• 21.04-22.04 Уфа гастрольләре. Кариев театры (Мостай Кәрим исемендәге яшьләр театры.
  • 25.04 "Казан" бию ансамбле концерты. Филармония. 18:30
  • 26.04 "Зур концерт" тамашасы. УНИКС. 18:30
  • 26.04 МакSим. Траттория на Минской. 20:00
  • 26.04 Зур концерт. УНИКС. 18:30
  • 04.05 Габделфәт Сафин, «Һаман яратам». Тинчурин театры. 17:00
  • 20.05-23.05 Элвин Грей. Пирамида. 19:00
Туган көннәр
  • 22 Апрель Илсур Сафиуллин
  • 22 Апрель Марат Әмирханов
  • 22 Апрель Гөлназ Гыйниятова
  • 22 Апрель Гөлнара Сабирова
  • 22 Апрель Илнар Сәйфиев
  • 22 Апрель Руслан Айсин
  • 22 Апрель Әлфис Кыямов (1960-2004)
  • 23 Апрель Гадел Галләмов (1919-1978)
  • 23 Апрель Руслан Сафин
  • 23 Апрель Шәфәгать Тәхәветдинов
  • Казанда, Азинода 1 бүлмәле фатир арендага бирелә. Барлык уңайлыклар бар. Бәясе 15мең сум(коммуналь хезмәтләр кергән). Т.89196307461
  • Казаннын Салмачы бистэсе янэшэсендэ дача сатыла. 2 этажлы йорты. яна мунчасы.сарае. беседкасы. 6 сот бакчасы. Сатучысы собственник. докум эзер. Алырга телэучелэр шушы номерга шалтыратыгыз 89625521877
  • РКБ тирэсеннэн(портка якын) торырга булмэ яисэ гостинка эзлим.Риэлторлар борчымасын иде.89196978895
  • Кран-манипулятор установкасы сатыла, грузоподъемность-2тонна, бэясе 200000сум,тел.89172851990
  • Балык Бистэсе районы Яна Арыш авылында барлык унайлыклары да булган ой сатыла.Казаннан 80 км,капка тобенэ кадэр асфальт.Эйбэт куршелэр,урман,мэктэп,мэчет,мэктэп,h.б.Документлар эзер .Тел.89178990181
  • Казанда Московской, Кировской, Ново-совин районнарында 1 булмэле квартира сатып алам. Торле вариантлар карыйм! Риэлторлар борчымагыз! тел 89274544590
  • РКБдан ерак түгел, Раус Гареева урамында озак вакытка фатирга кертәм. 15000+квартплата(якынча 2500-3000 чыга)кечкенә балалы, этле-мәчелеләр борчымасалар иде.Тел:89047645487
  • Пучы авылы узэгендэ жир участогы сатыла,документлаштырылган.89172518230
  • Казанның Г.Кайбицкая урамында 1бүлмәле фатир арендага бирелә. Уңайлыклар бар. 13мең+КУ. Т.89674643949
  • РКБ янында ике бүлмәле фатир озак вакытка арендага бирелә. 89520310910

 

 

 
Архив
 

 

02.12.2009 Аш-су

ТАТАР ТАБЫНЫ

“Дәстархан” сүзе инде Ана телебездә кулланылмый. Дәстархан ул җәймә, келәм дигән сүз, чирәмгә җәелгән келәм өстенә табын әзерләп, тәгам куйсаң, ул да “дәстархан” булыр иде.
Бу язмамда мин онытылган, онытылу алдында торган сүзләрне кулландым. Һәм татар дәстарханыннан, татар табыныннан юкка чыккан борынгы ризыкларыбызны әзерләү ысулларын тупладым. Максатым -- әнә шул онытылган ризыкларны әзерләү ысулын кире кайтару, тергезү.
Сез мөселман-татарларга нинди ризыклар хәләл, ниндиләре хәрам икәнлеге турында да мәгълүмат алырсыз.

Дуңгыз ите

 

 “Аллаһ сезгә бары тик үләксә, кан, дуңгыз ите ашауны вә Аллаһтан башка затка багышлап суелган итне хәрам кылды. Ләкин мәҗбүр хәлдә калса, чамадан тыш булмаганда, аз микъдарда комсызланмыйча ашаса, гөнаһы булмас”.

Коръән, 2:173.

 

 Дуңгыз ите – хәрам. Мөселманнарга дуңгыз итен ашау Коръән тарафыннан тыелганын һәркем белә. Ләкин аерым очракларда Аллаһу Тәгалә хәрамны (дуңгыз итен) ашарга рөхсәт итә. Әйтик, кеше үләр дәрәҗәдә ачыкса, мөселман кешесе җан саклар өчен, дуңгыз итен ашый ала, моның гөнаһсы булмас. Мәсәлән, Русия гаскәрендә хезмәт итүче мөселман җегете дуңыз итен ашарга мәҗбүр, юкса, ул ачтан үләчәк. Русия зинданында утырган мөселманга да хәләл ризык пешереп тормыйлар. 

 

 “Кем дә кем ашарына ризык табалмыйча, ачлыктан гаҗиз булса, гөнаһалы булмас дәрәҗәдә (харамны да) ашый ала. Һичшиксез, Аллаһ ярлыкаучы вә кичерүчедер.”

Коръән, 5 : 3.

 

 Коръән мөселманнарны дуңгыз ите ашаудан тыя, ләкин ни өчен тыйганын ачыкламый. Чучканың хәрамлыгы турында мәкаләләр дә күп язылды, вәгазъләр дә күп укылды. Егерме еллар моннан элек бер менла “Социалистик Татарстан” гәзитендә: дуңгыз нәҗес ашый, пычракта коена, шуңа күрә, ул хәрам санала, дигән сымаграк фикер язган иде. Тавык та нәҗес ашый, әмма ни өчендер мөселманның иң яраткан ризыгы тавык ите.

 

Икенче бер язучы: дуңгыз итендә егерме ике төрле чирнең микробы бар, дигән иде.  Дуңгыз итендә егерме ике чир булса, ни өчен керәшеннәр, урыслар, кытайлар кырылышып бетми? 

