• 13.12 Айдар Рәкыйпов концерты. УНИКС. 18:30
  • 15.12 Ришат Төхвәтуллин. КСК "Уникс". 17:00
  • 16.12-20.12 Данир Сабиров концерты. КСК "Уникс"
  • 24.12-25.12 "Һәлакәткә бер адым" (Премьера!) Тинчурин театры
  • 02.01-03.01 Нәфкать Нигъмәтуллин концерты. Филармония. 19.00.
  • 14.02-23.02 Мунча ташы. Кырыкта да кызыкта. КСК "Уникс"
  • 29.02-09.03 Фирдус Тямаев. Ялгыз торна. КСК "Уникс"
Туган көннәр
  • 14 Декабрь Әнәс Галиуллин
  • 14 Декабрь Нур Әхмәдиев
  • 14 Декабрь Алсу Әбелханова
  • 14 Декабрь Алмаз Сабирҗанов
  • 14 Декабрь Сәет Шәкүров (1917-1989)
  • 15 Декабрь Кави Нәҗми (1901-1957)
  • 15 Декабрь Фәридә Кудашева (1920-2010)
  • 15 Декабрь Данил Гыйниятов
  • 15 Декабрь Габделбарый Болгарский (1884-1927)
  • 15 Декабрь Диләрә Илалтдинова
  • Срочно дворник кирэк 89377734777
  • Туалет, ваннага плитка жаям теплыи пол уткарам, стенага плитка куям, тел.89600325048
  • Казаннын узэгендэ, Назарбаев урамында кызлар очен ботен унайлыклары тудырылган 1 булмэле фатир тэкъдим итэм. тел.89178887888.
  • Казанда.Карбышев 60 адресында 13 кв.м.булмэ сатыла.7 эт.Булмэдэ ремонт ясалган.Куршелэр бик эйбэт.Бэясе 800000.Т 89274084073.
  • Продаётся однокомнатная квартира в центре Актаныша с площадью 26 кв.м.8 904 673 59 09
  • Татар телендә дипломнар, курс эшләре язуда студентларга ярдәм. Тиз арада оригиналь эшләр. 917-885-45-12
  • Туалет булмэсе ясыйм и унитаз урнаштырам. Тел.89196484445 Актаныш
  • Ремонтируем бойлеры водонагреватели 8-960-060-77-38 Актаныш
  • Сборка и ремонт мебели!Тел.89196484445 Актаныш
  • Бергэ квартира снимать итергэ иптэш егет эзлим квартира Габишево ягында) 895066660021

 

 
Архив
 

               

04.09.2009 Милләт

БЕР ЯҢАГЫҢА СУКСАЛАР

«Бер яңагыңа суксалар, икенчесен куй» дип өйрәтә христиан дине. Мөселман булсак та, алай гына да эшләмибез, башны боргалый-боргалый чәбәкләтәбез. Милләткә, аның теленә, мәгърифәтенә, мәдәниятенә булган басым көчәйгәннән-көчәя бара, һәм аның иң ачы тәүге нәтиҗәләре күренде дә инде. Теле-радио тапшыруларның пәрвәрләре соңгы вакытларда Татарстан югары уку йортларының татар факультетларына керүчеләр саны бермә-бер кимегәнлегеннән, алай гына да түгел, бернинди конкурслар булмаганлыгыннан хәбәрдар, әмма газеталарда бу хакта артык күп язмадылар шикелле.

Без милләтнең алга китешендә үзебезне мактыйбыз, артка китешендә Мәскәүне хурлыйбыз. Мин дә шундый ук. Әнә шулай ерактан гына йодрык күрсәтеп, язмышыбызга көрсенә-көрсенә, өстәгеләрнең татар телендә укый белмәгәнлеген белгән килеш, хәтта русча каләме яхшы булганнар да «олы абзый»ны, аның тирәлеген ана телебездә сүгүдән бер канәгатьлек алып, асылда бүгенгебез белән ризалашып яши бирәбез. Кайберәүләр хәтта шушындый шартларда да оптимистлык күрсәтүне үзләренең алдан күрүчәнлекләре, батырлыклары, хәтта ки чын милләтчелекләре итеп тәкъдим итәләр, артка тәгәрәвебезнең көннән-көн кызулана баруына күз йомалар.

