиясендә,  көчле бер агым булып, сурәт, проблема һәм фикер колачы ягыннан прозага һәм драматургиягә тартылу бара. Проза һәм драматургиядә исә лирик башлангыч, моң, укучы-тамашачы белән эчкерсез багланышка омтылу, ачылу тенденциясе көчәя. Замандашның күңел төпкеленә карау, аңа турыдан-туры мөрәҗәгать итү, укучыны хәтта кайсыдыр чаты белән бераз эләктереп алу – битарафлыктан уяту, эшкә-хәрәкәткә чакыру... Шигырь тәэсир итсен өчен – җиңел  укылмаска тиеш!

 

Янә бер Р. S. «...Җиңел укылмаска тиеш!» дигән җөмлә ташка басылып чыккач, кайберәүләр моны, ким дигәндә, изге кануннарга кул күтәрү дип аңлаганнар, имеш. Аларны тынычландырырга мәҗбүрмен: соң, әлбәттә, шигырьдә фикер буталчыклыгына яисә тел кытыршылыгына, ритм чатаклыгына өндәргә мөмкинме! Шөкер, арабызда үзләрен ирекле шигырь язам дип белүчеләр болай да бар. Чын шигырь – «ирекле»ме, «ак»мы ул яисә традиционмы – һәрвакыт үз калыбында туа. Көе-авазлары белән колакны иркәләсә дә, кабат-кабат уйландырырлык, бәлки, төн йокыларын алырлык дәрәҗәдә «авыр укылышлы» шигырьләр яши дөньяда. Шулардан беренче булып күңелгә килгәне, әйтик: «Гариб моң бар өнендә җил-җиләснең – Туган илләрдән искән җил димәссең...». Бу ике юлдан соң инде күпме шигырьләр бер балкып сүнгән һәм сүнәчәк, ә болар утлы күмер кебек гел көйрәп тора, аз гына җил исеп кую белән, бәгырьгә төшеп, яна башлыйлар...

 

Юк, җиңел укылмаска тиеш шигырь!

 

«Гамәл дәфтәре» китабыннан.


Мөдәррис ВӘЛИЕВ
Мәгариф
№ --- | 04.05.2009
Мәгариф печать

▲ Өскә
Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан китап нәшрияты
Милли Музей
Шаян
Татаркино
Ханский дом
Глобэкс промоушен
Татар телен һәм ТР яшәүче халыклар вәкилләренең<br />туган телләрен саклау, үстерү мәсьәләләре комиссиясе
«Элита»
Piter.tatar