 

1996 елда мин Һамбургка (Германиягә) йөрәгемә гамәлият (операция) ясарга алып киттеләр.  Атаклы җәррах (хирург) Кальмар әфәнде әйтүенә караганда, ул җитәкләгән йөрәк институында 90-95 яшьтәгеләргә дә гамәлият ясыйлар икән. Аларның аорталь капкачы урынына дуңгыз йөрәгенең капкачын куеп чыгаралар икән. Һәм донор дуңгызның йөрәк капкачы кешенең йөрәк капкачы булып китә. Тәҗрибәләр күрсәтә ки, дуңгыздан башка бер генә җанварның да әгъзалары кеше тәненә ияләшеп китә алмый. Кешенең тәне чит-ят хайваннарның әгъзаларын кабул итми. Дуңгызның кан составы да кешенеке белән бер дип әйтерлек. Аннан соң дуңгызның йөрәк капкачы бик арзанга төшә.

 

Профессор Кальмар әфәнде мине дуңгыз капкачы куйдырырга ризалык бирсен, дигән кебегрәк әйтте кебек. Ләкин миңа тимер капкач куйдылар, тамырларны алыштырып бетерделәр. Аллага шөкер, гамәлият бик уңышлы чыкты!

 

– Аннан соң, – диде Кальмар әфәнде. – Кешенең дә, дуңгызның да кан составы дүрт төркемгә бүленә. Башка җан ияләренең кан составы 12 төркемле.

 

Шунда гына башыма йөгерде: бу турыда Коръәндә язылган бит. Аллаһ кяферләрне дуңгызга әверелдерә. Димәк, дуңгыз ул әүвәл кеше булган, менә ни өчен мөселманга ул итне ашарга ярамый.

 

 “Кем Аллаһның ачуына дучар булды, кемнедер Ул дуңгызга әверелдерде...” 

Коръән, 5 : 60.

  

Балык һәм диңгез җанварлары  

 

Алар хәләл ризык. Диңгез-күл-елгада яши торган балыклар, су җанварларының ите хәләлдер. Тәңребез Аллаһу Тәгалә аларны чикләүләрсез ашарга кушты, аларның канын агызмаенча да кулланырга буладыр.

 

 “Һәм сезгә, һәм юлчыларга, файда буларак, диңгездә ау оештыру, тотылган ризыкны ашау хәләл кылынды”.

Коръән, 5 : 96.

 

 Коръән диңгез-океан-елгаларда тотылган җан ияләрен ашарга хәләл кыла. Димәк, креветкалар, кальмарлар, диңгез еланнарының барысы да ашарга яраклы!

 

Ат  ите  турында

 

 Ислам динендәге төрекләр белән гарәпләр җылкы ите ашамый. Үзара сөйләшкәндә алар болай аңлаталар. Имеш, ат  кешенең дусты, тугры ат иясен орышлардан исән-сау алып чыга, хуҗасын үлемнән коткара. Төрек, гарәп кешесе дустының итеп ашамый, диләр. Алардан башка мөселман халыклары: татарлар, казакълар, кыргызлар, уйгырлар, башкортлар, нугайлар җылкы итен ашый, җылкы ите аларда иң затлы ризыклардан санала. 

 

Төркиягә күченеп килгән татарларның, казакъларның җылкы ите ашап, кымыз эчеп утыруларын күреп, төрекләр гаҗәпкә кала.

 

– Коръән ат ите ашарга кушмый! – диләр алар.

 

Хикмәт нәрсәдә соң? Ни өчен мөселманнарның кайсылары җылкы итен ашый, кымызын эчә, бәгъзеләре бу ризыкны хәрамга саный?

 

Төркия буйлап сәяхәт иткәнемдә мин татарлар, казакълар яши торган авыллар янындагы басуларда җылкы көтүен күреп, юлдашым, татар кешесе Ихсан бәйгә әйттем:

 

– Әфәндем, төрекләр җылкыны хәрамга саный, сез монда көтүе белән ат асрыйсыз! – дидем.

 

– Төрекләр үзләре җылкы ашамаса да, татарларга җылкы тотуны тыймадылар. Без – Төркиядәге татарлар, казакълар, кыргызлар Муса Биги Җаруллага чиксез рәхмәтлебез. Муса бәй мөселман дөньясына әйтте ки: Коръән җылкы итен ашаудан тыймый, диде.

 

Чыннан да, Коръәндә атлар турында ике генә урында әйтелә (Коръән, 38: 31- 33; 100: 1- 6.). Анда да җылкы турында түгел, чабышкыйлар һәм сугыш атлары турында гына. Изге китапта җылкы итен ашауның хәрамлыгы, хәләллеге турында бер сүз дә юк. 

 

 Казакъ, кыргыз, башкорт, татар-нугай халыкларының яшәү шартларына күрә,  аларны ат хайваныннан, җылкы итеннән, кымыздан башка күз алдына китерү мөмкин түгел. Җылкы – ул ит, ат ул Ðтире-күн, дирбия, чатыр-йорт, ат – ул ярыш, узыш, бәйгеләр – бәйрәмнәр.

 

Дала халыклары (шул хисаптан, татарлар, башкортлар, нугайлар да) а т белән җ ы л к ы малын аерып карый. Бәйге, сугыш атлары аерым, бу атлар ризык буларак кулланылмаган һәм без ап-ачык итеп әйтәбез ки: 

 

– Татарлар ат ите ашамаган! 

 

Чыннан да, ир-җегет үзенең сугышчан дустын – атын суеп ашамаган, хәтта аның аты үлем җирәхәте алган булса да. Ләкин дәстархан өчен, табын өчен түркләр атның аерым төрен – җ ы л к ы симерткән. 

 

Сугыш аты, чабышкый ат, җир сөрә торган алашалар ите ашалмаган, чөнки аларның ите каты, шулпасы болганчык, әче исе бөркелеп тора.

 

Җылкы исә (ту бия) махсус симертелгән тай, җигелмәгән, иярләнмәгән, атланылмаган, җир сөрмәгән, айгыр алмаган ике-дүрт яшьлек бия.

 

Симез җылкы ите йомшак, сутлы, тәмле, шулпасы да үтәкүренмәле саф, хуш исле була. 

 

 Бөек баһадир, әмир Идегәй (1348-1418) сөекле углы Норадын белән әңгәмәсендә әйтә:

 

– Син туганда, Норадын,

Ту бияләр суйдырдым;

Алты көнләп аш биреп,

Галимнәрне туйдырдым, 

Җиде көнләп аш биреп,

Ятимнәрне туйдырдым.

