• 17.11 Айдар Файзрахманов жырларыннан концерт. Филармония
  • 19.11 Театраль эскизлар. Кариев театры. Керү ирекле 17.00
  • 20.11 #Вагаповфест йолдызлары. Филармония. 18:30
  • 23.11 "Көзге моңнар" концерты. Ленин ис.мәдәният сарае. 18.30
  • 30.11 Нәфкать Нигъмәтуллин концерты. УНИКС. 19.00.
  • 30.11 "Кәҗүл читек". Премьера. Кариев театры. 13.00
  • 01.12 Elvin Grey. Play. Татнефть Арена. 19:00
  • 16.12 "Казан" бию ансамбле концерты. Филармония. 18.00
  • 02.03-04.04 Фирдус Тямаев "Җиде малай идек". Уникс. 17:00
Туган көннәр
  • 16 Ноябрь Зөфәр Харисов
  • 16 Ноябрь Сергей Когогин
  • 16 Ноябрь Нәфкать Нигъмәтуллин
  • 16 Ноябрь Гафиулла Газиз
  • 16 Ноябрь Кояш Тимбикова (1937-2004)
  • 16 Ноябрь Асия Минһаҗева
  • 17 Ноябрь Рифат Фәттахов
  • 17 Ноябрь Рафил Сәләхетдинов
  • 17 Ноябрь Илфат Абдрахманов
  • 18 Ноябрь Наилә Гәрәева
  • Казаннын Роторный урамы, 11 йортында, 3 нче этажда 12 кв.метрлы булмэ сатыла. 4 булмэгэ бер душ, бер туалет. Булган мебель – диван, остэл, холодильник, микроволновка – барысы да шунда кала. идэндэ ленолиум. 1 собственник. бэясе – 670 мен. тел. 89503169494.
  • Балтач районы. Ботлап, ваклап үгез ите сатыла. Ал сан 270 сум, арт сан 280 сум. Казанга китереп бирү мөмкинлеге дә бар. Тел: 89874232810
  • Конопатка эше Балтачтан 89276786281
  • Малайларга 26-27 размер кышкы аяк киеме /демарик/сатыла, карангы-зәңгәр төстә, эче сарык йонлы, бик җылы, ватсапка языгыз, фотоларын җибәрәм 89047619147 Казан шәһәре
  • Яшел Үзән шәһәрендә бөтен уңайлыклары булган 3 бүлмәле фатир сатыла. 5 этажлы йорт, 4 этаж. Бүлмәләр якты, җылы... Ремонты әйбәт. Фатир белән бергә машина кую урыны да бар. Кибетләр, садиклар, мәктәпләр бик якын. Автобус тукталышы да 100 метр ераклыкта. Кухня гарнитуры бүләккә. Бәясе 2400000... Сатулашу мөмкинлеге зур. Тел. 89172221996
  • Яхшы хэлдэге, бер генэ хужада булган чит ил машинасы сатып алам. 89053171491
  • Чистартылган эшкэртерлгэн казлар сатыла, Казанга китереп биру момкинлеге бар) 89506660021
  • Ботлап угез ите сатыла. 280 сум. Актаныш. 89600650720
  • Каен утыны сатыла. Казан һәм аның тирәсендәге районнарга, өегезгә кадәр илтеп бирәбез. +79377774768 Искәндәр.
  • Бигичева урамы 4 йортында Өч бүлмәле фатирның бер бүлмэсе арендага бирелэ. 8 мен. 89872147611

 

 

 
Архив
 

26.09.2017 Экология

Халык синоптигы Әмир Шәрәфиев киләсе кышка ФАРАЗ ясады

Газета укучыларыбызга халык синоптигы Әмир Шәрәфиев исеме яхшы таныш. Суык көннәр артык озакка сузылса, яңгырлар бертуктамый ява башласа, берәр өметлерәк сүз ишетмәбезме дип, аңа шалтыратабыз. Әйткәннәре рас килеп бара.