 

Кызганыч ки, түрәсеме, башкасымы, кайчандыр сүз иреге биргән, җаныбызга хөрлек китергән туксанынчы елларга кизәнә. Инде, имеш, дөрес тарих яңадан урынына утыра, элек җибәрелгән хаталар төзәтелә. Коррекцияләр, күрәбез ки, үзгәртеп кору еллары башында милләт яулап алган хокукларны «тәртипкә китерү»дән башланды.

 

Иң элек татар мәктәпләре ата-аналарга сылтап ябылды. Аннан аларның санын эреләндерү процессын башлап киметтеләр. Чираттагы этапта җирләрне эре промышленникларга, банкирларга тапшырып, авылларны, шул исәптән аларга хезмәт иткән мәктәпләрне юкка чыгарырга керештеләр. Бу барышны мактаучы журналистлары, язучылары да табылып торды.

 

Югыйсә бергәләп көрәшергә генә кирәк иде бит. Юк бит, юк! Кем акча бирсә, иманын саткан язучы шуны мактап язганда авыл кешесе кая барып егылсын, кемне үзенең әйдаманы итсен!

 

Бердәм дәүләт имтиханнарын гына алыйк. Мин аларны мактап яздым. Хәзер дә хурламыйм, әмма аларны татар телендә тапшыру өчен бөтен көчне куярга кирәк бер вакытта җитәкчелек татарга ана телендә биш сыйныфлык белем җитә дигәнне пропагандалый башлады. Болай да, ябылудан качып, русчага күчәргә торган укытучыларга шул гына кирәк тә. Телен ватып-җимереп сөйләшсә сөйләшәчәк, балаларны надан калдырса калдырачак, әмма русча укытуга каршы бармаячак.

 

Тагын бер әйтәм: меңләгән укытучылар армиясе, татарның бүгенге зыялылары, бер йодрык булып берләшәсе урында, кесә төпләреннән кукиш күрсәтүне дә зур батырлыкка санап, гадәттәгечә яшәүләрен дәвам итәләр. Соңгылары – татар мәктәбенә, ана телебезгә кизәнүләрнең кайбер моментлары гына, әмма иң соң этаптагы кизәнүләр түгел әле. Алары алда булачак. Китапханәләрдә татар китапларының процент мөнәсәбәтендә кимүе, татар китабының чыкмавы, бәйрәмнәрнең тулысынча рус телендә алып баруга күчерелүе мәгариф системабызга ясалган зыяннар белән бергә барганлыктан, татар яңагына сугуның көче йөзләрчә мәртәбәгә артып китә.

 

Татар кешесе үзен үзе сүздән ерак китә алмавына битәрләргә ярата. Нинди эш, без хәтта турысын әйтеп сөйләшүдән дә качабыз, тел яшергән киленнән бер дә ким түгел, ә бит инде милләтебез яшәгән йортында үз урынын булдыру яшеннән чыгып бара... Әгәр сөйләгән сүзләребез мәгънәле булса, ул халыкның үзәгенә барып кадалса, гамәли эшләргә алынучылар аз булса да табылмас идемени?!

 

Кыш көне татар факультетларының ачы киләчәген күзаллаган кайбер журналистлар шул хакта үзара сөйләшүгә омтылыш ясап карады, газеталарда бәхәсләр мәйданы оешып, урамнарга, кибетләргә, клубларга кадәр барып җитәргә тиеш кебек иде. Мескен каләм ияләренә кара ярлыклар тактылар, аларны кирәкмәгән коткы таратуда гаепләделәр.

 

Кышкы айларда ук бердәм дәүләт имтиханнарының ана телебездә бирелмәслеге, иң көлкесе, хәтта татар факультетларына керүчеләрнең дә рус әдәбиятыннан имтихан бирергә тиешлекләре турында имеш-мимешләр йөрде. Моннан ныграк хәбәрдар булган һәр югары уку йортының төрле дәрәҗәдәге җитәкчелеге, ай саен түгел, атна саен, хокук даулап, Мәскәүгә чабарга, төрле инстанцияләргә мөрәҗәгатьләр язарга, халыкара оешмаларга чаң сугарга тиеш иде. Бергәләп һәм каты этсәң, боз кузгалмый калмый. Башка күсәк белән органда да тешне кысып түзәргә өйрәнгән без. Сабырлык һәрвакыт батырлык түгел, күпчелек очракта ул – мескенлек. Ул – коллык психологиясенең төп сыйфатларыннан.