 “Идегәй” дастаны, 194 бит.    

 

Җылкы ризыклары 

 

Җылкы ите турында риваятьләр йөри халык телендә. Җылкы ите белән туенган кеше суыктан курыкмый. Чыннан да, җылкы мае, җылкы ите суыкта катмый. Шуңа күрә, җылкының аякларыннан койка (холодец) ясап булмый, чөнки ул оемаячак.

 

 Кем җылкы белән туена, ул кеше картлыгына чаклы ирлек куәтен саклаячак.

 

 Чыннан да, ата-бабаларыбыз җитмеш, сиксән яшьтә дә ата булганнар. Алар бу хәлне җылкы ите ашаганнары белән аңлата.

 

Казы 

 

К а з ы л ы к дип сөйләү дөрес түгел, андый ризык юк, к а з ы исемле ризык бар. Казы ясар өчен әзерләнгән җылкы ите к а з ы л ы к  и т дип атала. Күлмәклек комач, дигән кебек. Күлмәклек комачтан күлмәк тектерәләр. Казылык иттән казы ясыйлар. 

 

Ш а ш л ы к атамасы белән дә эш шулайрак тора. “Шеш” яки “Шиш” төрки сүз, ул Ана телебездә “шөшле”дә сакланып калган. “Шеш, шөшле” озынча чыбыкны, тимер таякны аңлаткан. Ә шешкә тезеп пешерелергә тиешле итне “шешлек ит” дигәннәр. Шуннан килеп чыга ш а ш л ы к.

 

 Казыны җылкының корсак өлешеннән эшлибез. Казылык итнең 30-40 проценты майдан торырга тиеш. Итне 10-12 см озыклыкта телемләп турыйбыз. Казылык итнең тозы чыгынкы булырга тиеш. Тоз салгач, итне яхшылап болгатабыз. Өстен каплап, авырлык белән бастырып, караңгы, салкынча урынга куябыз.

 

Җылкының эчәкләрен яхшылап юып, әйләндерәбез дә 40-60 см озынлыкта кисәбез. Эчәкләрне бераз тозлап, савытка салып, караңгы, салкынча урынга куябыз.

 

Аз микъдардагы казы өчен бер-ике сәгать, күп микъдардагы казы өчен тәүлек узгач, әзер итне эчәкләргә тыгызлап тутырабыз. Эчәкнең бер башын бәйләп куябыз. Һавасын чыгарабыз да икенче башын да бәйлибез. Дугасыман казыны салкынча урынга (чарлакка, балконга) эләбез. Кыш айлары буена казы шулай эленеп торырга тиеш. Бер-ике атна узгач, казыдагы май калкып кала, сум итле урыннары кибеп, эчкә бата. Ара-тирә (якынча–атнага бер) һәр казыны (мае калкып торган урыннарын) уклау, таяк белән кыйныйбыз. Бу казы тигез-йомры булып кипсен өчен һәм май иткә сеңсен өчен эшләнә. 

 

Казы өч айдан әзер булыр.

 

Кайбер осталар казылык иткә бераз гына шикәр яки бал һәм борыч, сарымсак, кыргый әнис, бөтнек тә өстиләр.

 

 Пешерелгән казы

 

 Шул ук ысул белән әзерләнә, ләкин эчәккә итне тыгыз тутырмыйбыз. Кайнаганда казы шартламсын өчен шулай бушрак итеп ясыйбыз. Казыны җылкы суйган көнне үк пешереп, кайнар килеш ашарга була. Артып калган казыны суыткычка, бозлыкка куярга мөмкин. 

 

Ысланган казы

 

 Тыгыз тутырылган һәм һавасы чыгарылган казыны шул ук көнне ысларга куябыз. Кайнар ысланган казыны шул көнне үк ашарга була. Яки карга күмеп, арышка батырып та куярга мөмкин.  

 

Җылкы кабырыгасы

 

 Кабыргалы түш итен өлешләргә турыйбыз да (зур табакка, кисмәккә, эмальле савытка салып) тозлыйбыз. Тозланган кабыргаларны яхшылап болгатабыз. Өстен каплап каплавычына авыр йөк (гер, таш) бастырабыз. Ара Ðтирә болгаткалап, бер тәүлек тотабыз. Һәр аерым кисәкне эчәккә тутырабыз. Ике башын да яхшылап бәйләп куябыз да ыслыйбыз.

 

 Къарта  

 

 Къартаны юып, эшкәртәләр дә, кайнап торган тозлы суга, зур казанга салып, бер сәгать чамасы пешерәләр. Пешкән къартаны судан алып, түгәрәкләп кисеп табынга куялар. Өстенә түгәрәкләп туралган суган салалар. Къартаны салкын килеш тә ашарга мөмкин. 

 

Ял

 

 Салкыныда каклаган ял әзерләр өчен  җылкының ялын баш сөягеннән алып, камыт сөягенәчә кисеп алабыз да, уч белән уа-уа тозлыйбыз, кызыл борыч онында әвәлибез, әнис бөртекләрен мул итеп сибәбез, ялны каплап, салынча караңгы урында бер-ике көн тотабыз. Аннан соң ялны (балконга, өй түбәсе астына) элеп бер-ике ай тотабыз. Кышын озын юлга чыкканда, урман кисәргә барганда әбәт итәргә бер телем ял белән бер кисәк ипи ала торганнар иде. Шуның белән ир кеше көне буе урман кисә торган иде.

 

Ял бозылмыйча озак саклана һәм туклык сыйфатын югалтмый.

 

 Ысланган ял  башта нәкъ баягысыдай әзерләнә һәм ысларга куела. Ысланган ял кайнар килеш тә, салкын килеш тә бик туклыклы. тәмле була.   

 

Бастырма

 

 Озак өлгерә торган бастырма әзерләр өчен җылкы итен кулъяссуы кадәр мае белән бергә турыйсың да мичкәгә, кәдкегә, зур табакка тутырасың. Яхшылап тозлыйсың, борычлыйсың, әнис сибәсең дә шәпләп болгатасың. Өстен каплап, йөк белән бастырып, караңгы, салкынча урынга берÐике түлеккә куясың. Ара-тирә (кимендә ике тапкыр) болгатасың. Вакыт узгач, кисәкләрне мичкәдән алып, майлы ягын өстә калдырып эләсең. 

