• 26.06 Гәбделфәрт Шәрәфиевка кабер ташы ачу, Кукмара районы Янил авылы. Башлана 15.30 сәг.
  • 27.06 Артистлар Сабан туе, Саба, Лесхоз. 11.00
  • 29.07 "Мунчәли укулары", авыл бәйрәме. Чүпрәле районы. Башлана 10 сәг.
Туган көннәр
  • 26 Июнь Ренат Шаһидуллин
  • 26 Июнь Асаф Вәлиев
  • 26 Июнь Ләйсән Хафизова
  • 27 Июнь Лилия Нурмөхәммәтова
  • 27 Июнь Фәннур Сафин
  • 27 Июнь Илсөяр Хәйруллина
  • 27 Июнь Наил Нәбиуллин
  • 27 Июнь Алсу Сафина
  • 27 Июнь Җәүдәт Фәйзрахманов
  • 28 Июнь Андрей Кузьмин
  • 4 бозаулаган сыер сатам 89274845920
  • Сдам однокомнатную квартиру (42 м²) порядочной семье на длительный срок. В зале имеется небольшой телевизор,диван, на кухне-шкаф,стол,4 стула,газ.плита. Ванна и туалет в одной комнате. Прошу агенства, посредников не беспокоить! Оплата:8000+кв.плата. (Адрес:Набережные Челны, р-н Центральный, ул, Раскольникова, 40). 89172372642
  • Лада 2107 машинасы сатыла 2008 елгы яхшы хәлдә 55 мең 89047124497
  • Актанышта и күрше районнарда плотниклар эш башкара! Брустан йорт, мунча һәм башка корылмалар. Түбә ябу, идән-түшәм җәю һәм башка эшләрне башкара! 8-927-477-78-06.
  • Татарча язучы журналист кирәк.Яр Чаллы. Белешмәләр өчен телефон: 8(88552)57–01–19
  • Шигыйрьләр язучы Илнур Закиров дигән кешенең блокнотын таптым, бәлки кирәктер үзенә. 236-21-33. Айгөл.
  • Тукай районы Теләнче Тамак авылының үзәк урамында җир участогы сатыла. Якында гына почта бүлекчәсе, Сбербанк, Мәдәният йорты, спорт зал, мәктәп, балалар бакчасы, магазиннар, хастаханә. Төп юлга якын урнашканлыктан, коммуникация (ут, су, газ) уздыру авырлык тудырмый. Мәйданы - 12,62 сутый. Элемтә өчен телефон: 89172372642.
  • Югары сыйфатлы шифон күлмәк сатам. Өр-яңа, бер дә киелмәгән. Үлчәме - 44-46. 2000 сум. Бәясен төшерә алам. Шалтыратыгыз: 8 96 00 50 96 20 (Казан)
  • 50 кг-лы капчыклар сатабыз идеаль хәлдә. Казан 8950-314-35-17 .
  • Продаётся щебень М-600, с доставкой. Размер: 5–10, 20–40, 40–70. Телефон: 89172681882

 

 

 
Архив
 

 

18.06.2017 Җәмгыять

«Ана теле»: "Эләгү" сүзе нинди мәгънәле?

Сөйләм хаталарының сәбәпләрен ачыклаганда гадәттә телнең үзеннән эзли башлыйбыз. Тукта, ялгышма, гонаһлы булма: телнең бер гаебе юк! Татар теле – дөньяда иң бай телләрнең берсе, аның лексика хәзинәсендә бүгенге кулланыштагы теләсә нинди мәгънә вә хис төсмерләрен тәгаенләргә сүз бар. Ялгыз сүз табылмаса, сүзтезмә рәвешен куллан, туры мәгънәле берәмлек биреп бетермәсә, күчерелмә мәгънәлесе арасыннан эзләп табып була. Иренмә, эзлә генә, укы, өйрән, тел хәзинәңне өстәп тор, иҗат ит.

