• 25.04 Мунча ташы - "Чамаламадык". Казан. Ленин ис. мәдәният сарае. 18:30
  • 17.05 Элвин Грей концерты. Казан. Спорт сарае. 19:00
Туган көннәр
  • 22 Апрель Гөлнара Сабирова
  • 22 Апрель Әлфис Кыямов (1960-2004)
  • 22 Апрель Илнар Сәйфиев
  • 22 Апрель Илсур Сафиуллин
  • 22 Апрель Гөлназ Гыйниятова
  • 22 Апрель Руслан Айсин
  • 22 Апрель Марат Әмирханов
  • 23 Апрель Руслан Сафин
  • 23 Апрель Рәис Гыймадиев
  • 23 Апрель Гадел Галләмов (1919-1978)
  • Апас районында йорт сатам. 89061108949
  • Сдаётся 1комнатная квартира на длительный срок на улице Адоратского, г.Казань. 10 тыс+ку 89625483773
  • Татар телендә оригиналь фәнни эшләр, диплом, курс эшләре. 8-917-885-45-12
  • Казанда бакча участогы сатыла. Җәйге өе, мунчасы, базы бар. Участок сетка бн әйләндереп алынган. Калганы телефон аша. 89503242217
  • Яр Чаллыда бер булмәле фатир сатыла 89600749356
  • Казанда яңа бик матур сандык сатыла. т.89872219128
  • Диплом эшләре язам. 89179171857
  • Казанда Бертуган Касыймовлар урамында 18 кв.м. бүлмә сатыла яки арендага биреп торам. Тел. 89003243810
  • Актаныш. Ике булмәле фатир сатыла. тел.8-987-414-88-75
  • Апас районы Каратун снанциясендә бер булмәле фатир сатыла. Бәясе 550 мең. Балалар бакчасы, мәктәп, кибетләр якында гына. Балконы да, су кергән, чыккан. Белешмә өчен телефон 89274264525

 

 

 
Архив
 

               

26.12.2017 Матбугат

“Татар газеталарын укырга тәрҗемәче кирәк”

Киенүдә миллилекне саклаган әбиләр торган саен сирәк очрый. Кайчак урамда яулыгын дүртпочмаклап япкан татар карчыгын күрсәм, артыннан озаклап карап калам. Әйтерсең, янымнан тарих үзе китеп бара. Күпләре ныклы белем алу мөмкинлегеннән мәхрүм калган булсалар да, зиһенле, тирән фикерләүче затлар иде мәрхүмәләр.

Русчадан алынган кайбер сүзләрне бозып әйтүләре безгә кызык тоела иде. Әйтик, пушты (почта), липутат (депутат), фамидур, фимидур (помидор), кәпитәнсә (квитанция), пинсә (пенсия) дип сөйләшәләр иде алар. Наданлыкка чутлаганбыз моны. Хәзерге күзлектән карасак, русча сүзләрнең барысын да бозмаганнар, үзебезчәгә үзгәртеп сөйләшкәннәр икән бит.

Бүгенге көндә рус телендәге -ция, -ще иҗекле сүзләрне шулай татарчалаштырып язуны кертү турында фикер белдерүчеләр барлыкка килде. Әйтик, станцияне “ыстанса”, редакцияне “редәксә” дип. Үткәннәргә, әбиләр заманына кайту юк бит инде. Әгәр сүзләрне шул рәвешле язу кабул ителсә дә, халык шунда ук эләктереп алыр дип уйлау хата булыр. Матбугатта ничәмә-ничә еллар буе табиб, сырхауханә, даруханә, икътисад, сәнәгать, дивар дип язылып килсә дә, сөйләм теленә кермәде бит. Элеккечә врач, больница (больнис дип әйтүчеләр дә бар), аптека, экономика, промышленность, стена дибез. Сүзләрне артык татарчалаштырырга тырышу халыкны телебездән читләштерүгә генә китерергә мөмкин. Мисал өчен: милли мәктәпне тәмамлаган чеп-чи татар танышым өенә русча газеталар алдыра. Татар газеталарын уку өчен тәрҗемәче кирәк – алар аңлаешсыз төрки, гарәп сүзләре белән тулган, ди.

Мин тел белгече дә, галиме дә түгел, бары тик үз фикеремне белдерүем. Без, олыгаеп килгән буын вәкилләре, элеккеге әбиләр кебек, алга таба заманча яки алынма сүзләрне бозып әйтеп, яшьләрне көлдермәбез микән, дим.
 
Барысын исәпкә алып, туган телебезгә әллә нинди яңалыклар, үзгәрешләр кертергә омтылмыйча, булганын саклап калырга иде. Соңгы вакытта туган телебез тирәсендә куерган хәлләр болай да борчу тудыра бит. Кайбер рус телле милләттәшләребезнең мәктәпләрдә татар телен укытуга аяк терәп, зәһәрлек белән каршы торулары бигрәк тә аяныч. Сүзләрне үзгәртү белән «вакланып» яту вакыты түгел, дип әйтүем.
 

Галиябану ХУҖИЕВА, Казан
Татарстан яшьләре
№ --- | 25.12.2017
Татарстан яшьләре печать

 
comments powered by HyperComments

Фикерләр

▲ Өскә

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
ТНВ
Addnt.ru
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Туган як
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Яңарыш
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Идел
Gong-TV
Бөтендөнья татар яшьләре форумы
Себерке
Өмет
Диләфрүз
Татарстан Язучылар берлеге
comments powered by HyperComments