 

Бастырма кайберәүләрнең һәвәсенә күрә, бер атнадан, икенчеләр өчен ике-өч атадан әзер була. Әзер бастырманы бозлыкка яки суыткычка куялар.

 

 Ысланган бастырма шулай ук әзерләнә дә ысларга куела. Ысланган бастырманы кайнар килеш тә, салкынлай да ашарга була.

Рабит БАТУЛЛА
Татарстан яшьләре
№ -- | --
Татарстан яшьләре печать

comments powered by HyperComments

Фикерләр

№66 (29000) / 05.12.2009 13:05:21

Иии,җанашкайларым,барлык монда утыручылар,казылык, каз ите ,тутырма,өчпочмак,шулпалы бәлеш,гөбәдия ашарга,әниләре янына,авылга сыздырганнар.
Хәер,авылда авыр эшләр бетте,кайтсаң да була инде....

№65 (28999) / 05.12.2009 12:56:32

Иии,җанашкаем,Юлиана,яшь икәнсең әле шул.Алайса шул-билеңне җылы тот,кендегеңне күрсәтә торган чалбар киеп йөрмә.13-16яшьлекләргә карама,"бөтенчәрәк" йөрергә торыш,җанашкаем.

№64 (28978) / 04.12.2009 21:04:04

Минем оныкларым юк бит соң әле, бииииик озак көтәргә туры киләчәәкккккккк

№63 (28977) / 04.12.2009 21:03:15

Минем оныкларым юк бит соң әле, бииииик озак көтәргә туры киләчәәкккккккк

№62 (28948) / 04.12.2009 14:52:57

Иии,җанашкаем,Юлиана бетте дияргә дә куркам инде.
Турникта асылынып тора идем һәм оныкларым аягыма менеп атланалар иде.Менә шулай әкерен әкерен авыртуны азайттым.Билне салкыннан сакла,җылы тот.Билеңә нагрузка бирмә.Спортчылар өчен мазь да кулландым,исмен хәтерләмим әмма тән тирләгәндә ул тагын да көчлерәк җылыта башлый.Методом проб и исключения сама.Невропотологша некудышной попалась-отказалась.

№61 (28894) / 04.12.2009 00:07:28

Кигәвен! файдалы кешеләрнең адресын ала торган бул икенче юлы!
"ашыгыч ярдәм" сайты ачып җибәрерсең!аннары теге Батулланың куркыныч сүзле духтырларына берәү дә йөрмәячәк!

№60 (28878) / 03.12.2009 22:11:58

Инде,бил турында шундый зур гапь чыккач,әйтеп үтми ярамас.
Ун еллап элек,бер,өлкән генә ханым,конбагыш чәчәгенә охшаган,ләкин кечкенәрәк башлы,сабаклары да көнбагышныкыннан нечкәрәк-озынлыклары-метр,метр ярым булган бер кочак ямь-яшел масса күтәреп кайтканын күрдем дә,сорадым,ни өчен инде бу әйберләр,нәрсәгә кирәк икәнен.
Бу үсемлек(топинамбур)минем бакчада да үсә иде.
Шуннан соң ул ханым сөйләде:үзенең аяксыз(аяк бар-йөреп булмый)калганын,аннансоң утырып та тора алмый башлаганын.Ягъни-билсез калганын.
Аны,бер хатын-кыз,шушы топинамбурны ваннага салып,шушы ханымны топинамбур салынган суга утыртып дәвалагач,утырып та тора алмаган кеше-йөреп киткән.
-Менә,хәзер,үзем кешеләрне дәвалыйм,бил чиреннән,шушы үлән белән,-дип сүзен тәмамлады таныш булмаган ханым.Кызганычка каршы,адресын да сорарга кыенсындым ул вакытта.2-3 подъезд аша гына яши иде.Без аннан күчеп тә киттек.

№59 (28876) / 03.12.2009 21:12:51

Сәһипҗамал, матур теләкләреңә рәхмәт...Ничек бетердең, ышанмыйм, бил авырту-бетә торган чир түгел бит ул(((

№58 (28874) / 03.12.2009 20:55:22

Мансур,гафу,беркөнне киңрәк итеп җавап биргән идем,компьютерым сүнде.
Дуңгыз турындагы теория Батулланыкы түгел.Ул турда дин әһелләре күптән яздылар.
Шома балык турында да Батулла монда язмаган кебек.
Телевизордан мөселман илендә(кайсы булгандыр) судан балык тотканнарын күрсәткәндә әйтеп уздылар,мөселманнар тәңкәле балыкны гына ашыйлар,дип.
Без кечкенә вакытта да шома(эртли,елан)балыкларны алмый идек.

№57 (28870) / 03.12.2009 20:16:18

Иии,җанашкаем ,Юлиана.

Авырта иие,аллага шөкер бетердем.
Ооо ул билне үзе авырткан гына белә,күзләр атылып чыга дип беләсең,җанашкайларым,савыгуыңны теләп калам,Юлиана.

Шул кадәр хайван булгач ,сиңа бик җиңел түгел,сакланырга кирәк сакланырга.Не шути.Авыр эшләрне ташла,мужигың эшләсен.
Авылда булмый шул,авыр эшсез...

№56 (28861) / 03.12.2009 19:52:14

Эльмира, әле биииииик озак дәвам итәргә була...Сәһипҗамал да кушылса, билләре авыртадыр, нибуч...

№55 (28850) / 03.12.2009 17:28:12

"Сез мөселман-татарларга нинди ризыклар хәләл, ниндиләре хәрам икәнлеге турында да мәгълүмат алырсыз,"- диген
Батулла бабай, узе моселман-татар тугел мелле ул??????

№54 (28845) / 03.12.2009 16:09:55

Медицина форумы мин килгәнче беткән икән!

№53 (28822) / 03.12.2009 12:33:01

Афэрин, Батулла!!!! Гамэлиятне дэ,жэррахны да белми идем. Баксан менэ икэн бит ул татар телендэ медицина! Тагын шундый язмалар котеп кадабыз. Файдасы куп барыбыз очен дэ. Менэ мондый язмалар туган телебез файдасына чыннын да.