 

Бер мәртәбәле генә җыелышта татар факультетлары язмышы хакындагы сүземне проблема дәрәҗәсендә сөйләгәч, мөхтәрәм һәм дәрәҗәле генә профессор әйтә куйды, без, имеш, татарча укыттык, эшләдек, инде үзегезнекен үзегез карагыз, әле татарча укыту без эштән киткәнче бетмәячәк! Мәгълүм проблеманы аерым мөгаллим, аерым шәхес дәрәҗәсендәге мәсьәләгә төшерү өчен доктор акылы кирәкми! Гади обыватель сүзе бу! Рухи тормыш хакындагы фәннәрне корсак туклыгы өчен укытучы сүзе.

 

Без конкурссыз алган укучылардан нинди укытучылар, нинди мөгаллимнәр чыгар?! Тәлгат ага Галиуллин, КДУда татар факультеты деканы булып эшләгән вакытларында, нишләп факультетка шулкадәр студент алу артыннан йөрисез, конкурсны зуррак калдыру дөрес булмасмы, дип сорагач, көрсенеп кенә әйтеп куйган иде, дөнья хәлен белеп булмый, киләчәктә бу илдә ни булмас, әнә шундый яман шартлар килә калса дип, без татар милли рухлы зыялыларын мөмкин кадәр күбрәк әзерләп калырга тиеш. Мин хәзер таң калам! Хак булган бит хөрмәтле галимебез. Хәтта студентларны күпләп алганда да, чагыштырмача зур конкурс сакланганда, белемле никадәр егет һәм кызга, үз эшенең чын остасы булу өстенә, милли җанлы укытучылардан тәрбия бирдергән ул.

 

Ул көн килде. Мин факультетыбызны еллар дәвамында тәмамлаган, дәүләт оешмаларының төрле югарылыктагы баскычында утырган галиҗәнап затларга, каләме белән халыкны агартырга дип дөньяга килгән язучы ир-атларыбызга, мәктәпләрдә ана телебезгә мәхәббәт орлыгын сибүне үзенең һөнәри вазифасы дип санаган мөгаллимнәргә дәшәм: бүген сезнең урыныгыз тынчу бүлмәләрдә булырга тиеш түгел. Сез халкыбызның, татар милли мәктәбенең язмышын хәл итүдә башлап йөрергә тиеш. Без, хатын-кызлар, ирләр башлап йөргән эштә алардан калышмабыз. Тамагыгызны гомер буе туйдырып килгән вакытлы матбугат язмышы да кыл өстендә торганда сезне көрәшкә күтәрер өчен тагын бер Фәүзия ханым Бәйрәмова кебек батыр йөрәкле хатын-кызның көрәш мәйданына шигарьләр белән ыргылуы кирәкмени?

 

Күпсанлы галимнәр, укытучылар, алар эшләгән мәктәпләрнең, югары уку йортларының профсоюз комитетлары, милләт язмышы – сезнең кулыгызда. Безгә бер ташкын булып күтәрелеп, дөньяда резонанс алырлык хәрәкәткә күтәрелергә кирәк. Юк икән, бу язмамның да бәһасе бер тиен. Халкыбызның әлегәчә ана телендә сөйләшкән кыйсменә дә тыныч кына ясин чыгыйк та башка халыклар үзләренә матур тормыш яулый алган дөнья белән хушлашыйк. Үз-үзенә кул салган кешене уртак зиратка да күммиләр. Үз-үзенә кул салган, вакытыннан алда килгән үлеме белән ризалашкан милләткә җәзаң каралганмы синең, и Хаким?!

 

Рифә РАХМАН
Шәһри Казан
№ 161-162 |
Шәһри Казан печать

Фикерләр

Исем:
E-mail:
Текст:
 