Пасхада суык булды, салкыннар 40 көнгә кадәр барачак әле, дигән иде, чынлап та, шулай булды. Июньнең салкын киләсен май башында ук юрап куйган иде. Хәвеф-хәтәрләр, җил-бураннар да шактый булачагын, яшелчәләрнең артык уңмаячагын да кисәткән иде. Аның белән телефоннан еш аралашсак та, үзе белән шәхсән очрашкан юк иде. Балтач районына юлыбыз төшкәч, Янгул авылына барып, халык синоптигының үзе белән күрешеп чыктык.
 
 
Әнвәр Шәрәфиев тумышы белән Арча районының Урта Пошалым авылыннан булса да, гомер буе Балтачта яши. Пединститутның география факультетын тәмамлап, үз районына эшкә кайта, 1971 елда исә Балтачка килеп төпләнә, география, биология, музыка дәресләрен укыта, мәктәп директоры булып та эшли. «Җәлил хәзрәт Фазлыевны да укыттым әле мин», – дип горурланып әйтеп куя ул. Үзе эшләгән мәктәпләрдә, һава торышын күзәтеп тору өчен, метеорологик мәйданчыклар ясаган. Әмир абый безгә зур-зур гына амбар кенәгәләрен күрсәтә. 1978 елдан бирле бөтен күзәтүләрен шунда язып бара икән. Шушы көнгә кадәр, бер генә көнен дә калдырмыйча, теркәп барган. Ул анда көннең иң югары һәм иң түбән температурасын яза һәм шуларның уртачасын чыгара. Шунда ук җилнең юнәлешен, явым-төшемнәр турында да теркәп куйган. Соңгы елларда фенологик күзәтүләрен: кайчан җиләк өлгерә башлавын, кошларның кайсылары кайтканын, чәчүгә кайсы көнне чыгуларын да терки башлаган. Авылларындагы үлем-китемнәр турында да белешмә табарга була. Элек, интернет булмаган чорларда, Әмир абыйның әлеге дәфтәрләрен колхоз рәисләре, агрономнар да алып торгалаган.
 
 
Аларга карап, чәчүгә, урып-җыюга әзерләнгәннәр. Әңгәмәдәшем әйтүенчә, һава торышы 33 елдан 33 елга кабатланып тора, әйтик, 1984 елгы җәй быелгы җәй кебек булган, бу зур цикл булса, 11 елдан 11 елга якынча охшап килүе кечкенә цикл дип атала. Алты елдан алты елга кыш җәйгә яки җәй кышка охшап килә икән. Халык арасында кәбисә елы начар килә дигән ышану бар. Әмир абый исә аны кире кага. Дөресрәге, кәбисә елыннан соң килгән ел хәвеф-хәтәрле була, ди ул.
 
Сүз иярә сүз чыгып, әңгәмәдәшем халыкның бәрәңгене елдан-ел иртәрәк алырга керешүенә борчылуын белдереп куйды.
– 14 сентябрь көнен элек картлар симәнә көне дип атап йөртте. Шул көннән соң гына бәрәңге казырга керешә идек. 14е бер чиләк бәрәңге казып алып, аны базга урнаштыралар һәм бер атнадан төсен үзгәрткәнме-юкмы икәнен карыйлар. Үзгәрсә, казымый торалар.
 
Хәзер исә бәрәңгене ашык-пошык казып алалар да бәрәңге начарайды дип зарланалар. Ул өлгереп җитә алмый кала. Бәрәңге чыныгырга, суык алып калырга тиеш. Өч-дүрт елдан, бәрәңге сорты бозыла, дибез. Ни өчен бозыла? Бәрәңгегә суык керми кала, кабыгы калынаерга өлгерми. Элек хәтерлим әле: кар яуганда да казыйлар иде аны. Менә дигән бәрәңге була, авыруларга да бирешми иде. Лорх дигән сортны 50 ел утырттылар, берни дә булмады, сорты үзгәрмәде.
 