№52 (28809) / 03.12.2009 10:28:57

Иркә, бездәге теге семинар әле һаман булмады, көне-төне шуңа әзерләнеш...чирләргә гел вакыт та юк, и +ярамый пока:))) Шул , 3 ел элек, озакламый постельгә каласың, сыерыңны бетер дигәч, иң беренче шуны бетердем, (лапастагы 3-4 үгез как бы не причём), физлечение (больницада ятканда), алфлутоп, мовалис, амбене, траумель, мильгамма, терафлекс, целебрекс, (болар тоже 3 ел элек больницада ятканда гына)...Мин Чаллыгы йөргәндә Нуга-бест караваты презентациясенә йөрдем 1 атна (тоже 3 ел элек), аннары, шул , бик килешә дигәч, 3 ел рәттән Соль-Илецкка бардык инде...Ансы действительно килешкән кебек булды, әллә самовнушение, аңламассың, Шушы лечениены авыртмаса да, ярты ел саен кабатларга дигәннәр иде, куакуй там...Дуслашып беткән идек инде грыжам белән...Соңгы томография нәтиҗәләре белән врачка бармадым әле, ухудшениемы, улучшениемы, этем белсен...3 ел элек бик усердно (үләсе килми) ЛФК белән дә шөгыльләнгән идем, хәзер ирендерә... Аңларсыңмы инде, ашыгам.. Мондагылар әрләп үтермәсә, теләсә ни яза дип, ярар, чурт с ним, гомерем артыр, амин!

№51 (28808) / 03.12.2009 09:55:48

Эллэ бернэрсэ дэ эшлэмичэ рэтлэндеме дим!? Обратная связь юк,Юлиана.

№50 (28806) / 03.12.2009 09:51:47

Мин нэрсэ белэн ахырда дэваландын дим!? Нилэр эчтен!? Кададын в итоге!?

№49 (28805) / 03.12.2009 09:49:41

в смысле, син ничек джваландын сон!? Хэле яхшырды ахры, бердэ бил авырта дип эйтми хэзер дип йори идем инде.

№48 (28803) / 03.12.2009 09:49:21

(2006г)
На серии КТ поясничного отдела позвоночника дискозL1-L2. Дискоз L2-LЗ. Дискоз LЗ-L4
.Дискоз, умеренная протрузия L4-L5, с выпадением в позвоночный канал на 5.0 мм.
Дискоз. снижена высота, обширная задняя протрузия, задняя центральная грыжа L5-S1, с
выпадением на б.О мм.
Усиление поясничного лордоза за счет сегментов L4-S1.
Умеренный спондилоартроз на всех уровнях.
Плотность спинного мозга однородная.

2009г.

На серии спиральной КТ поясничного и нижнегрудного отдела позвоночника и спинного мозга.
Поясничный лордоз сохранен.
Спинномозговой канал не сужен.
Снижена высота диска L5-S1.
Дискоз круговая протрузия дискa L1-2 с выпадением на 2.6 мм..
Дискоз круговая протрузия диска L4-5.
Дискоз круговая протрузия диска L5-S1 с выпадением на 2,8 мм..
Передние и боковые краевые спондилезные разрастания в нижнегрудном отделе.
Множественные хрящевые узлы дисков "грыжи Шморля" в краниальных и каудальных замыкательных пластинках в нижнегрудном отделе.
Деформирующий спондилоартроз.
Плотность спинного мозга однородная в пределах нормальных величин.

№47 (28802) / 03.12.2009 09:45:14

Юлиана, 
6дан 2,8 гэ калганныны подробныйрак сойлэ эле.

№46 (28801) / 03.12.2009 09:30:52

Иркә, минем күптән монда иркенләп утырганым юк, әле бер ай төрле медицинский форумнарда утырдым \\\"докторлар\\\" белән хат язышып, томография грыжаны 6 дан 2,8 г калган дип кайтарды да,шуннан бирле аптырашта...Татар шулай бит ул, начар хәбәрне шундук кабул итә, яхшыга шикләнеп карый...
Мин , кстати, Илгә артык бәйләнмәдем, пипец, капец дип утыруына ачуым килгәнгә генә язган идем...Ул инде бигрәк \"мудро\" поступил, имеш, игнор ясый, үләәәәәәм, игнорны белгәч, чүт акылдан язмадым, нишләрмен инде ,дип.
Нухның миңа язу стиле ошый, шул гына, артык тирәнгә кермәсә, әлбәттә...

№45 (28800) / 03.12.2009 09:26:16

Иркә, минем күптән монда иркенләп утырганым юк, әле бер ай төрле медицинский форумнарда утырдым "докторлар" белән хат язышып, томография грыжаны 6 дан 2,8 гщ калган дип кай

№44 (28799) / 03.12.2009 09:26:15

Иркә, минем күптән монда иркенләп утырганым юк, әле бер ай төрле медицинский форумнарда утырдым "докторлар" белән хат язышып, томография грыжаны 6 дан 2,8 гщ калган дип кай

№43 (28796) / 03.12.2009 08:59:00

Юлиана кемдэ кайнана, кем дэ теща))))))Син бэйлэнэсен бит эле Илгэ)))))) тора салып.Ил ирлэрчэ отстал, молодец,бер сузен эйтте дэ.Анын тещасы юк бугай)))) Мин генэ тыныч, кайнанам да юк, тещам да. Монда гына берэу тырыша чыгырдан чыгарыйм дип, интернет шунысы белэн яхшы-хэр эйткэн суз язылып бара. Эмоциялэр тугел, эзлеклелек жинэ.Шунлыктан монда узарэ бэйлэну озак дэвам итсэ, интерес кына бетэргэ момкин.Шуна курэ, Юлиана жаныем, бэйлэнмэ коммент язучыларнын берсенэ дэ.Хэркемнен уз сэбэплэре бар для сдвигов))))))Авыл агае белэн Сэхипжамал кайчак кызып та китэлэр, кайчак бик тогэл эйбэт тэ бирэлэр.Эпэйт теки авыл агаенын картларча мудро тиз чигенуе дэ бик ошый, яшьлэр напор бирэ башласа. Конфликтны тизрэк йому ягында ул, маладис.Сэхипжамал апайныкы хатын-кызча инде, торлечэ)))))Кигэвен дорес тынычландырып маташа аны))))Хэйлэкэр ул да)))))ойрэнгэн, маладис .Кигэвен белэн максатымнын ин сонгы олешенэ житэ алдым. Капма-каршы фикердэ булып иркенлэп сойлэшэ алабыз.