№4 (22484) / 05.09.2009 18:10:47

«…Кайсы әйтә патшадан солдат сорыйк, ул диюне җәдрә белән аттырыйк…» Безнең милләтнең дә үз Диюе бар , һәм ул бик куркыныч, милләтне «Ам!» дип йотарга тора! Кайберәүләргә әлеге дию булып федерация кысаларында яшәүче һәр милләтнең күңеленә ятышлы милли сәясәт төзи алмаган Рәсәй хөкүмәте үзе торырга мөмкин, кайберәүләргә тарихка 309 санлы Рәсәй мәгариф стандартларын гамәлгә кертергә ашкынган министр Фурсенко А. , …ә минем уемча, явыз дию – ул без татарның күпчелегенә хас булган битараф яшәү рәвешебез. Ә битараф кеше каян килә? Тәрбиядән…Мохитның экологих халәтеннән…Җәмгыятьнең яшәү һәм үсеш рәвешеннән…Милли мәсьәлә хакында сүз кузгатканда иң элек җәмгыятьтә булган социаль проблемалар калкып чыга. Шул исәптән, татар мәктәпләренең ябыла баруы да…Беренче сәбәп-бала әз, туучылар саны кими, өйләнешүчеләр аз, халыкның, бигрәк тә хатын-кызларның исәнлеге мактанырлык түгел, чөнки туклану, экология, яшәү рәвешендә мәсьәләләр җитәрлек…Шулай ук акча мәсьәләсе, күтәрәсе чыгымнар…алар әлегә (керемнәр) барча мөмкин булган потенциалны кулланмау нәтиҗәсендә шактый зәгыйфь, урта катлам республикада юк, шәхси эшмәкәрлекне илдә «киң дәрәҗәдә җәелде» дип мактанып булмый…һ.б, һ.б. Шуңа да, милли мәсьәләләрнең уңышлы хәл ителүе турыдан туры илдә демократик принципларның урнашуына бәйле. Әлегә без-салым түләүчеләр-Конституциядә каралган хокукларыбызның үтәлүен үтенүче-мөрәҗәгать итүчеләр генә, ә бәлки аяк терәп таләп итүчеләр түгел, чөнки илдә демократия юк. Соңгысы, Путинның «власть вертикале» булдырудагы уңышларын исәпләсәк, шактый зәгыйфь хәлдә. Бездә «идарәче элита» дигән катлам бар, алар демократик принципларга таянмый гына шактый капитал булдырган кешеләр , иң элек, газиз чиновникларыбыз алар. Телибезме-юкмы, шундый чиновниклар каршына барырга, аларны илгэ кирәкле булган эшләрне башкарырга күндерергә туры киләчәк. Милли мәсьәләләр белән шөгыльләнү чыгымнар таләп итә, бу эштә чиновниклар ярдәменә таянмый булмый. Кем белә, аларның күбесе әлегә хакимиятне үз кулында тотса да, тора-бара эзлекле эшләү нәтиҗәсендә шул ук җирлектә демократия элементлары урнаша башларга мөмкин. Минем ышануымча, җәмгыятьтә демократик принциплар урнаштыру милли мәсьәләләрне уңышлы чишүгә төп этәргеч булып тора. Демократик принципларның өстенлекле кулланышы халыкның үзаңы дәрәҗәсенә бәйле. Ә инде халыкның үзаңын үстерүдә эзлекле эш алып бару – ул кемнәрнең бурычы? Авыл җирендә? Районда? Шәһәрләрдә?
Минем уйлавымча, бүген булдыра алган эшләрнең берсе – халыкның киң катлавын үзидарә эшенә тарту, җәлеп итү. Сүз салым акчаларының бюджет кереме – чыгымы сыйфатындагы әйләнешен тәэмин итүдэ салым түләүчеләрнең дә катнашуы дигән сүз. Хәзер интернет заманы. Һәрбер муниципаль берәмлекнең үз сайтын булдыру, анда караласы керемнәр һәм чыгымнар хакында мәгълүмат урнаштыру мөмкин булмаган эш түгел. Әлеге адым салым акчасы әйләнешенә контроль, кешеләрдә үз яшәү мохитына карата хуҗаларча мөнәсәбәт тәрбияләү дә булыр иде.



№3 (22481) / 05.09.2009 14:10:31

Ярдәм кирәк!, бүген бар дөньяга ярдәм кирәк. каравыл кычкырырга кирәк. Ләкин сезгә ярдәм итүче булмас....
Аз гына сабыр итегез. тагын бер 20 елдан бу проблема булмас. Тел бумагач, проблема булмый бит инде.