Голландиядән иртә өлгерә торган дип башка сортларны алып кайттылар да лорх турында оныттылар. Ә тегеләре бернигә ярамый, безнең җирлеккә дә туры килми. Шунысын да әйтим әле: авылларга әллә нинди токымлы кыйбатлы сыерлар алып кайталар. Алар капланмыйлар, бозауламыйлар да, йөгермиләр дә. Үзебезнең сыерларның да нәселе бозылып бетте. Безнең сыерлар башак ашап сөт бирә иде. Ә хәзер аларга нишләптер башак бирмиләр. Чынлыкта арыш саламында тимер бик күп була. Тимер җитмәгәннән авырулар барлыка килә, буыннары тишелеп ага. Аның каравы, силос, сенаж ашаталар. Әче әйбер ашаганга, кислоталылыгы югары була. Аны ашату исереккә суган ашаткан кебек, – ди ул.
 
Әмир абыйдан авылдашлары ел фасылларының гына түгел, иртәнге сәгать белән көннең ничек булачагын да сорашалар.
– Күрше көтүгә чыгып бара, мине күрде дә, Әмир абый, бүген яңгыр явамы, дип сорады. Мин, әзер булып тор, көне буе явачак, дип җавапладым. Чынлап та, көн дәвамында койды яңгыр. Күршем көне буе күпер астында утырып торырга мәҗбүр булган. Кайткач: «Әмирнең авызын төяргә кирәк аның», – дигән. Икенче вакыт тагын көтүгә чыгып бара бу. Бу юлы да, яңгыр явачакмы, дип сорады. Ә мин бер сүз дә эндәшмәдем. Тагын көне буе яңгыр яуды. Уен-көлке белән, вәт юньсез, белгән бит явасын, әйтмәгән генә, дип зарланган ди, – дип елмая ул.
 
 
Ул, гомумән, шаян сүзле, әллә никадәр мәзәк белә. Алар барысы да авылдашлары белән бәйле. Мәзәкләрне аерым туплап та бара икән. Гармунда уйнарга да оста үзе. Мич тә чыгара икән. Бакчачылык турында әйткән дә юк. Тормыш иптәше Гөлзада ханым белән әллә никадәр яшелчә утыртканнар. Ишегалларындагы чәчәкләрнең нинди генә төре юк. Киләсе ел уңышы турында хәзердән үк кайгырта башлаганнар. Бөтен яшелчәнең орлыкларын үзләре әзерли. Әмир абый сер итеп кенә әйтте: кыяр орлыгының узган елгысын түгел, аннан алдагы елгысын утыртырга кирәк. Ни өчен дигәндә, кысыр чәчәге шактый булып, кыяры күп булмый. Бу фәкать кыярларга гына кагыла, дип кисәтә халык синоптигы. Помидор орлыгын базардан алмаска киңәш итә ул. Күпләр тозлы помидорның орлыгын сата икән, ул тишелүен тишелеп чыга, әмма помидор бирми. Кыраулар турында сүз чыккач, бакчачылар өчен мөһим мәгълүматын җиткерде: безнең җирлектә кырауларның 8 июньгә кадәр булу куркынычы бар.
 
– Күпме сынаганым бар: 8 июньнән соң кырау төшми, – ди ул.
 
Саубуллашыр алдыннан, халык синоптигыннан кышның ничек киләсен дә сораштык.
 
– Декабрь уртача җылы киләчәк, суыклары булса да, ике-өч көнлек кыска вакытлы һәм кисәк кенә булачак. Гыйнварның яртысында җылы, калган яртысында суык, ә февральдә коры суык булачак, – диде Әмир абый.
 
Көн кинәт җылытып куйгач, әбиләр чуагы башлана бугай дип юраган идек, ә ул исә, киләсе атнага гына көтелә, диде.
– Әле бер тапкыр суытып, яңгыр явып аласы бар. 14ләреннән соң көтәргә дә була әбиләр чуагын, – дигән иде ул. Икенче көнне үк көн суытты, яңгыры да яуды. Юраганы юш килде.
 

Дилбәр ГАРИФУЛЛИНА, Балтач, Янгул
Шәһри Казан
№ --- | 25.09.2017
Шәһри Казан печать

 
comments powered by HyperComments

Фикерләр

▲ Өскә

 

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
ТНВ
Addnt.ru
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Туган як
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Яңарыш
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Идел
Өмет
Татарстан Язучылар берлеге
Кариев театры
Түгәрәк уен
Татарстан китап нәшрияты