№42 (28791) / 03.12.2009 08:20:26

Иии,җанашкаеым,картлык бик тиз килеп җитә ул...
Картлыктагы характер,яшьлектән формалаша ...
Картлыгыңны күз алдыма китереп,бик кызганып куйдым әле үзеңне.Күрәселәрең алда икән.Балаларың кызлар гына була күрсен инде.Малайлар булса эшләрең хараб......

№41 (28788) / 03.12.2009 01:37:10

Ания ханым, ятыгыз инде, йокыгыз туймас.

№40 (28787) / 03.12.2009 01:35:47


Уземне татарча белэм дип уйлый идем ,Ил эйткэнчэ капец икэн ,янадан ойрэнергэ кирэк.Кем ничек булдыра ала шулай акыл сата.Хет узебез белгэн телне саклап каласы иде ,озакламый ансы да улэ бит.

№39 (28776) / 02.12.2009 23:04:34

Кигәвен,ул шома балыклар да безнең бабайлар булган күрәсең, Батулла агай теориясе буенча... 

№38 (28771) / 02.12.2009 22:33:34

Сәхипҗамал,Сез,көннән-көн яшәрә-чибәрләнә барасыз,Афәрин!
Бер ике сүз:1.Каз итен дә җылкы ите дип әйткәннәрен ишеткәнем бар(күп еллар элек).2.Мөселманнарга балыкның тәңкәлесен генә ашарга ярый дип(шомасын ярамый),дип әйтәләр.

№37 (28767) / 02.12.2009 22:14:57

Елкы - Җылкы
Ямал ярымутравы - Җамал ярымутравы
Япония иле - Җапония иле
яп-яланаяк - җап-җаланаяк

№36 (28766) / 02.12.2009 21:58:08

Юлиана, ))) сиңа ничек удобно - шулай уйла. Трансвестит мин - яңа гына әле менә стринглар киеп карадым.)))
- Бер начар гадәтем бар (принцип) - карчыкларны (наданмы, надан түгелме, командирмы, явызмы h.б.) муенга утыртмаска. Акыл сатучы карчыкларны бигрәк тә яратмыйм - берни дә эшли алмыйм - чыгырдан чыгам. Опыт.

№35 (28764) / 02.12.2009 21:32:29

Нух, бутиклардан яулык предлагать иткәч, хатын-кыз булуыңа ышана язган идем, Сәхипҗамал белән тел көрәштергәч, тучны, шигем калмады...Но барыбер син теге Нухка ошамагансың әле, не поймуш монда...

№34 (28762) / 02.12.2009 21:17:58

Колбаса сүзен кулланудан чыгару безнең кулдан килмәс инде ул. Халык аңа бик өйрәнеп киткән, тансыклаган совет елларыннан ук. Аны казылык дип берәр галим-голәма вәкиле атый башлаган булгандыр инде... тарихка кереп калу өчен.

№33 (28758) / 02.12.2009 21:02:31

Казылык - казы өчен ит..

Ә колбаса ник казылык?

№32 (28755) / 02.12.2009 19:58:28

СәХиПҗамал, син берәр нинди "урта белемлеләр төркеме"ме, әллә инде "дипломсызлар" төркемеме оештыр да, шулар белән аралаш. Миңа синең белән аралашырга авыррак. Аңларга тырыш мине, гафу ит.

№31 (28754) / 02.12.2009 19:53:31

Сәхипҗамал, минем исемне төрләндермә әле. Мин бит сине игнорга җибәргән идем, оныттыңмы?
Графика алыштырмаганга үч итеп телне гарипләндереп (гарәпләндереп) ятарга кирәкмәс.
Тел булмый бу, боламык була тиздән. Әнә бит, газета булып газетасына кадәр "Къарта" дип яза башлаган. Ә "карга"ны ничек яза алар? "Къарга" дип ыштули? Әллә автор, "карта" дип язсам, географик карта дип уйларлар дип уйлаганмы? Бия эчендә географик карта?!

№30 (28749) / 02.12.2009 18:51:20

Заманында хатын-кызлар турында "оргачылар" дигән сүз ишетеп бер туйганчы көлгән идем. Бу язмаларның да кайбер өзекләренә елмаеп куйдым: "ту бия"ләрне аңлардай татарларыбыз күп калдымы икән безнең? Бәлки телне ул кадәр дә "нечкәртеп" җибәрмәскәдер?

№29 (28739) / 02.12.2009 18:19:55

P.S. Коръәндәгечә:укы,укы,укы -татар.

№28 (28738) / 02.12.2009 18:16:35

Иии,Иркә.
Дөнья киңлегендә фикерлисең,ә мин әйтәм,үз татар телебезне уку язу турында гарәб графикасы нигезендә.Татар ана теленнән башка ким дигәндә 3-4 тел белергә тиеш.Нинди фәнне укыган булуына карамастан.Татарга телләр җиңел бирелә.Без хәзер 3-4 тел беләбез.Шулай булгач мескенләнеп утрасы юк,\"..асылынырга бауны профсоюз бирерме,әллә үзебез алып киликме..\" дип.Өстән кушканны көтеп утрасы юк,ил башларыбыз күптән риза инде(если не запрещено,то можно)....
Коръәндәгечә:укы,укы,укы.

№27 (28733) / 02.12.2009 17:47:31

сәһибҗамал,
мин килешэм сине белэн. кучсэк, инде латинга тугел, гарэпкэ дип, хет тарих ойрэнэ алыр идек дип. Тик донья алга бара. Гэрапнен пигы артта. Фарсылар, и то алда алардан. Эйтик Европа буген-иртэгэ альтернатив энергия чыганагы тапса, гэрап доньясынын кочлелэре дэ коелып тошэчэк. Нефть барыбер бетэчэк. 
Аннары мин демократичный кеше, лапотьный дип халыкны кимсетэсем килми. Француз теле дворяннар теле булган. Хэзер яна буржуа балалары инглиз телен уз итмэкче була. Э чынлыкта хэр 5 кешенен берсе булган кытай телен ойрэну комачауламас иде килэчэк очен.Уземнен исэ буген нимес теле ойрэнэсе килэ.