“Эләгү” сүзенең урынсыз куллану очрагы куен дәфтәремә бер генә мәртәбә теркәлмәгән. Аеруча радио, телевидение, матбугат еш бозып куллана. Менә газеттан бер мисал (Әтнә таңы, 24 июнь, 2015). Сәләт Прага мәктәбенә укырга баруга ирешкән татар кызына газет хәбәрчесе сорау бирә: – Сәләт Прага мәктәбенә эләгү өчен нинди юллар үтәргә кирәк? Тагын бер сорау: Үзең ничек эләктең?

Рәсми, җитди темага багышланган әңгәмә. Казан студентының дөньякүләм дәрәҗәле чарада катнашуы газетны да, хәбәрчене дә, укучыларны да урынлы кызыксындырган. Сорауның эчтәлеге аңлашыла: студентыбыз шундый казанышка ничек ирешә алган? Тик менә шул эчтәлекнең саф татарча төгәл мәгънәле сүз белән белдерелмәве укучыда ризасызлык тудыра “Эләгү” сүзе сөйләмдә туры мәгънәсендә дә (алабуга суалчанга эләкте (синонимы: капты), күчерелмәсендә дә (теге карак барыбер төрмәгә эләкте) актив кулланыла. “Татар теленең аңлатмалы сүзлеге”ндә 22 варианты теркәлгән. Шунысына диккать итик: күпчелек мисал әйтмә сөйләмгә, анда да көлке-юморга тартым жанрларга карый.

Туры мәгънә: уңай һәм тискәре төсмерле: Бер сары яфрак ботактан төшмичә калган, чак-чак эләгеп тора; Җилләрдә озак эләгеп торырмы?
 
Бүген тагын донка кармакка өч кәрәкә берьюлы эләкте (Көндәлек әңгәмәдән);
 
Күчерелмә мәгънә: уңай һәм тискәре төсмерле: Озак урлашты, шулай да килеп эләкте; Соңлап кайтканга бу юлы әнидән каты эләкте; Ул конкурста җиңүчеләр рәтенә әләкте. Билет алганда аңа тагын бәхет эләкте. Мисалларны “Аңлатмалы сүзлек”тән дә алырга була.
 
Соңгы вакытта бу сүзнең урынлы-урынсыз еш кулланылуы күзәтелә. “Казан утлары”ның 6нчы санында (2015) Әнәс Хәсәновның “Бәхет кайда оя кора?” романыннан: “Барырга җыенсалар да, Тәнзиләләр концертка эләкмәделәр”; “Сирәк кенә эләккән буш вакытларында телевизорга төртелеп утыра-утыра кеше арасына чыгуны онытып та барабыз лабаса” (31 б.). Шул ук санда Шамил Хәнифовның “Кеше булып калырга” бәянында: “Өйдән чыкмыйча гына чардакка, сарайга, базга һәм башка җирләргә эләгеп була икән” (108 б.).
 
Бу берәмлек битараф мәгънә төсмере белән хәтта рәсми текстларга да үтеп керә башлады: Казанның җиде спортчысының Россия җыелма командасына эләгү мөмкинлеге бар; Диспансирлаштыру системасына эләкмәгән хатын-кызлар тикшерүне клиникада бушлай үтә ала (Татарстан радиосы, 28 гыйнв, 29 гыйнв. 2016);
 
Шулай да телебезнең кулланыр өчен барлык яктан да уңайлы бу берәмлеген нәкь урынында кулланган очракларга да мисал бар. Сөйләм остасы министр Марат Әхмәтов болай дигән иде: “Шул уңай үрнәкне электереп алып, үзебездә куллану мисаллары да бар” (Татарстан радиосында әңгәмә. Май, 2017);
 
Уйланып, нәтиҗә ясар өчен шушылар да җитеп торыр. Уңай мисалларыгыз булса, безгә дә җиткерегез!
 

Илдар НИЗАМОВ, филология фәннәре докторы
Матбугат.ру
№ --- | 18.06.2017
Матбугат.ру печать

comments powered by HyperComments

Фикерләр

▲ Өскә

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
ТНВ
Addnt.ru
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Туган як
Камал театры
Тинчурин театры
Яңарыш
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Идел
Gong-TV
Бөтендөнья татар яшьләре форумы
Себерке
comments powered by HyperComments