№2 (22480) / 05.09.2009 14:08:44

Беләсез бит, янгынны сүндерүгә караганда булдырмау жайлырак та, арзанрак та. Бүген ут бар дөньяны ямап алган инде. Аны төкереп кенә сүндереп булмый. Тора бара, барыбер янып бетә инде дип, борылып китәргә туры килмәгәе, барысы белән дә килешеп. Эш шуңа бара.
Ә шау-шуны күтәрергә кирәк иде күптән. Берничә ел элек, диссертацияләрне, хәтта татар теленнән дә рус телендә яклау мәҗбүр ителгәч, ЕГЭ эксперимент рәвешендә кайбер төбәкләрдә кертелгәч, андагы татар мәктәпләрендә аны рус телендә бирергә мәҗбүр ителгәч... һ.б. Ул чагында кем шаулады. Ә Мәскәүдәгеләр без дәшмәгәч, кара, болар түзә, монысын да йоттылар, дип, яңа үрләргә тотына...
Ник журналистлар элегрәк телне бетерүгә юнәлгән гамәлләрне күтәреп элеп алмады. Алар күп бит. Депутатлар кая карады? Хәер хәзер шаулыйлармы әллә. Әнә, алай түгел икән ул, ул әйбәт буласы икән дип тынычландыргыч мәкалә таблеткалар күп языла матбугатта.
Кемнең язганы бар, татар гимназияләрендә татар рухы бармы? Булдырылган югалмыймы? Сез милләтпәрвәр дип йөртелгән депутатларыбыздан, зур чиновниклардан сорагыз: балалары, оныклары кайда укый икән, татарча белә микән? Эш бит шуннан башлана? Ник журналистлар шул турыда язып оялтмый кайберәүләрне. "Ник"ләр күп. Кызганыч, без күбрәк "НИК"дип башкалардан сорыйбыз, үзебездән түгел. Әйтерсең, мин юк, мин ревизор гына... Бу мәкалә дә шундый ревизор күзлегеннән язылган. әлбәттә, авторга респект. Бик дөрес, ачынып, борчылып күтәргән теманы. Ләкин мондый сөйләшү кечкенә аудиторияләрдә генә шул. Үзара бет сытабыз. Шуннан герой булып күренәбез. Бу чир депутатларыбызда да. Шул сыйфат булмаса, бүген депутат булып булмый хәзер. Мондый мәкаләләр урыс телел матубгатта бөтенләй юк.
Бик кызганыч...

№1 (22469) / 04.09.2009 20:53:26

Хөрмәтле татар журналистлары! Сездән безгә ярдәм кирәк! Сезгә Чувашстан Республикасында яшәүче барлык татар авыллары исеменнән мөрәҗәгать итәм:

Тәртип белән аңлатып китим әле: "Чувашстан Республикасында телләр турындагы закон" кабул ителгәннән соң, бөтен чуваш телле булмаган мәктәпләрдә чуваш теле укытыла башлаган иде. Без берничек тә моңа каршы түгел үзебез.
НО: (мәктәп системасында эшләгән кеше аңларга тиеш) Базисный учебный план (БУП) дигән әйбер бар. ЧРның БУПында министр кул куйган "примечаниясе" бар: "в татарских и мордовских школах на изучение предмета "Чувашское слово" отводится по 2 часа в неделю в 1-4 классах ЗА СЧЕТ часов "Окружающий мир" и "Технология".

В 5-9 классах - по два часа в неделю ЗА СЧЕТ предметов РУССКИЙ ЯЗЫК И ЛИТ-РА И РОДНОЙ ЯЗЫК И ЛИТ-РА"

Шулай итеп, безнең балалар, беренчедән, күрше чуваш авылы балалары белән чагыштырганда (бишенчедән тугызынчыга кадәр) рус телен һәр ел берәр сәгатькә кимрәк өйрәнәләр дигән сүз - ә ЕГЭ материаллары - бер төрле.

Бусы бер проблема булса, икенчесе тагын да кимсетә: мисал өчен: тугызынчы сыйныфта хәзер безнең бер сәгать татар теле, ә чуваш теле ике сәгать!

Мәгариф бүлегендә эшләүчеләр: "Татарстанда чувашлар татар телен өйрәнәләр, анда ул дәүләт теле, бездә чуваш теле дәүләт теле" диләр

Шулай дигәч, алар да дөрес кебек

Безгә нишләргә соң? ЧР финанслагач, килешергә туры киләме инде?

▲ Өскә

www.work-zilla.com

Матбугат-инфо
Матбугат.ру
Ватаным Татарстан
Шәһри Казан
Бердәмлек
Рәшит Ваһапов фестивале
Камал театры
Тинчурин театры
Татар дәүләт филармониясе
Барс-Медиа
Ирек мәйданы
Татарстан яшьләре
Кариев театры
Идел
Өмет
Татарстан Язучылар берлеге
Татарстан китап нәшрияты
RAFINA/D
Милли Музей
Фирдүс Тямаев
Шаян
Татаркино
Ханский дом
Балмай
Раяз Фасихов