№26 (28732) / 02.12.2009 17:42:16

Нух, ул сорауыңа җавапны син үзең дә беләсең. Шуның өчен язып та тормыйм.

№25 (28730) / 02.12.2009 17:36:19

Ой-ой-ли Иркә...

Латинга,особо думага кертелгән вариантларына мин каршы.Әмма 1938 елгы алфавитка килешергә була.
Миңа гарәб алфавиты күбрәк ошый.ХV111-Х1Х гасыр китаблары күп һәм укырга бик кызык.Сөенбикә бәете ни тора.Андыйын ишеткәнем юк әле.
Менә тарих китаблары ,гарәб графикасы нигезендә татарча язылган.Шулар арасында Казан тарихы һ.б.,һ.б.
География,астрономия,хисаб гыйлме,мидицина -бар да бар.
Иркә урысларда халык телен,урыслар,лапотьный дип атыйлар иде.Заманында франсуз теле иде урыста.Бары 60-70 ел әле син әйткән \"совет теленә\".

№24 (28723) / 02.12.2009 17:09:39

сәһибҗамал,
менэ синен логика белэн тагын да латинга кучугэ каршы идем. Саф татар теле ничек юк дип эйтеп булсын. Татарча сойлшэбез. Язма тел турында сойлэсэн, анлашыла. Тел тере организм. Ул гел узгэреп тора. Толстой, Чехов теле бармы хэзер урыста буген!? Юк.Шшунлыктан сонгы 70елда "устаканиться" гына иткэн татар грамматикасын латинга кучерергэ хэрчак каршы булдым. Революциялэн сон бер аердылар язма тарихтан, телэсэм дэ укый алмыйм. Тагын килэчэк буынны яна тарихтан аерып куймакчы иделэр.Соенеп бетэ алмыйм кучмэгэнгэ.
Пушкинны ник олылыйлар руслар? Халык телендэ яза башлады, дип. Тукай шигырьлэрендэ мэдрэсэ теле, татар сойлэшкэн торган халык теле тугел.  

№23 (28715) / 02.12.2009 16:42:30

Ил дөрес язды.Җәдитчә белән кадимчәне исәпләмәгәндә,ничә тапкыр
алфавит алыштырдылар.
\"Кабул ителгән татар грамматикасы\" Кайчан кабул иткәннәр?Гасырлар буе килгән телне ник бозганнар?Дин белән \"көрәшеп\",күп гарәб сүзләрен урысчага алыштырып, тел бозылган.Чыннан да кайсыбызның Тукайны үзе язганча укыганы бар?100ел гына узган(безнең өчен Тукай үлеменә45-50ел),аңлый алабызмы соң?Юк.
Саф татар теле юк.Элегерәк ул фарси-гарәб сүзләреннән,соңырак урыс сүзләреннән тора.
Саф татарныкы булган сүзләр җыентыгы булып басылган китаб бармы дөньяда?
Миңа бәйләнәләр килде киттеле язасың дип татарча.Тел белемем урта мәктәпнеке.Әйе сез 5-6 ел тел укыгансыз.Мин җөмлә төзелешен ,өтерен һ.б. миндә уҗе онтылган.Мин бит сездән 2х2=5 формуласын чыгарып күрсәт әле димим хотя мәк. прог.Конспетларны хәзерге кеби под диктовку бирмиләр иде,өлгерсән язасын өлгермәсән юк.
Ул вакытта укыганнар белә КАИ,КГМИ бик Югары уку йортлары иде....

№22 (28711) / 02.12.2009 16:08:20

Израильгэ очканнар,кстати, 50яшьтэ бугенге кон очен банальныйга эйлэнэ бара торган рактан монда кайтып улэлэр. Хэтта бездэ яхшырак врачларга акчаларын жэллэмэсэлэр озаграк яшэрлэр иде.Германиядэ дэваланган тимер йорэкленен эрегиясе кимеми.

№21 (28710) / 02.12.2009 16:03:37

Вакыт, гарәпләрдән килгәч, нигә барысына да Германиягә яисә Израильгә очарга дәваланырга, гарәп илләренә барып дәвалансыннар.

№20 (28708) / 02.12.2009 15:59:52

Батулла хатасын вакытында аңлап төзәтергә курыкмаган кеше лә ул!Кайберәүләр кебек үкенеп ятып шешә кочакларга калган булыр иде,шулай итмәсә. Бик акыллы хатынга да тап булган үзе. Алайса Ирләрнең уңганракларын, җитдирәкләрен Анфисалар,Марияләр чүпләп бетерәләр дә тегеләре :Их хәзерге акылым булсаааа,дип үкенеп туялмыйлар.

№19 (28707) / 02.12.2009 15:53:25

сәһибҗамал, 
сиксэн ук тугел инде, арттырма. Алайса гэрэп булыр идек. Исемнэр мужыт 80проценттыр. Тукай шигырьлэрендэ бэлки илледэн (процент)узадыр гэрап сузлэре.
Нух, ул бик матур яза, хэтта ки монда татарча ин матур язучыларнын берсе, монысы белэн килешмим Сэхибжамал жанашым))))Синен исеменне мин дэ б белэн узен телэгэнгэ генэ язам. Кабул ителгэн татар грамматикасы белэн п языла. гэрэпчэ мужыт б дыр.Кучелгэн сузлэр хэрвакыт бэхэсле инде. Урыслар гына тупо суз ничек язылган, шуны урыслаштыралар. club клуп бетте китте. инглизчэ клаб(нэкъ менэ б, алар сонгы янгырауны сангырауга эйлэндермилэр) булса да.
Э Батулланын выкрутасларын яратмыйм, бу минем шэхси фикер генэ.Хатыны, башкалар яратса, ана шул житэдер дип уйлыйм.))))))

№18 (28704) / 02.12.2009 15:41:40

Иии,җанашкайларым.

Батулланың тормыш тәҗрибәсе биик зурдан!
Кагылып-сугылып,марҗа белән торып,тормышның ачысын-төчесен татып,яңа баштан татар кызына өйләнеп,рәхәт тыныч гаилә учагы табып,ХV111-Х1Х гасыр татар телендә рәхәтләнеп укып-язып ята ул хәзер.Молодис Батулла әфәнде,хәзерге (Нух кеби)тел "белгечләренә",саф татар телен күрәткәнең өчен.Алар диплом алганнар,әмма татар телен өйрәнергә "вакытлары" булмаган.
Хәзерге татҗурналистлар белми,татар теленең ,почти, 80%ты,гарәб сүзләре икәнен.

№17 (28695) / 02.12.2009 15:08:55

Нух, давалау хөнәренең күп өлеше европага гарәпләрдән килгән. Хирургия дә. Моның турында Hystori каналы ничә мәртәбә күрсәтте инде.

№16 (28689) / 02.12.2009 13:55:19

Доктор Кальмар )))
Диңгез еланнарын ашау...)))
Ни өчен "Җылкы"? Әдәбиятта "елкы" дип языла иде. "Йөри"не юри "җөри"гә алыштырган кебек. Хирург сүзе ни өчен җәяләр эченә алынган?
Хирург (сhirurg - нем) дип язарга кирәк иде. Тем более, немецча да шулай, операция дә Гарәбстанда түгел, Германиядә ясалган. Нигә монда теге сүз? (җаффармы, фаррахмы - кире менеп укып та торасым килми). Шул сүз алыштырудан ни файда? Ул ни күрсәтә? Өстәмә печатный знаклар бирәме? Эндокринолог, ортопед h.б. яңамишәрчә/яңататарча ничек була? Ул алыштырмаларны кем дә булса кулланачак дигән өметегез бармы?
Бу - форма буенча гына иде. Эчтәлеге ошады да булсын инде.

№15 (28686) / 02.12.2009 13:41:23

Әйе, без ана бозауга ТАНА дибез. Ә италяннар хатын-кызга DONNA диләр. Шул ук ТАНА сүзе, италян аксынты бәлән генә әйтелгән. Шулай булгач аерым өйрәнмичә булмый шул, онтыла барсы да.

№14 (28682) / 02.12.2009 13:23:33

тана бозау, угез бозау - атларда анысы ничек!? айгыр ничэ яшьтэн!?Да-а, дала баласы тугел,,белмим, укып кына белэм.Калхузнын колын ияртеп йори торган атлары бар иде узе...

№13 (28681) / 02.12.2009 13:09:25

Башта - колын, бераз үскәннән соң - тай, аннан соң гына -ат була. Бу сүзләр- аларның атамы анамы икәнен күрсәтми.
Бия ул колынлаган ана ат.

№12 (28680) / 02.12.2009 12:40:57

Җылкы ит өчен үстерелә торган ат.

Менэ бит!Алайса яхудлэрчэ иде, нинди суперакыллы эйбер турында сойли икэн дип уйласан, гап-гади эйберлэрне катлаулыландырып акыллы булып йорилэр икэн. Тай( самец) ничек бия (самка) була ала?Эллэ ту бия берьюлы самец та, самка да була аламы! Алай анласан, нэрсэ дип каш ясыйм дип куз чыгарырга. Бия сузе анда (в мозгу) берннинди шартсыз самка булып сенгэн.шунлыктан бик шиклэнэм ту биянен мэгънэсе - яна туган колын икэненэ.
тэкъдир сузе белэн дэ шул хэл ясаган иде бер. Аллага шокер, хэзер тэкъдим иту дип язалар.

Ат итен,маен, картасын мин дэ бик яратам.

№11 (28679) / 02.12.2009 12:25:23

ту бия - күптән түгел туган бия, тай.

№10 (28677) / 02.12.2009 12:21:49

Җылкы ит өчен үстерелә торган ат.

№9 (28676) / 02.12.2009 12:21:18

Шәп язган. Белеп. Теоретик яктан бар да дөрес. Тик моннан укып кына бу ризыкларны әзерләп булмый. Дорес килеп чыксын очен еллар кирәк, практика кирәк.
М.Мәһдиев тә яза бит: \"Җылкы ите ашаган кеше теләсә нинди салкында да атны яланкул җигә\".
Ай-яй тәмле әйберләр турында язган Батулла абзый. Ул җылкы кабыргасын бер кисәк кабып җибәрсәң, доньяңы онытасың. Шул арада авызыңда эреп беткән дә була.
Балык әзерләү буенча да белгеч әле ул Батулла. Икенче серия котеп калабыз.

№8 (28674) / 02.12.2009 12:13:26

ту би=тай, хи-хи

№7 (28673) / 02.12.2009 12:04:29

Вакыт, 
тык,син анлат алайса, нэрсэ ул елкы!? Минем белгэнемчэ(топ-тогэо дип эйтмим) песи белэн мэче ничек аерыла, ат та елкыдан шулай аерыла.

№6 (28672) / 02.12.2009 11:56:26

Мин аңладым, бик тә төгәл язылган.

№5 (28669) / 02.12.2009 11:30:44

Сәрвиназ, 
ул шунын буенча профи.

"Җылкы исә (ту бия) махсус симертелгән тай, җигелмәгән, иярләнмәгән, атланылмаган, җир сөрмәгән, айгыр алмаган ике-дүрт яшьлек бия." Сез менэ моннан берэр нэрсэ анладыгызмы!?

№4 (28667) / 02.12.2009 11:24:28

***
Rabit Batulla yaza belae ul. Bu maeqalaene uqyp mindae kwp aeyberlaer beldem.

№3 (28665) / 02.12.2009 11:19:31

Сәрвиназ, миңа шулай язуы бик тә ошады.

№2 (28664) / 02.12.2009 11:16:48

Үтәдә кызыклы итеп язылган.
Шашлык сүзенең килеп чыгышы турындагы аңлатма да ошады. Бу аңлатмага бер әйтем дә искә төште әле. \"Балта сораганга шөшле бирмә әле\" -дигән.

№1 (28661) / 02.12.2009 11:00:54

"1996 елда мин Һамбургка (Германиягә) йөрәгемә гамәлият (операция) ясарга алып киттеләр. Атаклы җәррах (хирург) Кальмар әфәнде әйтүенә караганда..."

Нигә телне шушы кадәр җәрәхәтләргә?

▲ Өскә
 
Матбугат-инфо
Матбугат.ру
ТНВ
Addnt.ru
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Urazova.ru
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан Язучылар берлеге
Түгәрәк уен
Татарстан китап нәшрияты
RAFINA/D
Милли Музей
Шаян